Skip to main content

Full text of "Secunda Remonstrantia ministrorum ecclesiarum Hollandicarum & West-Frisicarum : qui Remonstrantes vocantur, Illust: DD. Ordinibus Hollandiæ & West-Frisiæ tradita in Aprili anno 1617 : cum secunda contra-remonstrantia seu Responsio ad eam, Reformatorum earundem ecclesiarum ministrorum, in qua demonstratur Remonstrantes novam doctrinam in ecclesias reformatas introducere, iisdem Illust. DD. Ordinibus tradita in Augusto anno 1617 : ex Belgicis in Latinam liguam fideliter translatae .."

See other formats 


-.'•■' 


»' 


-ip 


5HHHI 


¥U 


W0BL 


»■■  * 


N  THC  CUSTODY  OP  TME 

BOSTON     FUBLIC   LIBRARY. 


SHELF    N° 


«J  ^    l  * 


S  E  C  V  N  D  A 

REMONSTRANTIA 

Miniftrorum  Ecclefiarum 

Hollandicarum  Sc  Weft-Frificamm 

qui RemonstrAntes  vocantur, 

Illuft:  DD.  O  R  D  I NI B  V  S  Hollan- 

dix  &  Weft-Frifce  tradita  in  Aprili, 

ANNO    1617.  ^ 

C  V  M 

SBCVNDA    CONT-R.A- 

REMONSTRANTIA' 

feu  Refponfio  ad  eam  >  Reformatorum  earundem 

Ecclefiarum  Miniftrorum,in  qua  demonftratur  Remon- 

ftrantcs  Novam  Do&rinara  in  Ecclefias  Reforma«» 

us  iutroducere  >  iifdem  Illuft.  DD-  Ordinibus 

tradita  in  Au  gufto  Anno  1  6 1 7. 

Ex  Belgicis  in  LatiwtmUnguamfideliter  tranjlau}ut  ex  iis  Refefmm 
Ecclefa  extermAe  Centroverfiis  Belgicis  plenitcs  cognofterepfftnt» 


Lvgdvni-BatavorVm, 

Apud  Iohaknem  OrlekSj  1617. 


CHRISTIANO 

Ledorf 

g^^l^g^^py  Xagitavit  jam  annos  aliquot>  benevott 
Le£ior,florentifsimas  ante  hac  Belgic& 
Federat£,atque  imprimls  HollandU  ejp 
Wefi-Frifia,  Ecclefias  Reformatas  trifte 
JJ  acnoxiumin  DoBrina  difiidium,  cujns 
infauHirumores  quin  variefubinde  de- 
tyerantur,  multofque  varieafficiant,  apud 
exteras  Ecclefias^  nulli  dubitamus.  Primordia  funefti  hujus 
difiidq  confpetiafuerunt  in  Academia  Leydenfi,  poflquamitP 
pr^ftantifiimi  Theologi  D.  Francifii  Iunij  locum  inprofejjione 
Theologica  (urrOgatus  efiet  D.  lacobus  Arminius,  Cepit  is  do- 
i~irin&  recepte  capita  nonnulla  primb  in  dubium  vocare ,  e$* 
fugillare,  deindereprehendere,ac  denique  ijsaperte  contradU 
cere Miniftri  nonnulli  Ecclefiarum,  atque  imprimis juvenes  S, 
TheologU  conCecrati,quorumfiudqspr&erat,inpartes  drfin- 
tentiam,  ipfiustranfibant,  pajjimq^  per  Ecclefias  cum  reliquis. 
Ecclefiarumpafioribus  de  dottrina  concertabant .  Eccle(i&  Hol- 
Undicajolicita,  ne  hacres  inapertam  contentiorie  erumperet* 
drfthijmatioccafionemprabere  pofiet,  ut  mature  huic  malo 
occurreretur,  &dofirin<efinceritatiatfeunitati  confuleretur, 
fipius per  Deptttatosfiuos  D.  Arminium  monuerunt,  utfiquid 
haberet  adverfius  doc~irinam  receptam ,  in  Synodo  legitime 
proponeret,  att^  Ecclefiis  rotunde  exponeret.  Sedmaluit  ille  iii 
Pr&torio  caufsamfiuam  agere  ,  acproinde  fententiam  fuam  de 
nonnullts  do£irin<z  capitibus  w  Confifiu  iltuH.  DD.  Ordinum 
Hollandia,  &  Weft-Frift<£patefecityqui  mandarunt,  utfuper  il- 
UcumD.  Gomaro publice  conferret.Hinc bina  interipfos  CoU 
Utiones  puhlic&mandito  llluft.D  D.  Ordinum  fimt  inftittttA. 
Prior  habitafuit  coram  Senatoribm  Suprema  Curia,  pr&fenti- 

{*)  2  bus 


husnbnnuUisVerbiduiniCMiniftris.  Alteram  ipfolll.DD.  * 
Ordinnm  confieffk,qua  vixdumfinita  D.  Arminins  diemfuum 
obijt.  Paftores,  qui  in  ipjiuspartes  \am  tranftverant,  rogati 
abEccleftis,utfiquas  adverfus  receptam  doclrinamfive  con- 
fiderationesfive  opinioncshaberent\habere  autem  rotunde 
profitebantur)  easin  Clajftbus  fuis  vellent  reliqnis  SymmyHis^ 
manifeHare,  ut fecundumEcclejiarum  Ordinem  deijs  difpici 
pojsit.  illi,  obtentis  eam  inrem  Illuft .  D  D.  Ordinum  literis, 
confiderationesftuas  adConfeJponem&  Catecheftn  obfignatas 
jll.D  D.  Ordinibus  exhibuerunt ,tandcmque  inconfultis  reli- 
quis  SymmyHisfiuis,  atque  infcijs  &  pr&teritis  Ecclefiis,  Re. 
monftrantia  quadam,  ut  vocmtfeu  Libello  fupplice,  ijfdem 
DD.  Ordinibusfententiamfiuam  dc  Pr&deftmatione,de  Fru?- 
ctu mortis Chrifti,  degratiaD  EI  &  Ubero hominis arbitrio > 
&  de  Perfeverantia  Sanc7orum>  quinque  ^Articulis  compre- 
henfam  expofiieruut,ac  rogarunt,  utllluH.  D  D.  Ordinibus 
Placeatipfos  ipfirumque  munia  protegendafufcipere  adverfus 
cmnes  EccLfiafiicas  cenfiiras,  utque  Ecclcfiis  mandetur ,  ne. 
quifquam  propter  hanc  ipforumfentcnt  iam,  (ivejam  in  mini- 
fierio  verfetur,  fiveadiHudprimumfit  admittedus,gravetur 
aut  reijciatur.  Ab  hac  Remonfirantia  poftmodum,  diftinclio* 
nis  caujfa,  R  E M 0  N  S  T RANT ES  dttti  fuerunt.  III. 
D  D.  Ordines  eos  in  proteclionem  receperunt,  mandaruntfc 
Ecclefiis,  ut  in  examinibus  Hlorum,  qui  reces  ad  CMinifierium. 
Verbi  efisent  admittendi,  dehifce  capittbns  aut  ficnicntiam  eo- 
rum  non  inquirerent,  antfi  cum  Remonftrantibus  fentirent^ 
propterea  eos  non  rejicerent.  Reliqui  Pafioresindicarunt  lllu- 
fitr.  D  D.  Ordinibus  quinqftllos  Articulos,  quibus  Remonftran- 
iesficntentiamfiuam  expofiuerant,  neccum  Verbo  DEI,  netfe 
cnmFormulis  Confienfus  in  Doclrina,  ficilicet  Confefsione  ejr 
Catechefi  harum  Ecclefiarum ,   confentire :  fietfo  paratos  ejje 
idipfum,  quandocunfe  IlluHr.  D.D.  Ordinibus  vifum  fuerit, 
perjpicue  demonfirare:  at^  etiam  fimnl  commonftrare  plura, 
efte  docirind  Capita,  ea^  majoris  momenti,  in  quibus  nonnul- 
kPaftores  drecepta  docJrwa  difsentirent,  llluH.  D.D.  Ordines 

cenfuerunt 


cenfiuerunt  hac  de  re  wftituendamwipftorum  Conventu  inter 
partes  CoIIationem,  qu£  Haga  habita  fuit  anno  undecimo. 
Einita  Collatione utrim^rogatA fiuerunt  ab  III.  DD.  Ordini- 
buspartes,  utftatum  Controverju  exactefiormarent,  &  con- 
ftlium  iIL  Ordinibusdarent,  quaratione  exiftimarent  contro- 
<verfias  hafice  commodifjime  fopiri  pofise.  Remonjlrantes  de- 
clararunt  nullam  concordia  ratienem  ftbi  certiorem  videri^ 
quam  ut  interpartes  Hatuatur  mutua  Tolerantia:  Reliqui  Pa- 
ftoreS)  qui  Contra-Remonftrantes  pofteaetiam  appellari  cepe* 
runt,  refiponderunt  nuHamftbi  videri  convenientiorem  ratio- 
nemt  quam  ut  negotium  referatur  ad  judicium  Eccleftarum- 
Refiormatarum,  utj?  eum  in  fiinem  lliustr ,  DD.  Ordinibus, 
phceat  decernere  &  intercefisione fiua  apud  PrapotentesD  D°- 
Ordines  Generales  procurare ,  ut  Synodus  Nationalis  primo 
quotfe  tempore  convocari  ejr  haberi  poftit,  ut£  ftripta  utrimtfe. 
exhibita,  de  quinque  isiis  Articulis,  offerantur  Sjnodoifti  Na~ 
tionaliy  utab  eajuxta  VerbumD  E I  examinenturt  ac  legi- 
timedjjudicetur,  utranam  fententia  cum  Verbo  DEI  canfienti- 
at,  ac proindein  Reformatis hifie  Eccleftjs  doceripofifit  .Vtque: 
in  ea  ipfia  Synodo  tallsratioatque  ordo  de  communi  fiententi^ 
ad  confiervandam  deinceps  unitatem  in  doBrinu  fianciatur^. 
qualis  extmanimiconfienfiuadconfiervationemEuanqelicA  ve- 
ritatis  &pacis  Ecclefiarmn  videhitur  efise  quam  maxime  uii~ 
lis.    Scripta  adverfiaria  hujus  CoIIationis  poftea  autoritate 
lll.DD.  Ordinumfuerunteditayatqueante  biennium  Latina* 
funt  Facla.  llluHr.  Ordines  HoIIandm  ejr  Weft-Frifti£  diu  de- 
liberaruut  utrius  partis  conftlium  hic  fequi  deberent,  varian~ 
tibus  hac  in  parte  Civitatumfuffragijs.   Tandem  major  civi* 
tatum  pars  inclinavit  ad  confilium  Remonftrani,i%m,  ac  de- 
crevit  pluralitate fiiffragiorum>  imperandam  omnibus  Eccleft^ 
arum  CMiniftris  hanc  mutuam  Tolerantiam.  Eum  in  finem* 
conceptum  ac  promulgatumfuit  Decretum  nominelllufl  DD> 
Ordinum  HoilandU  ejr  Weft-Erifid,  quo  Tolerantiaifla  c<erti$:, 
Umitibus  circumftcripta  Eccleftjs  imperatur,  Reliqiu  Civita- 
tes^  qua  in  iwc  JPecretnm  non  confenferant,  proteftatafueruni. 

(*)   5  fa 


in  ncgotio  Religionis  prafirtim  um  gravi,  pluralitate  fitjfrd- 
riorum  nihilfiatui  debere  in  prdjudicium  alterius  partis,  ac 
proinde  hoc  Decretum  nondum  Legis  vigorem  obtinere  deberey 
qmm  diureliquarumcivitatumfuffragia  non  accefserint.  Mi- 
mifiri  Ecclefiarum,  qni  Contra-Remonfirantinm  Sententiam 
feqnuntur  cumabipfispofiulatnmfuit,  nt  huic  Decreto  ob- 
temperare  velint,  declararunt  fe  hoc  falva  confcientia  non 
pofsepromittere,  duas  potifsimum  ob  caufsas:  quarum  prima 
cjfquodarbitrenturDecretum  Hlndnonfpeclaread  Toleran- 
tiam  mutuam  fententiarum,  fedad  condemnationemfumfen- 
tentU,  cuiproinde  ipfi  non  poffintfnbfcirbere:  qnin  etiam  in 
illo  Decreto  imperari  ipfis  utfententiam  Remonfirantium  de 
Conditionali  Eleftionc  popuioinfigant,  quam  non  credunt,  ac 
proinde  etiampromittere  nonpojfunt  eamje  dofiuros  effe:  Se- 
cunda  efi,  quod  Decretum  illud pr&fupponat  tolcrabile  efie  in 
Ecclefijs  Reformatis,  ttt  Remonfirantinm  fententia  in  ijs  doce- 
atur,  quod  Contra-Remonfirantes  putant  adhuc  effe  in  qua- 
Jiione,  atque  deea  Iudicandum  efie  in  Synodo  Nationali.  Inte- 
rim  RemonfiranteSj  favore  UWagifiratuum,  eorum  maxime 
qui  in  hoc  Dccretum  confenferuut,paJfimpnblica  CMinifieria, 
invitisplerumque  Ecc/efijs,  occupant,reiiquos,  qui  fcntenti& 
fuAaddiciinonfimt^excludunt,  &  nonuullos  etiam  ex  Mini- 
terijs  eijciunt.  Fnde  extiterunt  ac  quotidie  exifiunt  in  quam 
plurimis  Ecclefijs  gravifiim<e  diffenfwnes  cjr  turba.  EcclefiA 
enim  quibus  Pafiores  Orthodoxi  cripiuntur,  autquibus  invi- 
tisRemonfirantes  obtruduntur \pafsim  fibi  profpiciunt  decultu 
infeparatis  c&tibus,  quos  Remonfirantes  gravifitmis  Magifira- 
tnum  muiclis  ejr  interdiclis  difsipare  atgf  impedire  conantur. 
Rebmitacomparatts,  &  diffcntionibus  quotidie  magis  magiffe 
itaglificctibm,  ut  rcsvidcretur  fpeclare  non  tantum  adEccle- 
fiarum  vafiicicm,Jedetiam  adlieipub.  perlurbationem,?oten- 
tifsimus  Magnz  BritannU  Rex,  lllustnfiimus  Princeps  Mau- 
ritius,  atquclll.  Ordines  vicinarnm  Vrovincirrum  Geidru, 
Zelandix,  Erifia,  Groningx  &  Oml:,nd'tA,  folenniter  lliust. 
Ordmes  Hollandia  &  Wefi-Erifia  monuerunt  ac  rogarunt, 

quan- 


anandoquidempax  ejujmodi  Decreto  Ecclejiis  reftitui  nequit, 

fttiapparet^  ut fimul  omnes  confentire  velint,  ut  tota  hdc  cau- 

fsa  deferatur  adSynodum  Nationalem,  ad  quam  etiam  evo- 

centur  ex  vicinis  Regnis  ejr  Rebufpub/icis  alij  nonnulli  doc7it 

pacifici,  ejrprudentes  viri,  qui  confiliofuo  hanc  Synodum  ju- 

ventyUt  tanto  maturius  atque  exaSiius  omnia  examinari,  ac 

tantomajoricum  confenfu^fruBu  ejrfaiilitate  dijfenfiones h& 

componipojfmt.  CMulta  HollandU  ejr  Wefi-FriJU  Civitates 

hoc  remed'mmyut  ufitatifeimum femper  in  Ecclefia,  ita  etiam 

tutifsimum,  convenientifeimum^  atque  hoctemporeetiamne- 

cejjariumfemper judicarunt:  cdteriim  a  majori  Civitatuparte 

hacienus  nonpotuit  impetrari,  ut  UUin  hoc  remedium  confen- 

tirevelintyquodmulti  exifiimant  potifsimum  fieri  intercef 

fione  Remonfirantium,qui  verentur  ne  ipforum  caujfa  hujus 

Synodijudicio  condemnetur.Dum  hdc  geruntur,  Remonflran- 

tesyquiaanimadvertebantomniumharum dijfenfionum,  iur- 

barum,  ejr difficultatum  caufea  ejr  invidiam  in  ipfos  reijci,  ut- 

potequiintroducJionenov&docrfrina  ijs  occafionem  dederint, 

ttt  hanc  labem  atque  invidiam  abfiergeant  atque  amcliantur, 

exhibuerunt  nuper  III.  j).D.  Ordinibus  HoUandU  &  Weft- 

Frifiaficundam  Remonfirantiam ,  in  qua  conantur  probare 

non  ipfes,Jed  ipforumadverfarios  Contra-RemonfirantesNo* 

vitates  in  hafce  Eeclefias  introducere.  Contra-Remonfirantes 

eidem  oppofuerunt  Refponfionem>quametiam  ijfdemlll.  D.D. 

Ordinibus  haud  ita  pridem  obtulerunt.  Vtraque  h*c  firipta* 

quiapublico  utriufque partis  nominefuntedita,  &  controver- 

fiarumin  Ecclefijs  Belgicis  agitatarum  explicationcm  ejr  bre- 

vem  ejrperjpicuam  continent,  operapretium  judicavi  me  fa- 

tturum,fim  tuigratiam,  benevole  LeBor.ex  Belgicis  Latina 

facerem,  utexiilis  de  nofiris  Controverfejs  plenius  cognofiere 

fofsis.  Tufruere  ,  &DEVM  pacis  pro  pace  Ecckfiarum 

Belgicarum  nobifcumardentibusvotiscomprecare. 


II 

REMONSTRANTIA, 

feu 
LIBELLVS     SVPPLEX, 

Exhibitus  Illuflribus  Hollandise  &  Weft-Frife 

Ordinibvs,  a  Miniftris  Ecclefiarum 

Hollandicarum,  qui  Remmdrantes  vo- 

cantur 3  m  Aprili    Anno  1 6  i 7. 


Potentibusac  Nobilibus  DominisPD. 

ORDINIBVS 

*  HOLLANDIAE 

&  VVEST-FRISIAE. 

Nobiles  &Prsepotentes  Domini, 

Iniftri  Ecclefiamm ,  Illuftr,  D  D.  veftrarum  (ub- 
diti,  qui  Anno  1  6  1  o,  gravamina  fua  fuper  non- 
nullis  dogmatibus  Remonftrantia,fcu  libello  fiip- 
plice,indicarunt,ac  propterea  Remonstran- 
t  e  s  vocantur,ut  confcientijs  fuis  coram  D  eo  ,  &  Illuftr.  D  D.V. 
fupremo  ipforum  Magiffratu,fatisfaciant,  coftringi  fe  fentiunt.ut 
hoc  libello  omni  cum  fubje&ione  indicent,  fe  animadrertere  ad- 
verfarios  ipforum  Contrd-Remonftrantes  3nonnu\lis  Illuft.  Confe£  _ 
fus  veftri  mcmbris  ,  atqueadeoipfi  etiam  Illuftriflimo   Principi  ftrames* 
Mamitio  hanc  perfuafionem  impreffifle,  (cntentiam  Remonftran-  inJufta  aC" 
tium  dicta  Remonftrantia  comprehenfam,  de  Pradeftinatione  &  c< 
annexis  ei  articulis,  ab  Arminh,  aut  quodam  alio ,  ipfius  tempo- 

A  ic^auc 


i  II.     Remonstrantia 

re,autpaulbante,  primumcfle  propofitam,  ac  proinde  Novam 

ejfe  doUrinam,  qusepugnet  cum  dodhina  pnmje  Reformationis, 

&receptain  Ecclefiis  Reformatis:  atquehancimpreffionen  Illuft. 

D  D.  V.  impedimento  efle,  quo  minus  Decreta  illa  veftra  de  Mo- 

Conjuratio  dcratione  &  Tolerantiainillis  articulis  fervanda1,  unanimiter  fta- 

gcneiaiis      tuantur  atq;  obferventur:  adverfus  qua  Tolerantiam  Contra-Re- 

mo^Yttantb  monftrantes,  eorumq;  fectarores,  ita  fefe  armant,  ut  conjuratione 

umcontra  ,generalem, per  univeriam  regionem,in  urbibus,&  pagis,per  fub- 

Toicrancia .  fcrjptjoneSjaijaque  media  inftitutam,  videantur  feci(Te,cujus  finis 

acfcopus  revera  alius  non  eft,quam  prius  formatum  chifma  paf. 

fim  facere:  ac  deinde  ( tametfi  hxc  non  ita  aperte  dicant  )Remon- 

Remonftra  ftrantes  eorumque  doctrina  dicta  Remonftrantia  exprefsaac  fimul 

tcs  auco-     etiam  111.  DD.  V.  legitimamacChnftianam  Autoritatemin  re- 

gnimfua.-  busEcclefiafticis  plane atq.omnino  oppnmere:idque  fub  prctextu 

giftrarts  in  dictx  &  Remonftrantibus  injuftc  imputatas  Novitatis ,  quam  lta 

ciVoppri  "   rcfbnarc  faciunt,ut  videantur  Remonftrantes  nullo  haberi  in  pre- 

»neic.  tio,  quo  Amftelodami  atquealibi,  ubi  Remonftrantium  Doctnna 

publice  non  docetur,  ram  his  qui  ipforum  fententia;  funt  addicli,, 

congregationes  Chriftiana:  concedantur  (  quando  quidem  llluft. 

D  D.  V.  decrcta  negligenda  funr,  &c  corpus  Chnfti  icindendum, 

quod  fanecoram  Dfiodolendumeft  ,J  quam  aljis  conceditur  , 

immo  etiam  fuadetur,  utpro  ipforum  libitu,  lnvitis  ipforum  Ma- 

giftratibus  particulatibus,  ipfo  facto ,  ac  quafi  vi ,  Ecclefias  clan- 

deftinas  erigant .  Qua  de  caufla  Remonftrantes  neceflarium  judi- 

carunt  111  uft.  DD.V.  omnicum  fubje&ioncindicarc,maximo- 

Qiiomodo    pCre-  jpl-os  admirari>&  contriftari,hodie,in  EccIefiaReformata.ve- 

lam  ohm       r.         r      ••    •  ,    .    .,  '.       r  f      r.  i  ..    ., 

Vcritas  di-  ntatem  divinam  odiofo  Novttatts  nominclulpccram  reddi.  Hoc 

Kotha1^0  ar§umentouccDaturHamanadverfus  Iud«eos,  utilloscxtirparet. 

nomine  .u-  Efther.j.    idem  vociferabantur  A thenienfes  adverfus  Paulum, 

{p^Gt      cumEuangeliumeius  rejicerent.  Att.  17.  Eodcm  utebaturgen- 

tilis  inde  Celfusadverfus  Chriftianos  ;  ita  ut,  tcftante  Eufebio, 

Do&rina  Chriftiana  paffim  per  ludibrium  aliena  &  Nova  do&ri- 

Quomodo    na  appellaretur.  Idem  Pontificij  &  Iefuita?  feroperin  ore  habent, 

TOeis™erp5  ac  contra  Reformationem  noftram  objiciuntjed  recte  &  folide  i 

derim,        majoribus  noftris,nobifque  refponfumeft  verbis  Domini  noftri 

Icfu  Chnfti,  Aprinctpto  nonfuit  ita:  &  verbis  Apoftoli  Pauli,£f« 

accepi  a  Domino,  cfuod  tradidi  vobis  :  cum  Ignatio  Apoftolorum 

difcipulo,  lefum  Chnflum  efle  nofiram  antiquitatem:  &  cum  Ter- 

tulliano  :  Verttatem  Dei  non  admtttere  ullam  pr&fcripttoncmjicc 

duratione  temporum,nec  patrocinio  perfonarum  >ncc privtlegio  regio* 

mm.  An  non  iguur  mirum  eft  nos  nobis  invicera  Novitates  ex- 


MlNISTR.    REMONST.   1N   HOLLAND.      $ 

probrare",  quibus  pridem  tantum  negotijfuit jftttiquitateS.Scri* 
ptnra  totam  Rcformationem  noftram  a  calumniaNovitatis  adver-  sententla 
fus  Pontificios  vindicare  ?    Si  itaqueRcmonftrantesdu<5tum  S.  Remon- 
Scripturae  fequuntur,  ( uti  faciunt)  quomodo  poterunt  Novitatis  anSqull^ft 
accufari/*  Sinminus:Probetur.Ha:cenim  via  eft  compediofiflima.  «%ctu  s. 
Invcntaenim  veritate  3c  Antiqmflimum  erit  lnventum.      Haec  Scrf  ""'*♦ 
obje<5bio  coloris  aliquid  habitura  effet,  fi  probari  poflet  fententiam 
Remonftrantium  in  dictis  Articulis  novam  effe  refpectu  Antiqui- 
tatis  primitiva  Ecdefiatpoi\  tcmpora  Apoftoloru :  nam  ejufmodi  Etiamrefpe 
antiquitas  apudoJnnesChriftianosiurejmeritoque  in  magno  habc-  &u  piirmti- 
turpretio.  Sed  hicContra-Rcmonftramesnihilomnino  habent,  V*E«*C'»* 
quod  producat.Si  putant  (e  aliquid  habere:  agedii  audiantur  primi 
Patres,atque  cx  ipibrum  libris  controverfiae  decidantur.Qu»  ergo 
•  haecNovitas  ,cui  opponatur  Antiquitas  quadraginta  autpaulo 
plurium  annorum  ?   An  «quum  erit,  IUuftres  Domini,eos  a  quo- 
rumpartibus  ftat  Antiquitas  S.  Scripturje  &  primitiva?  Ecclefise 
tot  centuriarum  annorum,  (  dequaRemnnftrantes  certo  perfuafi 
funt )  premi  Antiquitate  quadraginta  annorum,  etiamfi eam ipfis 
concederemus,  quod  tamen  non  facimus.  Talis  Antiquitas  nihil  ^"J","", 
aliud  efTctquamNovitas,feuIuvcntas,  quando  canae  Antiquitati  dequagio- 
S.  Scriptura:  ac  primitivas  Catholica?  Ecclefiae  comparatur.Calvi-  g*"". 
nus  icribens  Regi  Galliae  re&e  diccbat :    Quifciunt  Pault  concio-  Remoi,- 
nem,  qua  doeet  Chrijium  efte  mortuum  propter  peccata  noftra,&  re-  ^"JJJ^  eft 
fufcitatumadluftificationemnoftri,antiquam  efte;  apudnos  nihil  refpeftu  s. 
novireperient.  Hanc  concionem  toto  cordeapprobamus.    Quare  ^"^"mTti- 
quinobis  convitium  faciunt,  utNovitatum  doctoribus,  feque  a  vsEceieiiae. 
nobis  feparant,  viderintquid  faciant :  reddituri  aliquando  funt  Pudcudo 
ratione.PigetRemonftrantcs  maximopere,Ill.  DD.  miferfi  hoc&  Novitau* 
pudendii  apud  Reformatos  argumentii  hodie  produci,  cujus  ufum  JJfJ^" 
ut  maximam  Novitate  contra  Reformationem  noftram  nos  men-  vkasapud 
to  &  pleno  ore  rejicere  debebamus.   Cceterii  ut  hac  quoq.  in  par-  t^efoi^a" 
teipfisfatisfiat,dicunt  Remonftrantes  fententia  ipforum  di<5fca  Re-  monftran- 
moftrantia  exprefsa  nullo  mpdo  nova  ejflTemequide*  refpe&u  initij  tium  <«i-_ 
Reformationis  tam  in  Germania,aliifq;  regionibus,qua  in  noftris.  qSaCft!re-" 

Phtlippi  Melantkhonis  libri,  in  quibus  fentcntia  Remonftran-  !p?au 
tium  docctur,  prius  ac  diligentius  le<5H  fuerunt,  plurefque  ad  fe-  f0imatio" 
ceflionem  a  Papatu  faciendam  permoverunt ,  quam  libri  Calvini  »"«  «> , 
&  Bez*, in  quibus  fententiaContra-Remonftrantiumngidiffime  Mcianaho, 
docetur.  Sententia  Melanfthonis  etiam  in  Ele<5torali  Palatinatu, 
atq.  aliis  in  Germaniae  iocis,ptius  receptafuit,antequaCalvinifen-  Paiatinaws 

A    2  tcnria 


Confsfsio 

Auguft^na. 

Anhaldina. 

Vadi.inus 
Crucijjer, 
Hedio. 
Peucems 


N,irfo'/ia. 
Sarcedus. 


Helvcna, 
Jjllin  cri 
Dccadco, 


Anslia, 


latinicms, 


4  II.      R  EMONSTRANTU 

tentia  ibidem  radicesegerit  :  quemadmodum  ctiam  hodieque  Ke- 
formats  Germanice.  Ecclefiae,ut  fecundum  Imperij  conftitutioncs  , 
fubfiftere  polTint,  utuntur  nomine  Confejfionis  Augufiana^qux  in. 
hac  materiaContra-Remonftrantium  fentcntiam  non  docet.Con- 
fellio  reformati  Ptincipatus  Anhaldini  plane  etiam  confentit  clim 
Remonltrantibus.  Quid  loachimM  fadianus,  Cafparus  Crucigcr, 
Cafparnt  Hedio3CafrarHS  P^<tfr»*,aliifque  infignes  viri,  qui  pro- 
pter  veritatem  Reformatam  plurimum  perpcfft  funt,de  hac  raate- 
ria fcnferint ,  liquet  ex ipforum  fcriptis,  nimirum  omnes  eos  in 
fundamento  fere  cum  Remonftrantibus  confentire,  Etiam  in  Co- 
rnitatu  Najfovienf  prius  cognitus  fuit  Erafmvu  Sarcerius  ,  quam 
loannes  Pifcator,qai  ibidem  hodic  de  Praedeftinatione  tam  fubli- 
me  docet,  ut  Molintw  Minifter  Ecclefias  Parifienfis  eidem  in  lite- 
ris  fuis  nupcr  Gallice  editis  fquamvis  ha?c  Iiterarum  pars  in  e,di- 
tione  pnons  epiftol.-e  perfide  iic  omilfa )  apertc  contradicat.  Sarcc- 
rius  hicannoi  546.  Senatui  Vallis  loachimicae  dedicavit  Locos 
fuos  Communes  Bafilca:  impteiTos  ,  addita  epiftola  dedicatona 
fcripta  Dillenbuigi  ,inquibusde  ArticulodePraMeftinatione  & 
annexis  ci  articulis  plane  ldem  dicit,  quod  Remonftrantes.  Cele- 
brcm  illum  Hcnricnm  Bullingernm  in  Hclvetia  magis  ftare  a  par- 
tibus  Remonltrantium,quara  Contra-Remonftrantium,ex  ipiius 
lcriptis  omni  tempore  probari  potcft.  Atque  hic  eft  author  Jibri, 
cu:  titulum  fecit  Dccadcs,  (noftrates  Het  HuyfBocck^  vocarunt) 
quilibcrabinitio  Reformationis  diligentras  mhifcc  regionibus 
le&us  femper  fuit  quam  ullus  alius,exceptis  Bibliis.  Poifet  etiam 
cx  adlis  Synodalibus  primae  Reformationis  demonftrari  hunc  1U 
brum  Ecclefiis  fuiife  publice  comracndaturn  ,  ut  ra  ccetibus  ,  111 
quibus  propter  Miniftri  defe&um  viva  vox  audiri  non  poterat,le- 
geretur.Si  diverfos  libros  Anglicanos,aliaquam  Anglicana  lingua 
fcriptos.,haberemus,probari  ex  illis  poftet,  m  prima  Refoimatio- 
ne  AnghcanaContra-Remonftrantium  Praedcftinanonem  non  fu- 
iiledoCtam  •.  fcd  fuiiTealicjuos  ( inter  quos  Lztimertu,  qui  vixit 
tcmporeEduardi  V  I,  &  temporeMana:  ut  fortis  Martyrobla- 
tus  eft  )  qui  conquerebantur  de  nonnullis  f  uti  eos  vocabant)w- 
-vis  jpiritibHs  ,qui  heterodoxam  docfcrinam  intro-ducebant,  dcno- 
tantcs  do&rinam  illam,  qus  hodie  etiam  a  Contra-Remonftran- 
tibus  cx  parte  docetur :  quae  doctnna  quamvis  progreffu  tempo- 
risibidera  mulcos  nadla  fuevit  ie&atorcs,  non  potuit  tamen  an- 
tiquam  &  primam  dcclrinam  ita  pemfus  opprimere,  qum  eadem 
ibi  fempcr.  manfent  P  atcjj  adeo  eciam  pubhcc  in  Praslaturis  &  Pro« 


MINISTR.    REMONsT.    INHOLLAND.       5 

feiltonibus  prote&a  fuerit,  ficuti  patet  in  Petro  Barene  Profeflb-  Bato*' 
re  Gatabrigienfi,aliifque  infignibus  viris.  Qui  legerint  ea  qua?  lo- 
annesa  Lafco  fcribitde  ftatu  primo  Ecclefiarum  Belgicarum  in  ALafco» 
Anglia,  anno  1  $  50.  temporibus  Eduardi,  facilejudicabuntibi- 
dem  de  Contra-Remonftrantmm  Pradeftinatione  haud  multarn 
fa&am  fuifte  mentionem.-quin  potius  in  illis  do<3afuiffe  nonnul- 
ia,  quas  plane'  cum  fententia.  Remonftrantium  congruebant. 

Sed  ut  ad  has  redeamus  regiones^unacum  Iibris  Melan&honis  Regif>neff 
&  Decadibus  Bullingeri,de  quibus  jarn  mentionen  fecimus,  nui-    cis"*» 
Jus  Iibellus  a  populo  noftro  dihgentius  fuit  lecT:us,ab  initio  Refor- 
mationis,quam  libellus  Anaftafi,]  Vefaani  Paftoris  Garderenfis  m  Ge]  ,ri 
Velavia,  cui  titulum  fecit  DerJLsecken  Wech-wyfer,  id  eft  ,  Hode-  zatphanU. 
gus  Laicorum,  &  quem  dedicavitNobilibus  &  Civitatibus  Duca-  An»ftafius. 
tus  Geldria  &  Comitatus  Zutphania,  anno  1  J  J  *.  in  quo  ltbeK 
lo  agens  de  Praedeftinatione  &  annexis  ei  dogmatibus  clare  loqui- 
turcumReraonftrantibus.Libellus  hic  etiara  vehementcrcornme- 
datur  ab  Henrico  Anthonide  Profeflbre  Franekerenfi  ,  ttt  pius  £c 
utilis  libellus.  Anaftafius  ipfe  etiam  propterEuangelicam  veritatem  Miniftri 
!   multa  eue  perpeiTus.Multi  ln  hifce  regionibus  Mimftri  obierunt,  <ents. 
,  aliqui  adhuc  lunt  in  vivis  viri  fenes.qui  declararut,atq.  etiamnunc 
»  declarant,  (cie  nunquam  aliter  fenfiffe,qua  nunc  fentiunt  Remon- 
,  ftrantes  in  hac  materia,atq;  ctiam  per  occafiones  fentcntiam  fuatn 

aliquando  docuiife.Roteroda-mi  funt  qui  narrant  de  quoda  loanne  Roretod»- 
,    Ifbrandi,  eum  cum  ibidem  in  initicrReformationis  doceret,&  de  *f-  im- 
•  CalviniPraedeftinatione  audiviflet  eande  )am  tum  lfto  tempore  pu-  li brl^dii 
blice  refutaiTe  :   &  membra  quaedam  ejus  Ecclefia^  feniora  cum 
•animadverterent  nonnullosconarieamin  Eccleiiam  introducerc, 
propter  eam  ab  Ecctefia  leceifionem  fecifle. Clemens  Martini oiira  ^1"*' 
Minifter  Ecchtix  Hornan*,  qui  fuo  tempore  reliquos  fenio  fu-  uii.tim, 
..  perabat,  faspius  profeffus  fuit  feabininorainifterij  fui  de  Prasde- 
i  ftinatione  aiiara  non  habuifle  fententiam  ,  quam  Melan&homs, 
eamque  didiciffe  ab  Hardenbergio^m  primus  fuit  mter  Reforma- 
tosPaftores  Emdenfes.  Inprovincia  Vltrajelitnain  primapubh-     urJe-um> 
ca  Reformationc  congtuenter  fententias  huic  do<3;um  fuit  tam 
mature,  fi  non  rnatunus,quam  accefferunt  reliqui  qui  aliam  fen- 
tentiam  docuerunt.  Notum  eft  etiam  in  urbe  Goudenfi  fenrentiam  Gou^a. 
hanc  publice  ad  h-unc  ufque  diem  fuiffe  prOtectam  ,  8c  nihilomi- 
nus  Ecclefia  illa,  ejufque  Miniftri  5  pro  membris  Ecclefiae  Refor- 
ynata;  fuerunt  habiti.  Inter  Remonftrantes  funt  nonnulli,quibus  Dan?a>._ 
SyntagmaNfcalai  Hemmingij  Superiritedentism  Jto^zGenevas  SlS!**^ 

A  3:  irapreflora.   ' 


frlfia. 

Gcliiui 

Suecanns, 


Hollandia. 

Acadernia 
Leydenlis. 


Holman- 

II  is, 


Viggcrus. 


Iiorna, 


Synodus 
KarJtm.n- 
lis,  Anno 
i$8i. 


Armimio 
dacum  te- 
Iti  onium 
ab  Aiiite- 
lodamsn- 
tlbus. 


$  II.    Remonstrantia 

impreiTum,copnmendatum  fuit  Geneva?,  utidipfum  diligcnti  ftu- 
dio  perlegerent,  atque  ex  eo  prima  ponerent  ftudij  fui  Theologici 
fundamenta:  in  quo  Syntagraate  fententia  Remonftrantium  difer- 
te  traditur :  quod  etiam  ab  eo  tempore  ita  ipfis  allubuit  in  illa  ma- 
teria,utpofteaeius  ita  non  potuerintoblivifci>quinfemper  cogi- 
tatio  illa  reraanferit,hanc  fententia  Scriptura?  ,fimplicitati,  atqua 
jedificationi  forte  efte  congruentiffimam.  In  Frijia  hax  fententia 
etiam  publicis  fcriptis  doeta&  propugnata  fuita  Gellio  SnecanoMi- 
niftro  ibidera,neq;  propferea  ab  Ecclefijs  Reformatis  codemnatus 
fuit.  IdemSnecanus  folet  dicere  in  initio  Reformationis  iniftis 
oris  Miniftios  illos,qui  fententiam  quam  Contra-Rcmonftrantes 
nunc  tuentur,docebat,habitosfuifleproiis,  qui  Novitates  doce- 
rent.  Ab  initio  Reformationis  crebrae  difputationes  in  hifce  regio- 
nibut,  ( quod  etiam  Uluft.  D  D.  V.  optimc  conftat)  fuerunt  fupec 
hiicearticuiishabitae  :quinetiam  in  Academia  Leydenfi  dudum 
anie  Arminij  reraporaeadera  fententia  docta  fuit ,  uti  patuit  m 
Holmanno ,  SS.  Theologia?  Profeflbre ,  commendato  a  D.  Beza, 
qui  iudicabatTheologiam  illius,  id  eft,Melan<9:honianam  in  hifca 
rcgionibus  maximc  elfe  idoneam  ad  sdificationem.  Quare  neque  \ 
unquam  Muft.DD.  V.  permiferunt,  ut  quifquam  tantum  pro-v 
pter  hanc fententiam  cenfura  Sufpenfionis  aut  Remotionis  a  mu- 
neredocendi  notarctur.  CauiTa  Cornclti  Viggeri  Miniftri  Horna- 
ni  aliter  fe  habebat.quam  nunc  fe  habet  cauifa  Remonftrantium. 
Nam  totum  ejus  negotium  limui  colligatum  aliter  fe  habebat  ,ac 
quamvis  Profeffores  AcademiaeLeydcnfisdo&rinameius  cenfu- 
lm  notaflent,  non  fuiflet  tamen  autontate  Iliuft.  DD,  V.  abdica- 
tus,  uti  apparebat,  nifi  dcclaralTct  contrariam  aliarum  Ecclefia- 
rura  do&nnam  intolerabilem,&  folemniter  cjufdem  reformatio- 
nem  poftulans,  fe  ab  Ecclcfiis  Reformatis  feparalTct ,  ejifdemque 
fraternitatcm  renunciaflet.C/<wew  autcm  Martini,  &c  Cornelius 
y^/mw^collegaeipiius,  uique  ad  extrcmum  vita;  ipforum ,  in 
publicoejufdemEcclefiac  minifteriopermanlotunt,tametfi  in  qua- 
dam  Apologia  feuconfeflionetypis  publicata,  rotunde  profite- 
antur,fe  aflentin  fententiac  Remonftrantium.allegantes  etiam  pro 
fe  decreta qunedam  Synodorum  Sc  Ciaflium  Hollandi.T ;  quae  A- 
pologia  adhuc  cxtat.  In  Synodo  Harlentenf  jamtum  anno 
i  j  S  2.  quajrebatnrcVdeliberabatur :  quandoquidcm  Miniftri 
aliqui  indo&rina  de  Prnedeftinatione  fuas  haberent  difficultates, 
quoufque  Minifter  aliquis  in  eo  tolerari  dcbeat :  fed  de  illa  quxfti- 
one  nihii  ftatuebatur.Quod  ad  Arminmm  lpfum  attinet,illuftrius 

tcftimo- 


MINISTR.    REMONST.     IN    HOLLAND.    7 

teftimonium  dc  do&rina  &  vita  no  poffer  ulli  Miniftro  dari.quam 
quod  Amftelodamenfis  Ecclefia  ei  Leydam  difcendeti  dedit,quam» 
\is  fatis  fcirent  eum  in  articulo  de  Prasdeftinatione  diverfum  fen- 
tire,atqueeam  ob  caufam(uti  nunc  quidem  dicunt)promotionem 
cjus  ad  Profeflionem  Leydenfem  minus  probarent  ♦ 

Ac,  quod  majus  eft,  fi  quis  toti  membr&rnm  Ecclefarnm  Refor-  Membr* 
matarummnltitudini  fententiam  Remonftrantium  &  Contra-Re-  Etckfia: 
monftrantium  nude  Sc  fincere  uti  revera  fe  habet,coram  Deo  at~  fw°£e  IB  ia 
que  Angeiis  ipfius  proponeret,eum  in  finem  ut  fine  aliquo  affectu 
praepoftero  aut  praejudicio,quo  plurimi  miris  artificiis  funt  prasoc- 
cupati  ,  rotunde  refponderent,  quam  nam  ex  duabus  hifce  fen- 
tentijs  arbitrenturin  confcientia  antiquiffimam  atque  optimam 
cffe,  pateret  per  experientiam,longe  majorem  parte  declaraturam 
>  leftarein  fententiaRemonftrantium  .Notum  quoque  eftmultos 

*  dcierere  Remonftrantes  ex  perverfa  opinone  quam  conceperunt, 

*  ^cilicet  Remonftrantes  docere  lllud  quod  docent  Contra-Remo  - 

*  ftrantes :  cujus  rei  exempla  non  uno  in  loco  deprehenfa  fuei  unr. 

Si  ulterius  procedere  velint,  &  obje&am  nobis  Novitatem  pro- 
bare ex  Confeffione &  Catechefi,  neque  hic  materiam  invemenr,       o 
qua  fententiam  Remonftrantium  deNovitate  fufpe&am  reddere  tium°^m£. 
pofliht.  NamutRemonftranteshicpraftereant,quod  etiam  ve-tiinonfft 
rum  eft,  nimirum  fcripta  haec  olim  non  fuiffe  recepta  pro  Regulu  aTconfef- 
veritatu,  fedtznium  pw  Formttlis  mitatis,  quas  veritas  femper  fionis« 
ad  folum  Dei  verbum  probari  arque  examinari  debet ,  ac  proinde 
femper  adDei  Verbum  cxaminabilia  funtac  manentjRemonftran- 
tes  rotunde  dicunt,  controverfias  hafce  hodiernas  ex  neutro  ho- 
rum  fcriptorum  decidi  poffe :   quoniam  termini ,  qui  ibi  extant, 
ctiam  in  xvi  .articulo  Confeffionis,in[quo  agitur  de  Prasdeftinati- 
i  onc^iujufmodi  funt,ut  fub  iis  tam  Remonftrantium  qua  Contra- 
Remohftrantium  fententiacomprehendi  poliit:  prasfertim  in  artL 
culo,prout  extat  in  primis  editionibus,nam  in  pofterioribusediu- 
onibus  magna  pars  articuli  omiffa  eft.  In  Confe/fioneetiam  ne  u- 
num  quideextat  verbum,quod  vel  minimum  adverfeturRemon- 
ftrantium  fententise  de  Morte  Chriftbde  Operatione  gratiae ,  &  de 
Perfeverantia.ficut  neque  ullum  extat,quod  Conftra-Remonftra- 
tium  fententia  confirmet.Dici  itaq;  non  poteft  Ecclefias  hancRe- 
Confeffione  recipientes  magis  Contra-Remonfttatium  quam  Re- 
monftrantiii  fententiam  amplexas  fuiffe.  At  vero  fiContra-Remo- 
(trantiu  fenteniia^qualem  quide  nunc  docent,in  eode  foretdefini- 
ta(quod  quide  ita  fe  non  tiaber  Jirapoffibile  forct  hac  Confeflionc 

verara 


S  II.    Remonstrawti  A. 

vcram  poflfe  fervare  Harmoniara  cum  alijs  Confeflioriibus  alia- 

rum  Europas  Ecclefiarum,  ac  praefertim  noncum  siHgnftana,  nc- 

quecum  Helvetica,cui  Geneveniis  Ecclcfia  fe  adjunxit,fed  in  hif- 

cedogmatibus  difcreparetab  omnibus  alijs  Ecclefijs  Reformatis. 

Ke<1iu  f°"      Qupdad  Catechtfmum  attinet ,  cujus  fubfignatio  olim  aMi- 

flaau!5*  niftris  nonpoftulabatur  ,  nequeexeopoteftantiquitas  Do&rinas 

chumi.       Remonftrantium  de  Pisdeftinatione,<ie  Morte  Domini  noftri  Ie- 

fu  Chrifti ,  &  de  Gratia  Dei  irrefiftibili  comprobari ,  fed  potius 

contrarium,  uti  poftea  oftendetur.  Putatur  Remonftrantibus  ad- 

verfari  in  articulo  de  Perfeverantia,fed  loca  talia  funt,ut  nifi  com- 

Qunmodo    mode  explicentur ,  ipfe  Catechifmus  lecum  confiftere  nequeat, 

«ualTi^coa  prafferrim  in  eo ,  quod  docet  deP^dobaptifmo  &  de  Excommu- 

fidcraudus    nicatione.    Nam  ii  nemo  a  Gratia  Dei  excidere  poteft ,  necefle  eft 

n»t°ad  %«•-  ut  omnes  infantes  Baptizati  pervenientes  ad  adultam  a:tatem  pro- 

leveuntiam  bos  Chriftianos  ad  fine  ufque  vitae  C\ix  efle  permanfuros:  de  quo 

experientia  contrarium  docct.  Aut  dicendum  crit  aliquos  infan- 

tes  baptizari ,  quibusinterna  Baptifmi  gratia  non  communice- 

tur,  quod  cum  74.  quaeft.  Catech.  &  cum  Formula  Baptifmi  acj- 

miniltrandi  pugnat,ac  Baptifmum  etiam  inanem  reddit.  Si  nemo 

etiam  poteft  aGratia  cxcidere,  nemo  etiam  a  Deoipfb  ex  regno 

Chrifti  excludi  poteft  per  Excommunicationem,quod  tamen  Ca- 

tcchefis  docet  quasft.S;.  Ex  hifce  omnibus  liiuft.  DD.  V.  per- 

fpicue  intelligere  pofTunt  Contra-Remonftrantes  in  hifce  contro- 

verfis  articulis  non  poffegloriari  de  ulla  Antiquitarc,  ne  quidem 

refpectu  primae  Reformationis ,  Sc  reccptae  harum  Ecclefiarum 

doctrinae.     Horum  omnium  ubcriorem  probationem  Remon- 

ftrantes  parati  funt  ptoferre,  produ&ione  hbrorum,  &  oftenfione 

N«vitatM    l°corum,  quando  idipfum  Illuft.  DD.  V.  vifum  fuerit. 

^uis  con-       lamporro  Remonftrantes  Illuft.  DD.  V.  indicabunt ,  utpote 

fttames10"  °*IU  nac  occa^onQ  eo  conftringuntur ,  diverfas  Novitates  quas 

aocenr.       Contra-Remonftrantes  docent  contra  primam  Ecclefiarum  Re- 

Prima.        formationem.     1.  Gomarus3T?eftns ,  Triglanditu  alijqnc  docenz 

Denm  alicjuos  homines  creajfe  ad  condemnationem.  Ha?c  cft  Novi-  ' 

tas  contraCatechifmum,qui  docet  quasft.6.  Deum  creaffe  homi- 

Secunda.     ncm  ut  cum  ipfo  in  a?terna  beatitudine  viveret.    2.  Iidem  docent, 

Deum  hominem  necejfitnre  ad  peccatum.   Hasc  ctiam  eft  Novitas 

contra  Catechifmum,  qui  dicit  quaeft.6.  Deum  creaffe  hominem 

recftum  &  ad  imaginem  fuam  :  &•  quaeft.9.  Homtnem  feipfum  &c 

omnes  ejus  pofteros  inftindtu  Diaboli  &  voluntaria  inobedientia 

cifdem  donis  fpoiiaffe.   Etiam  contra  Confefilonem  ,  in  qua  arti- 

culo 


MlNlSTR.    REMONSTR.    IN    HOILANDIA.      f 

culo  14.  dicitur  homincm  feipfum  fponre  Sc  voluntarie  peccato 
fubjcciflc.  Quarc  Molinauts  re&e  dick  in  Epiftola  fua  (  fcilicet  in 
illa  parte,  quas  in  editione  omilfa  eft  )  loquens  de  tali  docT:rina,ei- 
demque  in  nonnullis  doclioribus  noftris  contradicens,  Ecclefias 
noftras  nunquam  eam  recepiffe.     3 .  Confeflio  noftra  docet  arti-  Terti*. 
culo  \^.  pofi  lapfum  in  homine  remanfijfe  exiguas  aliquas fcintillat 
txceUentium  donomm^ua  a  Deo  acceperat*  Quidam  Contra-Re- 
monftrantes  nolunt  hoc  amplius  doceri ,  ac  propterca  in  quodam 
•loco  publicas  conciones  rehquerunt  ,acprofugeruntad  Ecclefias 
feparatas.  Quinetiam  author  libri  editi  adverfus  Teftimonia,qui- 
bus  Illuft.  DD.  V.   Decretum  munitur,  allegans  eundem  articu- 
Ium  hrec  verba  dedita  opera  tranfilijt  &c  omifit.  quod  iterum  fapit 
Novitatem.     4.    In  Catechefi   docetur  qua^ft.  37.    Chrittum  Quarta, 
iram  Dei  adverfus  peccata  totius  generis  humani  tulijfe.  Hoc  Na  f- 
fovienfis  Theologus  cenfura  notat,  8c   Cotitra-Remonftrantes 
noftriincertisquibufdamipforura  articulis  vocem  totim  ftudio 
omi/crunt ,  non  finc  notabili  Novitate.     j.  Catechefis  ablegat  °4iima> 
nos  paffim  ad  promifjiones  Euangefy,  &  eatunde '  obfignationem  per 
Sacramenta,  ut  ijfde  fides  noftra  firmiter  &  certo  inmtatur.  Con- 
tra  a  Contra-Remonftrantibus  docetur  Dqummultos  vocdre  atque 
invitare fecundu  voluntatem  fuam  revelutam,  quos  abfolute  afalute 
exclufitfecundum  arcanam  voluntatem  fitam.  Haec  quoque  eft  No- 
Vitas.     6.  Eadem  Catechefis  docet  qua?ft.$4.  8c6$,  Ecclefiam  Sexu* 
colligi  ,&fidemin  animis  hominum  effici  per  Dei  Spirituro& 
Verbum.    Eft  igitur  Novitas  docere  hocfieri  per  virtutem  irrefi- 
fiibilem.     7.  Donteclockiw  &  nonnulli  alij  Contra-Remonftra-  s«ptira*. 
tes  nolunt  ut  parentes  Chrifiiani  certo  &  firmiter  credant  infhntes 
ipfirum  baptizatos  &  in  infhntia  morientes  falvos  fire ,  fed  eos  idip- 
jum  tantum  ex  cmjeBura  &  fecutidum  charitatem  poffe  fperare, 
HaeceftNovitascontraCatechefim  quceft.74.  &  contra  Formu- 
lam  adminiftrandi  Baptifmi ,  ubi  tres  teftes  ,  fcilicet  Deus  Pater, 
Filius,  8c  Spiritus  San&us ,  dicuntur  teftificari  hofceinfantesa 
Deo  in  Filios  adoptari,  in  fanguine  Chrifti  ablutos  eiTe  ,  8c  juftos 
coram  Deo  cenferi.     8.  Amfielodami  interrogantur  Parentes  8c  oa&r*. 
Sufceptores,  quiinfantcs  fuos  orTerunt  baptizandos ,  an  non  fa- 
teantur  dodrinam  qu&  in  iUo^Ecclefia  docetur,  veram  8c  perfe&am, 
do&rinam  falutis  efle.     Ha?c  quoquc  Novitas  eft  contra  recep- 
tas  Formulas  paflim  in  Ecclefijsufitatas  ,  in  quibus  hoc  tantutn 
interrogatur  de  do£fcrina  contenta  in  Veteri  8c  NovoTeftameto,& 
<qu<t  fecundum  eam  in  Chriftiana  Ecclefia  docetur  3  neqtie  additur 
J  B  dedo- 


Dcclma, 


10  II.    Remonstramtia 

de  do&rina  qua?  hic  aue  aJibi  doceturrqua:  rcs  haud  exigui  eft  mo- 
menti,&  facile  homines  lllaquearet.  5).  Nunquam  ferrtentia 
Nona,  Remonftrantium  in  ullo  Concilio,.  Synodo,  aiiove  legitimo  con~ 
ventu  condemnataeft,  neque  quifquam  unquam  propteream 
Chnftiana  communione  indignus  eft  declaratus.  Remonftrances 
vero  damnant fententiam  noftram  nofque  indignos  communione 
Chriftiana  pronnnciant,  quare  Novitace  introducunt  in  Ecclefiam 
Dei,quae  eciam  dire&e  pugnet  cum  Careeheii,  in  qaa,  ubi  quam- 
cur  qua?ft.  21.  quid  1m  Chriftianocrediru  necefifanum  ,  refponde- 
tur :  Omne  idquodin  Euangelio  promittitur  ,  &arriculis  catho- 
lica?&  indubitatas  Chriftiana:  fidei  noftra;  breviter  continetur.  10. 
Sepcimo  Confeilionis  articulo  docetur  nulla  fcripta  hominum 
quanra-vis  etiam  fanctitace  praedicorum ,  comparari  polTe  cum 
facra  Scriptura,necconfuecudinem  cum  veritate  Dm,&e.  eft  ica- 
queNovitas  cum  Confellionem  &  Catechefin,qua;  utraq;  fcripta 
fiint  humana^i  Miniiiris  fubfignari  volunt non  tantum  ut  Formulas 
nnitatis  ,  lecundum  ufum  veterem,yf^  etiam  ad  teftificandam 
dothina fanttatem  ,  quemadmodum  ftatutum  fuitin  Synodo  Ro- 
terodamenli,  anno  i6o/.  quod  nihil  aliud  eft ,  quam  humana 
fcripta  alteram-Regulam  fidei  facere,atq;  etiam  juxta  facram  Scrip- 
turam  collocare»  Quamobremeriam  noluerunt  u-c  cadem  fcripta 
in  Synodo  Nationali  lecundum  ufitacam  confaetudinem  ex  de- 
creto  Magiftratus  revideantur.  II. In  omnibus  Reformatis  Regnis 
Principatibus,  &  Rebufpublicis  fupremis  Magiftratibus  Chnttia- 
nis  attribuitur  iuprema  autoritas  &infpeclioin  pubhcis  negotijs 
Eccleliafticis  ,  fub  D  s.  1  verbo,  &  fecundum  lllud  :  cjuod  ipfum 
nonnulli  Remonftrantes  non  concedunt  ,fcdmanife(i;e  fe  ei  fmtenti& 
opponunt.  Ha?c  quoq;cftNovitas.  Piures  fuuc  Novitares  praster 
hafce,  k<\  hac  furrtcient  hoc  tempore  ,ut  Illuft.  DD.  V*  oftenda- 
tur,quantacum  injuria  ifti,qui  jptitoc  fcatenc  Novicacibas,  ali- 
oseo  nomineconencur  «ravare. 

Quocirca  Remonftranres,  quam  hnmilllimc  rogant  arq;  obfe- 
cracur  III.  DD.  V.  ne  tam  injuftis  criminationibus  &  calumnijs , 
ipforu  damno  ,fideadhibere  velint.fed  porius  haneipforum  Apo- 
logiamiftum  in  modii  perpenderc,ut  Remonftrances  ipfi,adeoq; 
i.Nelubw  omnes,qui  ipforum  fenteutiae  funtaddi<5i:i,habcantur  pro  talibus, 
NoU«o°i.  qui  omnlbus  niod,s  fequitttl  &  porro  feqtti  defiderent  S.Scriptu- 
ram,pnrnmvam  Orthodoxa  Chnftiana  Ecclefiam,  ac  fimul  etiam 
verum  &  primum  fundamencum  Chriftianz  Reformacionis  in 
hiice  i-egioiiibus  reccpts.  Ac  ptoindc  etiam  ut  III.  dd,  v.  mife- 

leac 


Yndecima. 


Petitio  Re 
monrtrau- 
%U  m. 


bn  . 


MINTISTR.   REMOtfST.   Itf  HOLLAND.      If 

rcat  Chriftianorum  mcmbrorura Ecclefia?  in  urbc  Amftelodamcn-  t;  Vf ...  -. 
fi,qui  fedtentes  fejitentiam  Remonftrantium,  &  Decreta  111.  D  D»  ftciocUmi 
V.  obfervantes,antiqua?&  primaeReformationi  adharrerecupiuut,  f«ft«oribu* 
quiq;  inttoductione  omnium  di£fcarumNovitatum,atq;  imprimis  Remonitri- 
perpetuis  obtre&ationibus  &  condemnationibus  di&as  antiquse  tium  ftpaf« 
do&rina-.alijfque  medijs,  impediuntur  Chriftianam  Reformatam  tkm^ei?" 
Religionem  publice  in  templis ibidem  exercere,  utipfis  ibidem  gioniscon-? 
atq»,  alibi  etiam  (fi  quidem  ad  veram  unionem  fecundum  III. DD.  ccclJUur» 
V.  decreta  res  redigi  non  poffunt)  liberum  exercitium  Religionis 
fecundum  ipforum  fententiam,  tam  ipfis  quam  Contra-Remon* 
tantibus  benignc  concedaturt  Qijod  ii  fiat,  &c. 


t         ILCON- 


3* 


I  I. 


CONTRA- 
REMONSTRANTIA, 

feu 

RESPONSIO  REFORMATORVM   EC- 

CLESIARVM  Hollandicarum Miniftrorum 

ad  fecundam  Remonftrantiam  Minillro- 

rum  earundem  Ecclefiarum  ,  qui 

Remonjlrantes  vocantur> 

Exhibita  m  confejfu  lUuftr.  Ordinum  Hottandiz  {<$* 

Weft-Frijid in  Augujio  bujus  anni  i6ij.  In  qua  clare 

ojlenditur  dochinam  Remonftrantium  novam 

ejje  in  Ecclejijs  Rcformatis, 


Quli-5 fint 

Hcnion- 

-Jlrances. 


Iniftri  Ecclefiarum  Hollandicarum&  VVefrfrifica- 
rum,  qui  fefe  a  fymmyftis  fuis  feparantes,  fina 
communicatione  cum  Ecclefijs  fuis  ,  aut  cum  Sy- 
nodis,  &  Clafljbus,  extra  Sc  contra  omnem  rc&um 
&  receptum  ordinem  harum  Ecclefiarum,qua?darrii> 
nova  atque  in  hifce  Ecclefijs  Reformatis  nunquam 
rcceptadogmataperRemonftrantiam,  utvocant,  feuLibellum 
fupplicem  ,  Illuftnbus&  potentibus  Hollandias  &  VVeft-Fnfise 
Ordinibus  anno  i  6  i  o.  propofuerunt,una  cum  petitione.ut  hax 
dogmata,  quaz  in  nullo  legitimo  Eccfefiaftitico  conventu  harum 
regionum  unquam  fuerant  examinata ,  autoritate  di&oium  DD. 
Ordinum  in  Ecclefias  harum  regionum  introducerentur  ,  atque 
ipfi,  omnefque  dogmatum  horum  fe&atores  ,  ab  Illuft.  DD.  Or- 
dinibus  in  prore&tonem,  adverfus  omncs  ccnfuras  Eccleiiafticas, 
reciperentur,  &  qui  eo  ipfo  trifte  &  noxium  ichifma  in  bene  con- 
ftitutis  &  flLoccatibu.s  hifce  Ecclefijs  inchoaiunr>&  qui  ea  propter 


MINISTR.    REFORM.    INHOLLAND,         IJ 

Remonstrantes  nunc  vocantur,  haud  ita  pridem  irerum 
codem  modo  fecundam  Remonftrantiam  conceperunt ,  llluftr. 
D  D.  Ordinibus  tradiderunt ,  ac  poftmodum  etiam  typjs  defciip- 
tam  in  vulgus  diiTeminarunt  \  in  qua  declarant  fe  neceffitate  qua- 
*  dam  ada&os  efie,  ut  duo  llluftr.  DD.  Ordinibus  indicent.  Pri- 
tnnm  eft,  ipfos  injufteaccufanquod  in  Ecclefias  Reformatas  ali- 
quas  introducant  Novitates.  Secundum  ,  Reformatos  Paftores  e-  t>uo  fridi- 
contra  ,  qui  permanferunt  atque  adhuc  permanent  in  doctrina  re-  oJdiniK* 
cepta  in  Confeflionc  &  Catechefi  harum  Ecclefiarum  compre-  Hoii.  & 
henfa  atqueexplicata,  &qui  vulgo  ,  quoniam  fe  contra  Remon-  Weftfiifiae, 
ftrantium  novam  hanc  dodtnnam  eorundemque  miquas  actiones 
opponunt ,  C  o  n  t  r  a-R  emonstrantes  vocantur ,  ip- 
fos  efie ,  qui  Novitates  in  hifce  Ecclefiis  doceant.  Quae  duo  cum 
Remonftrantes  lta  proponant,ut  manifefte a  vero  ubiqtie  devient, 
atque  haec  argumentis  nimis  frivolis  probare  conentur ,  nos  Re- 
formati  Paftores  neceffanum  atque  opera?pretmm  judicaviu)us> 
ad  veritatis  defenfionem,  ad  innocentias  noftraj  tuitionem  ,  atquc 
ad  Illuftr.  DD.  Ordinum,  ac  fimuletiam  Eccleiiarumnoftrarum 
neceiTariam  infbrmationem.contra  fincereac  breviter  totam  hujus' 
feiferiem  ac  veritatem  ob  oculos  ponere ,  &  perfpicue  oftendere 
Remonftrantes  de  introdudione  Novitatum  m  hafce  Ecclefias 
fefc  fruftra  excufare  ,  aliofque  Reformatos  Paftores  injutteaccu- 
fare  :  ut  quilibet  reclre  cognofcere  queat,  quinam  fint  illi  inter  Mi- 
niftros,  qui  introductione  Novitatum  cauflam  prsbuerunt  triftif*  . 
fimis  hifce  motibus  ac  masimis  difficultatibus ,  quibus  iiodie  af- 
fliguntur  Reformatas  harum  regionum  Ecciefia?. 


Principio  dicunt  Remonftrantes  maximopere  fe  mirari  &  con-  ^l0 


feufu 


triflari  hodie  in  Ecclefia  Refirmata  veritatem  divinam  odiofo  No-  doar-na 
vitatis  nomine  fufbettamreddi.   Refpondemus  ,    i.  Reroonltran-  R.cmo»- 

i*     h   ■"     'i       •  •  -    i  ■     r  i      ■  ■  -     itiantium: 

tesrruitra  glonaridogmataipiorunj  contmere  divinam  ventate.  rova  ^ca- 
Contrarium  enim  in  Colianone  Hagienfi,  alijfque  fcriptisexver-  tur- 
bo  Dei  efficaciflime  probatura  eft.  2.  Quando  Paftores  m  ea- 
dem  Reformata  Ecclefia  ,  inqua  antea  eadem  doclrina  magno 
cum  co.nfenfu  fuit  tradita,  minifterio  fimul  fungentes,  (e  invicem. 
accufant  Novitatis  in  do&rina ,  illud  intelhgi  debere  de  doclrina 
quae  iWy,* appelletur  refpe&u  do&rina?  in  ijfdem  Ecclefijs  Re- 
formatis  antea  rcceptae.  Fienenim  polfet,  utquis  veteremali- 
quemArianorum,Samofatenianoru.m,  aut  Pelagianorum  errorerr* 
iterum  producat.atque  in  Reformatas  conetur  introducere  Ecele- 
fias,  c|ui  hcer  jaolimab  alijs  traditus  &  propugnams  fueric*  tamer». 

&  *  .,  .aova. 


14         II.     CoNTrA-REMONSTRANTI  A 

nova  do&rina  appellari  poflec.ac  merito  deberet,  refpe&u  do&ri- 
nirEccleiiarumReforrnatarum.  Quamobre  cum  nos  accufamus 
Remonftraraes,  qui  Paftores  Ecclefiatii  Reformatarum  haberi  vo» 
ittnt,  quod  Novirates  m  illas  Ecclefias  introduxerinc,eo  nos  figni-  ^ 
ficare  volumus,ipfos  in  hifceReformatisEcclefiis  tradcre  &  conari 
in  e.is  introducere  ejufmodi  dogmaca ,  quae  in  ijfdem  Ecclefiis  an- 
■tehac  nunqua  tradita aut  recepta  fue£ut,fed  quc.  femper  ab  Ortho- 
doxis  earunde  Ecclefiariidodboribus,  atq;  etiam  a  nonnullis  olim 
inter  ipfos  Remonftrantes,  femper  fuerunt  refutata & codemnata. 
Rtfmonft  5       ^c  projnde  ad  rem  olane  nihil  facit,cum  Remonftrantes  multis 

tes  trulrra  -  n        i  -  -    i     n    ■  r     jx 

cxempiaE-  argumetis  oitendunt,no  omnedoctrmam,qu2ecerto  relpectuno- 

tiiicoru  6c    vaappellari  po(Tec,habendam  eife  pro  falfa;  eum  in  fineexcmpla 

rumproda-  producetes  Ethnicorucv  Pontificiorum,inter  quos  illi  Chriftiana, 

« lnc.  hi  vero  Reformatam  Religione,cum  inter  ipfos  primum  fuit  prse- 

d.icata  ,  etiaodiofoNovitatis  nominccrimmati  funt,quaz  nihilho- 

rainus  non  defiit  propterea  eiTc  vera  Religio,atque  in  tb  non  nova 

fed  antiquiifima  fuit.   Quotus  quiique  enim  eft  qui  hxc  ignorec 

aut  difliteatur  ?  Idemargumentum  $c  nos  urgcmus  quotidiead- 

verfus  Ponuficios:  Sc  credimus,curn  Tertnttiano}antiqutffimu  efic 

cjitodvcnffimu  efl.  Cum  de  Novitatibus  cum  ijs  agimus,hoc  tantti 

dicimus  eos  doclrinam  fovere,qua:  novaeft,refpe£fcu  Reformatio- 

nis  noftre;.Quodipfum,cum  primu  novamhancdo&iinaprofer- 

rcr,non  negabant  ipfi,  fed  rotunde  profirebanturjte  diverfts  novas 

Urmu""'  ii  Qonfldw<rtionu  habere  adverfusrecepta  doClrtna  in  Ciififfione&Ca- 

agnovemnt  techcfi  harit  Ecclejiarii  Rtfirmatarti  comprehen (am ,quos  etia  non- 

SoXnL    nulh  ot>%natls  epiftolis  putatur  ad  III.  DD-Ordines  hujusProvin- 

h*b:re.        ^  tranfmi  fifle.  Dicebat  tiic ^neceffaria  effe  nova  &  accuratiore Re- 

firmattone  recepu  dottrina:atcj\  eu  in  fine  firmulas  cofenfusjn  qui~ 

but  illi  declaratur,effe  revidendas  longe  alio  modo^uaantehac  effct 

fhltu.  Gloriabatury?  nova  accepiffe  lucem,cjua  primi  Ecclefiaru  no- 

firarii  Rcfirmatow  non  vidifiet.  Non  effe  difpiciendu  amplitu  qutd 

antehac in  hifce  Ecclefijsfit dotlu,fed quidjaporrofitdocendu.  Tii 

ceporis  minimeab  ijs  negabatur,  fed  honori  ducebatur,cudeipfis 

diceretur,cos  efTequi  novas  haberetcofiderationes  &  fcntecias,id 

eft,Novicates,advcr/us  recepta  do£trina,ur  hac  ratione  fibi  nomen 

accuraciorum  Reformatas  doctunse  Reformatorti  acquireret.Miiii 

uc  Cn  eos  hoc  aplius  nucnollc  proficeci,fcrmoneomnino  mutare, 

dijfiteriq;  idipfum  niic,  de  quo  antea  gloriabatur.  Animadvcrtunt 

proculdubio,ones  prudetiores  judicarc,6ncs  illos,  qui  in  bene  co- 

ftirutis  &  benc  Reformatis  Ecdefijsfquales  hx  noftrse  erat)  contra 

ordineNovitatcsinDodrinaaucOrdine  conantur  introducerc, 


MINXSTR.    REFORM.     IN    HOLLAND.     1$ 

cenferi  debere  pro  ijs  qui  defciverint  ab  unitate  Ecclefiarfi  Refor- 
matarum,&  qui  autores  ac  cauffte  fintomnium  motuti&  diflicul- 
tatum.que.  mde  folet  orin ,  qaxq;  in  hifce  Eccl.  jam  exorta?  funt. 
^Ac  propterea  quia  ftudet  culpa  hujus  mali,&  calamitatis  per  ipfos 
excitata?,a  fe  in  alios  derivare,incipiunt  niic  fermoneinvertere,atq- 
alia  cantilena  canere;ac  proinde  eo  audacia?  &  impudetia;  procefle- 
runt,ut  nunc  audeat  libero  ore  inficias  ire,quod  toti  miido  notiili- 
mii  eft,  quodq;  ab  ipfis  antehac  no  tantu  c6fc(Tum,fed  &  ja&atum 
fuit :  atq;  infuper  etiafquodextremcS  elt  impudetia?)  accufant  Re- 
formatos  harum  Ecclefiarum  Mimftros,qui  perpetuo&  coftanter 
perftiteruc  in  recepta  do<5trina,fine  ulla  innovarione,  ipfos  effe  qui 
Novitares  in  Ecclellas  Reformatas  introducat,atq;  eo  ipfo  omnir-. 
hifcedirflcultatib.&  motib.  in  Ecclefijs  cauiTam  praebuerint:(imi- 
les  facti Imperatori  ifti,quicum  urbeRomam  ipfe  incedi(Tet,fcele- 
ris  hujus  culpaimpingebat  Chriftianis,qui  notatii  infontes  eranr, 
fcd  etia  mccdiu  ab  ipfb  fufcitatii  una  cum  alijs  reftingvebanc  Artes 
quide  hx  funt  veteres,  fed  inhonefta?;  &  quas  minime  decet  vircs 
probos,multb  minusChriftianos,acn;utiquam  Doclores  Chnfti- 
anas  Religionis  ,  penes  qnos  in  omnibus  verbis  &  fadhs  ventas  & 
fincentas  femper  reperin  debent.   Sed  ad  rem  ipfam  accedamns. 

Remoftrantes  producunt  poftea  aliquot  rationes  atq;  argumeta.,  Ratiores 
quibus  Doclnna  fuam  a  Novitatibus  tueri  conantur.Summa  om-  ^inb"s  .Re" 
nium  haceit,quia  lplorum  doCtrina,uti  dicunt,congruitcurn  An-  doftrinam 
tiquitate.    i.  SacraeScripturs.  ii.PrimitivasEcclellasChnftiane  |^ni,excl!- 
poft  Apoftolorum  tepora+    1 1 1.  Reformatamm  Ecclefiarum,tarn  vuate. 
exterarum,quam  hamm  regionum.  Cofideremus  ac  perpedamus 
hafce  rationes  paulb  peniuus :  deprehendemus  omnes  tam  frivo- 
las  ac  vanas  efle,  ut  omnes,  qui  partium  ftudio  non  ducumur,fint 
admiraturi  Remonftrantes  auibs  fuilTe  iftas  producere. 

i.  Cum  RemonttrantespnTtendnnt  Datlrwam  iffirum  con-  Dn£h-iJ:ara 
rmere  cnm  veritate  S  Scriptttra,  ac  proinde  eius  refpeCtu  no  polTe  Rempftran- 

~rr  /-■■•!         ■  ■=   i-  ••  n     r   i    i  nr       1  •  \  lJ   m  non 

erie  novam,  racile  id  quide  dici  porelt,  (eb  dirriculter,immo  mim-  effeannqnS 
me,probari.  Agnofcimus  doctunamquaecum  S.Sriprura  cogruit  **$?& ;;  s- 
antiquillima  efle:  caeterum  an  Remonftrantm  doctrina  cum  ea  co-    ^P"11*1 
gruar,hoc  ipfum  eft  quod  eft  in  qu^ftione.Negativa  inCollatione 
'  Hagiefi  alijfq;  fcriptis  ex  S  Scriptura  clare  &  Tolide  adverfus  ipfcs 
*eftdemonftrata  ,atque  ubenus,  fi  opus  fuetir,conrirmari  potcnt. 
Quadare  nos  poftuiamus  atqueexpeclamus  IudiciumEeclefiV 
rum  Reformararum  fa^derata;  Belgicas ,  ubi  illis  fueri!!  permiiC- 
fum  hanc  cauiTamin  legjictma  SynodoNationaliexamiiiarc :quam 

ut  obcU 


vatcclclia. 


16        II.     Contra-RemonsthantiA. 

ut  obtineamus  quam  primum,  fi  Remonftrantes  nobifcum  fimal 
volent  fincereallaborare.ejufquejudicioparati  funt  fe  iubjicere, 
quemadmodum  nos  profitemur  nos  paratos  effe,  omnefque  do- 
ftores  Reformati  fe  (ubiicere  tenentur;  quasftio  hxc  ibidemcx  vcr- 
boDeicommode  decidi  poterit.  Atque  haex  cft  compendiofif-* 
fima  ac  commodiflima  viatandemexomnibushifcedifputatio- 
bus  aliquando  emergendi,fi  quidem  finis  earundem  defideratur. 
Neque  re-  j  T  #  Q  u  m  add  u  n t ,  D  oltrinam  ipforum  confentire  cum  antiqui- 

£z  Primi-  C  tate  primitiva  Ecclefia  poft  tempora  Apoftolorum  :fcque  paratos  ejfe 
****'  ut  bac  controvcrfiaex  Patrum fcriptis  dectdatur  :  Notandii  eft  per 

Patres  &  Do&ores  primitivx  Ecclefiae  intelligi  poffe  ,  aut  eos  qui 
fciipferunt  antequa  difputationes  deiibero  hominisarbitriocotra 
Dei  gratiam  in  Ecclefijs  Chriftianis  excitat^  fueriit,aut  eos  qui  po- 
ftea  lciipferunt.  Quod  attinet  ad  Patres,qui  antea  fcripferunt,illi 
nunquam  hafce  controverfias  ex  profeffo  pertra&arunt,  ac  proin- 
scuptores  de  tam  clarc  non  fuerunt  locuti,ut  ex  ipforum  libris  controverfias 
in  primiti-  decidi  polfint.  Agnofcimus  quidem  nonnullos  inter  iplbs  ,  qui 
aut  Philolophiantearuerat,  aut  Philolophicis  fcriptispauloaddi- 
«ftiorcs  Philofbphicas  iilas  de  libero  Atbitrio,  &  viribus  humanis, 
opiniones  ita  penitus  non  potuerunt  abjicere.quin  de  hac  &  fimili 
materia  aliquando  ita  fuerint  locuti,  ut  ctiam  Pelagiani  nonnullis 
ipfotum  didlis  adverius  Orthodoxos  ufi  fuennt.  Conftat  eciam  in 
fcnptis  primorum  interChnftianos  Scriptotum  Ecclefiafticorum, 
qualcsfuerunt  Clemens  Alexandrinw,Origenes ,  Tertullianus,La- 
ttantiusyArnobiWS,ykCum\Gs,m\iha.  deprehendi  dogmata,quae 
nunquam  ab  Ecclcfia  Chriftianapro  Orthodoxis  fuerunt  agnita. 
Quin  etiam  inhacipfa  materia  apud  lllos  reperiuntur  ejufmodi 
dicta,  qnx  ipfi  Remonftrantes  pro  Orthodoxis  &  ientetiae  fax  co- 
gruentibus  non  auderent  agnolcere.  Conftat  praeterea  Patres  iftos 
neque  inter  fe,neque  etiam  fecum  fiepius  confentire.  Reliqui,ni- 
mirum  Epifcopi  &  Docl:ores,qui  ante  Auguftini  tempora  fcripfc- 
runt,  qualcs  fucrunt  Irenaus,  Cypnanus ,  NazJanz.enus  ,  Bafiltus, 
Epipbanius,  ChryfoflomHs,  AmbrofiuSy&cc.  occupati  refutationi- 
bus  aliarum  haerefium,  quibus  eo  tempore  Chriftiana  oppugnaba- 
tur  Ecclefia,  de  hifce  dogmatibus  ,de  quibus  inter  nos  &  Remon- 
ftrantes  controvertitur,  neque  ex  profeffo,  neque  ita  provide  egc- 
runtjtiti  poftcriores :  neque  etiam  omnes  de  iis  eodem  locuti  funt 
modo.  Idem olim  Auguftino  a  Peiagianis  obje&um  fuit,nimi- 
rum  Patres  qui  ante  iplum  vixerant  ac  fcripferant,non  cum  lpfo, 
fcd  potius  cum  Pelagianis  fentire.  Cui  obje&ioni  ita  rcfpondit ; 

Qui 


MINISTR.    REMONSTR.    IN    HOLLAND.        IJ 

Qui  epus  efi  m  eorum  fcrutemur  opufcula,  quiprius  quam  h&refis  iffa 
onretnr  ,non  habnerunt  necejfitatem  in  ifia  diffcili  ad  folvendum  I;.  j 
quafiione  verfari  ?  quod  proculdubio  facerent  ,fireJponderetalibus  deft.  san&" 
cogerentur.  Vndefattum  efi  ut  de  GratU  Dei  quidfentirent  brevi-  c'  '4* 
ter  quibnfdam  fuorum  fcriptomm  locis  &  tranfeunter  ahingerent  • 
immorarenturveroijs  qua adverfm  alios veritatis  hofies  dtfputa- 
banty  cfrc.  Idem  Itaq;  cura  Remonftrantes  nobis  obijciant,&  cum 
veteribus  Pelagianis  ad  haec  fcripta  provocant ,  exiftitnamus  nos 
coram  omnibus,  quipartiumftudiononducuntur,  accurata  hac 
infignis  huius  do&oris  &  Gratiae  divina?  propngnatoris  refponfio- 
nepoifeconfiftere.   Quod  ver6  attinet  ad  Patres  ,  qui  fcripferunt 
poftquam  per  Pelagium,Calefiium,  luhanum,  eorumqj  fectatores 
difputationes  mota:  funt  fuper  articulis  de  Pradefitnatione ,  de 
Cratia  Dei,  de  Libero  hominis  arbitrio,&  de  Perfeverantia  Sanlio- 
rum,  de  quibus  etiam  inter  nos&Remonftrantes  lis  eft,  ac  quibus 
proinde  data  fuit  occafio  veritatem  iftorum  articulorum  ex  verbo 
DEipenititiusfcrutandiatqueexaminandi,  quique  eamob  cau- 
famclarius,  prolixius,  &  prudentius  de  hifce  dogmatibus  egerunt 
&  fcripferunt.quales  innumeri  fueriitOrthodoxi  patres, inter  quos 
prascipuiextiterunt  Augufiinm ,Profper ,  &  Fulgentius  (  quos  Ec- 
clefia  primitiva  femper  pro  Orthodoxis  fcnptonbus  agnovit)con- 
tenti  fumus,  libenterque  admittimus  (tametfi  controverfiae  Eccle- 
fiaftics  de  veritate  alicuius  dogmatis  ex  folo  Dei  verbo  decidi  de- 
beant )  ut  hxc  lis  noftra  de  antiquitate  hujus  dodtrina;  ex  ipforum 
fcriptis  dirimatur.  Perfpicue  enimprobare  poifumus  dodrmam 
illam,  quam  Remonftrantes  de  hifce  articulis  docent  ab  hifce  Pa- 
tribus  non  tantum  non  fuiiTe  traditam,  fed  etiam  diferte  condem- 
nari & refutari , ita  etiam,ut  Remonftrantes  ne  ullum  quidem 
polfintproducere  argumentum  ad  do&rinas  fuasconfirmationem, 
quodnonfolidein  fcriptis  horum  Patrum  fit  refutatum.    Notum 
quoque  omnibus  eft,  qui  inHiftorijs  Ecclefiafticis  .funt  verfati, 
doctrinam  Remonftrantium ,  non  tantum  particularibus  horura 
Patrum  fcriptis,  fed  etiam  publicis  Concilijs  5c  Mandatis  Impera- 
torijs,  quafi  ab  univerfo  Chriftiano  orbe,  in  multis  locis,  8c  diver- 
fis  temponbus,  publice&  palam  fuifle condemnatam  ac  rejedtam. 
Mirandum  ut  fit  magnopere,  Remonftrantes  tam  audacter  provo- 
care  ad  judicium  Orthodoxorum  primitivas  Ecclefiae  Patrum ,  a, 
quibus  do&rhmipforum  tam  unanimiter  &  folemniter  refutatur 
ic  condemnatunuti  nos  parati  fumus.cum  opus  fuerit,folidis  atq; 
cvidentibus  argumentis  abunde  demonftrare. 

C  Ex  qui- 


is        II.    Contra-Remonstrantia 

Remon»  Ex  quibus  apparet  ha?c  Reraonftrantium  dogmata  Antiquitt- 

2r a?11-*     tts  ^11^01  dici  poffe eo  nomine, quod  confentiant  cum  antiquis 

aau«iua*eft,  Pelagianorura  &  Semi-Pelagianorumerroribus,  quos  illinonihil 

quia  cain     mT.er;polatos  atq»,  cxornatos  iteru  revocant&  producunt: fed  revera 

Peiagunorn  &  mento* Novitates  appellari  refpectuDoctrinx  primitiva?  Ecclc, 

&  simtpe-   qx  qUae  ab  Orthodoxis  Patribus  ,&  in  publicis  concilijs  traditur, 

eilortbus1™       iii.  Multo  minus  cum  veritetate  congruit,cum  Remonftran- 

confciuir.    tes  gloriantur,  Dotlrinam  ipforum  non  ejfe  novam  rejpettu  dollrinA 

ftca^num    Reformatarum  Ecclejiarum  tam  exterarum^uam  baru  frovinciaru 

Aoarina  n6  Bclaicarum  yfed  cumfententia  primorum  Reformatoru,n  confentire, 

refptau<laa        Extra  hafce  Provincias  provocant  ad  Reformaras  Ecclefias 

Ecdefiarfi    Germanid, HelvetU,&  AnglU.  Reformatas  GallU Ecclefias  ftu- 

larum?1"    dio  pra:tereunt,quia  probe  iciunt  in  illis  Ecclefijs  nullum  unquam 

Reformatum  do&orem  toleratum  fuiife  ,  qui  do&rinam  Remon- 

Kon  repe-  ftrantium  docuerit,aut  palam  ei  addietus  fuerit.  Quantumad  no$ 

ru  Eceiefia-  attinet ,  parati  fumus ,  fi  Remonftrautcs  idem  etiam  velint  facere, 

«m.  totaracontroverfiamnoftram  permictcre  judicio  EcclefiarumRe-  . 

formatarum,  quae  funt  m  illis  Regnis  &:  Rebufpublicis.  Quod  fi  * 

iguur  Remonftrantes  exiftimcnt  do&rinam  ipforum  cum  iftarum 

Eccleliarfi  dodhina  confcntire,  cur  renuunt  ciufTam  fuam  iftarum 

Ecclcfiarum  judicio  fubijcerc  ?  Hac  enim  tcrgiverfatione  reipft 

oftendunr,  hxc  rantum  eum  in  finem  ab  ipfis  dici,  ut  coram  fim- 

plicioribus  cauiTam  fuara  aliquo  modo  excufent ,  non  ignorantes 

incerim  do&rinam  ipibrum  ab  omnibus  illis  Ecclefijs  reje&am 

eife :  quod  ipfum  etiam  rotunde  agnofcunt,  quando  ferio  rogati, 

ut(quia  fe  venditant  pro  Reformatis  dodtoribus)  judicio  Ecclciia- 

rum  Reformatatum  fe  vclint  fubjicere,  refpondere  foient ,  nollo 

fe  hoc  facercquia  fciant  fe  abomnibus  lllis  Ecclefijs  eiTecondcm- 

nandos.    Vnde  apparet  ipfos  Do&rinam  &  factionem  fovcre  ad- 

verfusomnes  Reformatas  Ecclefias  torius  Chriftiani  orbis.  Audi- 

ontur  iuper  hsc  re  fentcntia?  Ecclefiarum  Reformatarum :  Ha?c 

cnim  viaeft  longe  tutiflima,ut  vcritatem  hujusreicx  illis  ipiis 

inteliigamus,&  ne  quid  ipfis  impingatur.quod  nollent  agnofccrc. 

Remonftrantes  vidcnjur   non  difHceri,  doctrmam  noftram  in 

omnibus  illis  Reformatis  Ecclefijs  receptam  eile  ,  ac  prsvalerc, 

ftTta^con-  (quodcciam  !Ca  fe  habec )  fcd  hoc  elt  quod  rucri  volunt ,  doctri- 

uoverfix.     nam  illorum  in  initio  Reformanonis  inillis  Ecclefijs   pnus  obti- 

nuiffe  ac  doclram  fuiffe :  noftram  vero  doctrinam  poftmodum  pet 

Calvinum,  2?e£*0z,ahoiquein  Ecclcfias  Reformatas  efTe  in  iimo- 

ductam:  Atque  huc  videntur  facere  omnia  argumenta,qua:produ- 

cunt,  ut  iecundum  ijfdem  probetur, 


MINTSTR.    REFORM.    INHOLLAtfD.        lj 

Refpondemus,  x.  Datohoc,  &  non  conceflb  ,  camen  cauflTam  pr/m!  Re- 
id  Rcmonftrantium  nullo  modo  juvare  poflet.  Firmum  enim  ni-  fo«™uor« 
hrlominus  rnanet,quodnosdicimus,fcilicet  Remonftrantium  do-  fnfcnSa 
dtrinampugnarecumfentcntiaomnium  Reformatarum  Ecclcfia-  Remon- 
rum.Nec  fuiflet  mirum,  fi  in  initio  Reformationis  inventi  fuiflent    rant,Uia» 
virialiqui  boni,qui  ab  ineuntcstatecducati  in  Papatu,in  quo  Do- 
ctrina  de  Gratia  Dei  8i Libero  hominis  arbitrio  pcr  doctores  fcho- 
lafticos  fede  corrupta  atq;  obfcurata  fuit ,  recenter  eundem  relin- 
quentes ,  rcliquias  adhuc  aliquas  fermenti  illius  retinuiflent ,  quas 
poftca  lucc  Evangelij  magis  magifqueperrumpente,  ab  alijs  prac- 
claris  viris  melius  cruditi,   paulatim  cum  cseteris  Papatus  erro- 
ribus  reliquerint  ac  rejecerint.    z.  Falfum  tamenhoc  efle,fi  in- 
telligaturde  prarcipuis  Reformationis  inftrumetis.  Conftatenim 
univerfo  orbs  Chnftiano,  atque  ita  notum  eft,  ut  ipfa  impudentia 
non  aufit  hoc  ncgare,  doctrinam  noftram  non  primitus  a  Cahino 
&  Beza  in  Ecclefijs  Reformatis  fuifle  traditam,fed  cmmLutherum 
&  Zuinglium,  qui  duo  primi  ac  pracipui  Reformatores  fuerunt, 
hanc doctnnam  noftram  docuifle  ,&contraPontificios  candem 
folide  admodum  &  luculenter  propugnafle.Si  poftea  nonnulli  ali- 
cubi  fuerunt  reperti,qui  in  hifce  dogmatibus  iterii  ad  errores  pon- 
tificios  delapfi  fint ,  illi  hac  in  parte  iterum  defciverunt  a  doctxina 
primorum  Reformatorum.  Qiiales  hodieilli  funt  qui  in  articulis 
\  de  Ccena  Sc  de  Perfona  Chrifti  adhuc  errant,  8c  vulgo  Lutherani 
k  vocantur,qui  plerique  omncs  in  hifce  controverfis  articulis  noftris 
f  a  fententia  praxeptoris  fui  Lutheri  defecerunt.  &  cum  Remonftra- 
tibuslentiunt.-tametfi  multiinterillos,quales  facmntPrbanus  Re- 
gius,  lohannes  Bugenhagius,  Brentim ,  Sfangenbergim ,  Stdcerus  , 
fierbrandttSy  Hefhufiuty  alijque  plures,  in  fententia  Lutheri  &  pri- 
morum  Reforraatorum  in  hifce  articulis  perftiterint. 

Conantur  tamcn  Remonftrantcs  hoc  probare  quibufdam  Con-  Ne*i«e  Ee- 
feffionibHS,  &  aliquot  Exemplis  diverforum  do&orum  in  illis  Ec-  cI,el1*  Gcr* 
clefijs  extens,  Ac  pnncipio  ut  probent  lententiam  ipiorum  ab  lni- 
tio  Reformationis  in  Reformatis  GermanUEcc\ci\)s  fuifle  doctam, 
producunt  aliquas  Confefliones,atque  Exempla  nonnulla  Refor- 
matatum  Ecclefiarum  Germanicarum,&  doc"fcorunrearundcm.      AugSSna 
Inter Confefliones primo Ioco producitur ConftffwAuguftana,  wneft ge- 
quam  hic  ftatuunt  ut  generalem  Confeflionem  omnium  Eccle-  coSeffio 
iiarum  Reformatarum  ln  Germania  ,  quoniam  UU  nomine  hujta  Refoimacr-' 
^Hguftan*  Conftjfionis  utuntur ,  utfecundum  lmferij  conftitutio-  ^Tum^ia  * 

C      2.  f}6i  Gwmania. 


2o        II.    Contra-Remonst  rantia 

netfojfwt  Jubffiere.  Verum  quidcm  eft  multas  Ecclcfias  Refor- 
matas  in  Germania  nomine  Confeffionis  Auguftanae  ob  iftam 
caufTam  uti ,  fed  hoc  non  ita  fimpliciter  ab  i]s  fit ,  fed  fub  adjun- 
cta  idonea  declaratione.  Notura  quoque  eft  omnes  illas  Refor- 
matas  Ecclefias ,  praeter  Auguftanam ,  fuas  quoque  particulares 
adjunxiffe  Confefliones,ut  fententiam  &  do&rinam  fuam  in  non- 
nullis  articulis  clarius  acplenius  exprimereV,  in  quibus  rllseetiam 
fententiam  fuam  de  hifcecontrovcrfisarticulis  declararunt,  plane 
cum  noftra  confentientem.  uti  inter  eas  prsecipuae  fuerunt  Ecclc- 
fix  quatuor  civitatum  Iroperialium  Argentorati,  Conftantiae, 
Memmingae,  Sc  Lindaviae  ,  Regni  Bohemiae,  Moraviae,  Marchia» 
Badenfis  ,  ComitatusEmdani&Ooft-Frifiae.  Quibusetiam  ad- 
junxerunt  publicas  fuas  de  doctrina  dcclarationes  Ecclefiae  Prin- 
cipatus  Bipontini ,  Lantgraviatus  Hafliae ,  aliorumque  Comita- 
tuiim  Germanicorum,  Reipublicae  Bremenfis,  ac  dcnique  Electo- 
ratus  Brandeburgici  in  Confeffionenuperab  Ele&oreedita.  Ac 
prascipuc  Fredericus  fnu  anno  I /66.in  comitijs  ImperiaJibusAu- 
guftas  habids  declaravit ,  fe  quidem  ftare  in  Confellione  Augu- 
ftana  ,  fcdaddiditetiam  Otecheiin  Heydelbergeniem  ,  utprcf- 
liorem  ac  plenioremejuldcm  declarationem.  Alia?etiam  Refor- 
matae  Ecclelias  extraGermaniam  nolucrunt  eam  alia,  quamquae 
jam  dicta  eft  ,  fub  condmone  agnofcere.  Cum  cnim  Rcformati 
m  Galliain  coIloquioPoiiiaceno  rogarentur  ,  an  vellent  admit- 
tere  Confedionem  Anguftanain,  aperte  refponderunt ,  non  poffe 
fe  eam  in  quibufdam  articulis  recipere  ,  nifi  adjungeretur  clara  & 
perfpicua  dedaratio.  Noftrae  etiam  Bdgicae  Ecclefiae  Reformatae 
a  Perfonis  Uluftribus,  temporibus  periculofillimis ,  'propter  con- 
fiderationes  Politicas  rogatae  ,  utConfelfioni  Auguftanx  fubfcri- 
berent,  refponderunt  eciam,  fc  lincIa*fione  confcientiae  idipfum 
in  nonnullis  articulis  facerenon  po/Te.  Ipfa  etiam  Harmonirc 
Confeffionum  non  inferta  eft  ,  nificum  declatatione  nonnullo- 
rum  di&orum  ,  qure  adverfus  fanam  doc"trinam  de  Praxleftina- 
tionequam  nos  confitemur,  detorquen  poftcnt.  Itaque  ex  hifce 
alijfque  rationibus  patet  Ecclefias  Reformatas  non  fuilTecon- 
tentas  Confelfione  Auguftana  ,  8c  propterea  illam  non  polfe  cen- 
feri  pro  Confeifione  generali  omnium  Rcformatarum  Ecclcfia- 
ruminGermania  :  ac  proindeetiam  non  polTet  illa  prxjudicare 
illis  Ecclefijs ,  quse  do&rinam  f uam  particuiaribus  Confeliioni- 
busplenius  deciararunt. 

r  *?oniS-      • At  WQt°  an  eUam  ^  ^on^lon9  Auguftana  noftra:  do<arin;e 

contra- 


MINISTR.    REFORM.     INHOLIAND.         21 
contradicitur&  Remonftrantium  confirmarur  ?     NuIIo  modo.  ^nifcnte- 
NequeidaudentRemonftrantes  afferere,  quia  nec  poffent  prp-  vcTfarur.fed 
bare.    Tantum  hoc  d  icunt :  eam  tn  hac  matcria  fententiam  Con-  eai^  «onfir- 
tra-Remonftrantinm  non  ponere.    Quod  fi  res  ita  fe  haberet ,   qua  m"' 
in  re  hoc  cauffam  noftram  gravare  poflet  ?  Agnofcimus  enim 
ipfi  Confeffionem  hanc  in  diverfis  articuiis  laborare  defe&u  ,  uti 
ea  dereetiamconqueruntur  Ecciefias  Palatinse  in  Admonitione 
Neuftadiana ,  cum  dicunt :  confiare  ex  hifioria  Confiffivnis  Augu-  p*g.i8j. 
fiana  &  ex  multis  Lutkeri  efr  Melanchthonts  epifiolts ,plures  ejfear- 
ticulos  ,  cjui  in  Confiffione  exprimi  deberent  3fed  omtjfos  ejfe  ,  cjuia 
effent  odiofi ,  &  toti  Religionts  negotio  poffent  impedimentum  cbji- 
cere :  inter  quos  tamen  altqui  fint,  de  quibfu  certe  necejfaria  efi  Ec- 
clefidt  declaratio,  ut  de  Vrovidentia ,  dc  Libero  arbitrio  ,  de  polttrca 
dominatione  Epifioporum,  de  Eletlionis  divina  caujfa  in  nobi*,drc. 
Atque  inde  patere  eam  noneffe  perfittionem  Confiffionis  Augu- 
fiana ,  quam  illi  tribuunt  Theolegi ,  ac  proinde  in  multis gravifi- 
mis  cjiiafiiombu*  male  profpetlum  fireEcclefid  fi  ex  iUafola  tanquam 
regula omnvs  doCtrina  Ecclefiafiic&pendendum  fit.    Probari  nihil- 
ominus  poteft  fententiam  noftram  ,  licet  illa  propter  adverfario- 
rum  odium  lbidem  tam  perfpicue  &  plene  non  deciaretur  ,  quam 
in  alijs  Confeflronibus  Reformacis  ,  indiverfis  tamen  ejuidem 
Confeflionisarticulis  breviter  proponi  ac  doceri,&  fententis  Re* 
monftrantium  contradici. 

Huicadjungunt  Confeflioncrn  Ecclefiarum  Trincipatus  An-  Ex  Confef- 

l     ,  ..     .  °..  .       \  .     ,.  r  .  r       ■  r>        honeEccle- 

haldmi,  quam  dicimt plane  cum  ipjorumjententta  conjentire.    Ke-  i;an,m  An- 
,  fpondemus  hanc  Confeflionemadmodum  recentem  effe  acno-  haldihai.um 

r      r\  ■  r>    c  •  i  Aminuitas 

j  vam  ,  relpectu  primae  Kerormationis ,  utpotequsedemum  anno  t]ot;u,]ffi 
|  I  5  7  9.  edita  fit :  acpromde  etiiillacum  Remonftrantium  fen-  Rcmonfl-iS- 
.  tentiahacin  parteconfentiret ,  non  poflfent  tamen  ex  eaprobare  j^™^~ 
Antiquitatem  fuse  docl:rinac•  refpe<5tu  mitij  primae  generalis  Refot-  poteft»' 
mationis  ,  qu<e  cepit  anno  1  5  1  7.  Quinetiam  i\  ha?c  Confeflio 
re&e  perpendatur ,  non  poterunt  Remonftrames  clare  demon- 
ftrare  hanc  plane  cum  ipfis  confentire.  Ecclefiae  enim  Anhaldme_ 
in  hifcenoltris  controverfis  articulis  plane  fequuntur  declaratio- 
nem  Melanchthonis  ,  qui,  uti  mox  demonitrabimus,  aCalvino 
non  diffentitinfenrentia ,  fedtantumin  modo  hanc  do&rinara 
tradcndi,  quiaeam  fempertradit  apofieriori ,  a  fru&ibus  Ele&io- 
nis  affcendensadcauffam.     Veritas  hujusrei  cognofci  poteitex 
diverlis  hujus  Confeflionis  Iocis,uti  quoqueex  Colloquio,  quod 
anno  prxcedente^antequamConfeflio  foec  ederetur,habitum  fuie 

C   Z  Heri%><> 


£2,        II.    Contra-Remonstrantia. 

Hertzberga  inter  Theologos  Anhaldinos  &  quofdam  Luthera- 

nos  fuper  recufatione  fubfcriptionis  Formulx  Concordie- :  in  quo 

colIoquioTheologi  illi,qui  poftea  iftam  ediderunt  Confeifionem> 

fatisaperte  declarant  feinarticulo  dc  «etema  Eledtione  a  nobis 

non  diifentire. 

XemonftrS-       Dicuntetiam  in  Ecclefijs  Elettoralis  Palatinatns  ipfirum  dv- 

SriUamPa  ^lnam  fiijje  receptam ,  anteqnam  nofira  tbiradicesegerit.    Sed 

lacinatario  ex  nulla  Confcllionc ,  aliove  publico  fcripco  id  ab  ijs  proba- 

cttiaqBam  tur.  Etiamfi  itafa  res  habcret,non  poiTet  tamen  mde  proban  do- 

noflta,        dtrinam  ipforum  eife  reccptam  Reformatarum  Palatinatus  Ec- 

c-Iefiarum  dodrinam.     Nam  hoc  modo  idem  concludi  poflet  da 

Lutherano  Confibftantiationis errore ,  qui  fub  Luthcranifmoibi- 

dem  quoque  antea  fucrat  receptus.    Nec  tamen  eft  ctedibile  ipfo- 

ruin  do&rinam  ibidem  prius  fuifTe  receptam ,  quam  noftram, 

Cum  enim  Elector  Palatinus  Fredericus  fccundus  Ecciefias  Palati- ' 

nas  primum  reformare  cepit,  ufus  fuit  opera  Panli  Fagq  ,  qui  fuic> 

addi&us  fententiae  noftraz.  Poftca  iub  Eleftore  Orhoneprimarius 

ibidem  Profeifor  Sc  Dodfcor  fuit  Tielmannus  Hjhujius, qui  licet  in 

articulo  de  Cama  cum  Luthcranis  fentiret ,  tamen  patetcx  ipfius 

fcriptis,  eum  in  articulis  de  Praedeftinatione  &  de  Libcro  arbitrio, 

adverfus Remonftrantes  fenfilTe&rdocuiffe  Eftqueextraomnem 

dubitationis  aleam  poiuum  ibidem  poftea  ,  cum  Eledor  Frcde- 

ricus  tertius  Ecclefias  fuas  perfecte  reformar-ct ,  in  eo  utcns  opera 

Dilleri  ,  Klebittj  ,  Bocjuini ,  Z.wchij  ,  Vrfmi  aliorumque  do&o- 

rum  virorum ,  do&rinam   noftram  in  Ecclefijs  Palatinis  unani- 

imter  receptam,cV:  Remonftrantium  dodtiinae  fcmper  ibidem  fuiC- 

fe  contradi&um. 

inrciR.efor-      Confcfiionibus  Ecclefiarum  Remonftrantes  adjungunt  etiam 

tioics  Ecde  eximios  aliquos  Dolloresin  Ecclefijs  Cermanicis ,  quos  Jibcn- 

fiammGcr.  ter  doctrina?  fuae  fectacores  faccrent ,  utinde  nomen  aliquod  An- 

ina.-.icaium     ■       ■       >    •«•■  ...  ,T      v  ,-    ,  ■ 

jiuiios  fuif-  tiquitatis  llli  conciharent.  Verum  etiamd  daremus  ,  quod  tamcn 
fr  in  fejite-  non  concedimus ,  omnes  iftos  doctores  fuiiTe  iplorum  fcncentias 
ftraa^iumT  ^diclos,  quid  lnde  aliud  polTent  procauffa  fua  concluderejquam 
quodpauciquidam  do&ores  alicubi  aliquando  fuennt  inventi, 
inter  innumeros  ahos  noftra?  fcntentiae ,  qui  Remonftrantium 
fentsncias  fuerinc  addidi.  Quid  vero  hoc  ipfos  juvaret  ?  An 
exeoconcludi  poterit,dn6trinam  ipforum  ab  initio  Reformatio- 
nis  in  Reformatis  Ecclefijs  Germanicis  fuifie  receptarn  ?  Aut  eam 
propterea  antiquam  efTe  cLelrmara  1  Ncutiquam  id  fequitur.Ca:- 
lemra  hoc  impnrais  hic  notandum  elt ,  quod  Rsmonftrantes  ex 

omni- 


MlNISTR.    REFORM.    IN    HOILAND.  %% 

©mnibus  lllis  do&iilimis  ac  praeftantiflimfs  Do&oribus  ,  qui  ab 
initio  Reformationis  in  Ecclefijs  Germanicis  tam  multi ,  acpene 
innumeri,  extiterunt,  tam  exiguum  doclorura  numerum  repenre 
pctuerint,  quosaliqua  veri  ipecie  tanquam  fentcmix  ipforum 
addi&os  producere  potuerint.  Nos  vero  clare  demonftrabi- 
mus  nullum  ex  illis  omnibus  fententiae  Remonftrantium,  uti  eara 
nunc  llli  proponunt,  fuiffe  addiclum:  ac  proinde  illos  hifce 
cxemplis  fruftra  conari  Antiquitatem  doftrinae  fuas  compro- 
bare. 

Primus  omnium ,  quem  producunt  eft  praeftantiflimus  ille  ^on  Phi- 
Thilipfta  Melamhthon ,  praclarum  Eccleiiarum  Germanicarum  lan^hTho-" 
lumen,  cujusnominemirandumin  moduminomnibus  fcriptis  "em« 
fe  venditant,  ut  illius  fama  do&rinae  fuaj  aliquam  conciiient  cele- 
britatem.  Miramur  fane  haud  parum  Remonftrantes  ttanfi- 
lireprimos  Reformationisanteceffores  Lntherum  Sc  Zuingl'mmy 
eorumque  coadjutores  loannem  Bugenhagium  ,  lufium  lonam? 
Oecolampadium ,  Bucerum  ,  Capitonem ,  aliofquc  plures  ,  &  fc- 
lum  Melancbthonem  prodacere,  quafi  ille  praecipuus ,  immo 
folus  fuiffct  Reformationis  author ,  &c  fblus  prasftantibus  ilhs 
do&oribus  opponi  poffet.  Verum  quod  ad  lpfum  Melanch- 
thonera  attinet ,  notiflimum  eft  illum  prius  fententins  Lutheri 
in  hifce articulis  fuiffe  addictum  non  tantum  quod  ad  fententiam 
&  doctrinam  ipfam  attinet ,  fed  etiam  quod  attinet  ad  modum 
eandem  tradendi :  uti  abunde  ex diverfis ipfius  fcriptis  atque  epi- 
(tolisdemonftraripoteft ,  impnmis  expriori  editione  commen- 
tanorum  in  Mattheum  ,  &  in  Epiftolam  ad  Romanos ;  ex  Locis 
itidem  efus  Commumbus.  tui  quoque  ipfe  in  Epiftoia  quadara 
ad  Erafmum  deelarat  fe  doctrinam  Lutheri  de  libero  arbitrio, 
quam  Lutherus  congruenter  lententias  noftra;  contra  Erafmum 
fententiam  Remonftrantium  propugnantem  ,  defendebat ,  boia 
confcientianonpoffeimprobare.  Hoc  ita  notum  eft  utnupts 
etiam  ipfe  Remonftrantiu  coryphaeus  agnoverit  priores  Melanch- 
thonis  confiderationes  cum  /ententia  noftra  conientire.  Si  poftea 
fententiam  mutaverit ,  uon  permanfiffes  in  antiquiori  fenten» 
tia,  fednovam  amplexus  fuifTet :  quod  fane  ei  non poffet  hono» 
ri  verti,  fi  dicatur  cum  defeciife  a  doctrina  Reformata,  quae  a  pri- 
mis  Reformatibus  contxa  Pontificios  propugnata  fuit.  Hoc  vero 
cauffas  Remonftrantium  quid  prodeffct  ?  Infirrau  certe  argumen- 
tii  eft  ,  cum  quis  antiquitate  doctrina?  fua?  conaturprobare  exeplo 
alicujus,  quiabantiqua  Refoirnata  Doctrina  defccerit  adnovara. 


14       'II.     Contra-Remonsthantia. 

Sed  neque  credibile  eft  eum  poftea  multum  in  fententia  mutatum 
fmlfe.Melanchthon  pro  iingulari  prudecia  ac  pietate  fua,in  id  ope- 
ram  femper  dedic,ut  do&rina  Chriftianaad  ufum  fuum,nimirum 
ad  confolationem  piorum,&  prorHotionempietatis,applicaripof- 
fet:ac  proinde  animadvertes  do&rinam  dc  Prsdeftinatione,  quan- 
do  non  fatis  prudenter  proponitur,  facile  infirmis  ofTenfionem,& 
hoftibus  calumniandi  occafionem  prxbere.dedit  operam  ut  eadem 
quarn  prudentiflime  Sc  molhilime  proponeretur ,  utico  melius 
xditicationi  &c  confolationi  fervire  queat.  Quare  ica  eam  tra&avit 
uc  non  k  priori  proceffcrit  ad  pofterius,  a  primis  &  fummis  caufiis 
defcendendo  ad  inferiorcs,arque  ad  eftedtajfuti  dottrina  hnec  vul- 
go  in  fcholis  tradi  foletj  fed  apofteriori  proceditad  pnus,ab  cfFe- 
ttis  Predcfttnationis  afcendendoadcaufas  ejufdem.  Docuitque 
quomodo  homincs  docttina  hac  fine  orTcnfione  ad  sedificationcm 
uxi  debeant, fc.no  debereeos  ftacim  afcendcre  ad  primam  cauffam 
qua?  cft  arternum  D  e  i  confilium,fed  apofterion  debero  incipere, 
ac  proinde  prius  contiderareerYccta  &  fru&us  Electionis  fiue.quas 
funt  Fidcs  &  Pxmitentia,  atq;  ex  ijs  judicare  &  ftatuare  de  fua  Ele- 
ctione,  quaj  Fidei  6c  pamitenriaecaufa  cft;  quemadmodum  ex  fru- 
ctibus  aiboris  de  ejus  bonitate  judicatur.  Apparet  hoc  etiam  ex 
ipfis  Locis  Comunibus  quos  poftremum  edidit,&quos  Remoftran» 
res  pra?cipue  fpectare  videntur.  Htc  modus  dodiinam  de  Pr.xde- 
ftinatione  tradendi  non  pugnat  nequccum  fententia  noftra.neque 
ctiam  cum  modo  docendt,  quem  fervamus  quando  eam  in  Ecclc- 
fijscoram  populo  ad  xdificationem  proponimus ,  fed  plane  fen- 
tentiam  noftramconfirmat.  Namquandoita  docetur,  tum  pra> 
fupponitur  atqueagnofcttur  Fidem  elfeefTc&um  Sc  frucr-um  Ele- 
ctionis  xternze ,  quod  Rcmonftrantes  ncgant,  &  nos  cum  Philip- 
poagnofcimus. 

Iilud  quidem  vcrum  eft  Philippum  fa^pius  iftos  renrehendcre, 
qui  Fatttm  Stoicum  ,  3c  Manich&am  quandam  ncccffitatcm  vide- 
b.mrur  in  Ecclefiam  introducere,  fed  conftat  iJlum  non  defignafTe 
Lmherum  aut  Calvinum,  aut  eos  qui  ipforum  fcntenttae  cflent  ad-   • 
Melarc-       dt<5h ,  fed  Flacianos,  Enthufiaftas ,  ahofque  cjufdem  fatmx  ho-    . 
cfconem       mines.  Quod  autem  Melanchthon  do&rinam  hanc  ita  pioponens 
f:°fcuenu5  U1  fcntentu  fcu  docrrina  ipfa  non  fit  mutatus  ,  diveifis  often-   • 
probatat.    dipoteft  documentis.  Cahintu  librum  fuitm  ad"erfus  Piphium. 
in  quodoctnnaatque  eciam  argumenta  Lemonftrantium  folidc 
refutantur ,  Melancthoni  dedicavit,  ut  confcnfum  fuumin  hac   ) 
doctrina  teftaretur.  Declarat  etiam  m  Eputola  dcdicatoru  propte- 

rea  t 


MltflSTR.   REFOfcM.   *N  HOLLANO.        2$ 

*ea  librum  hunc  ei  dcdicafle,  quia  pracipuus  eifet  vindex  ejus  do- 
dfcrina?,  quam  in  illo  libro  tra&arjn  ipfb  iibro  dicit  etiam  Melanw  - 
^thonem  nonnulla,  quas  Lutherus  fcholaftieo  fcribendi  modo ,  ac 
minus  plebi  idoneo,  fcripfifTet,prudenter  &  fingulari  dexteritate  m 
molliorem  fle&entem  modum ,  captui  popuh  &  communi  ufui 
vitar  accommodaflTe.  Inter  ipfum  5c  Melan&honem  nullam  aliam 
effe  diffenfionem  quam  in  modo  loquendi  &  docendi ,  qui  a  Me- 
lan&honc emoUitus  fuit,  ne  daret  ullam  ofFenfioncm.  Hunc  Cal- 
vinilibrum  Melanchthon  gratiflimeacceptavit.pleniflimelauda- 
vit,  utpote  in  quo  do&rina  harc  admodumpie  &  do&e  peitra&e- 
cur,  atque  ita  quafi  eidem  fubfcripfit.  Exprefse  etiam  Calvino 
fcripfitjdoctrinam  feu  fententiam  fuam  cnm  Calvini  confentire,  Faaua  &«<> 
fed  ipfiuscffe  fimpliciora  &  •ar^tm^,  atq;  ufui  accommodata.  aano  l5^ 
Cttt»  Bolfecm  quidam  Genevac  turbas  excitaret  propter  do&rinam 
dc  Praedeftinatione  &  Libero  arbitrio ,  &  ad  Melanchthonis  fen- 
tentiam  provocaret,  Miniftri  Ecclefia;  Gencvenfis  palam  teftati 
funt,  Calvinum  atqae  ipfos  cum  Melanchthone  ln  hac  doctrina 
eundemhaberefcopum.  Caeterumcum  diverfaifthxc  do&rinam 
hanc  tradendi  ratio  a  nonnullisaut  indo&oribus ,  aut  malevolis 
accipiretur,  ac  fi  CahinusSc  Mehmchthon  in  ipfa  do&rinae  fub- 
ftantia  difcrcparent ,  Calvinus  aliquoties  apud  Melanchthonem 
conqueftus  eft,  hanc  di"verfitatem,quam  Melanchthon  fequebatur 
in  modo  cradendi  hanc  docl:rinam,faEpe  ipfi  obijci,nec  parum  pre^» 
mcre:  monuitq;  cum  fsepiufcule ,  ut  fententiam  fua  paulo  rotun- 
dius  explicaret,  veritatem  propter  nonnullorum  odia  aut  averfum 
favore  non  occuharer ,  atq;  imprimis  ut  operam  dare  vel!et,ut  de 
gratuita  piorum  Electione  paulo  finceriorecum  ipfo  docendi  mo- 
dum  fervaret,qua  antehac  feciffet.  Quam  Calvini  admoninitionc 
Melanchthon  etiam  poftea  fecutus  fuit,fententiam  fuadc  ifto  arti- 
culo  rotundius  declarans ,  ut  in  ipfius  commentario  in  9.  Cap. 
Epift.  ad  Romanos  edito  anno  75  56.  apparet :  ufcn  viderecft  eum 
in  Do&tini  ipsalaCalvino  ahjfque  orchodoxis  do&oribus  Eccle- 
fiarum  Reformatarum  non  diffcntire.Ex  quibus  dilucidc  apparer, 
Melanchthonem  nonfuifle  mutatum,<juod  attinetad  do&rinae 
fubftantiam,  fed  tantum  quodattinet  ad  modum  hanc  do&rinam 
cum  aedificationetradendi :  ac  propterca  Melanchthonem  non  fu- 
ifle  Remonftrantium  (ententiae,fed  noftrs  addi&um.Quod  ipfum 
ctiam  de  ipfo  clare  teftantur  &  deraonftrant  Zamhim  in  Epi- 
:  ftola  ad  Pczelium,  Beza  contra  Caftalioncm  &  Balduinum,  Peze * 
fau  ia  Loco  de  Pcacdeft,  parte  Philipp.  Argum.  ultirna,  yrjfinm,Sc 

D  plures 


U       II.    Contra-Remonstrantia 

plurcs  alij  do&iviri,quibus  fentcntia  &  fcripta  Melanchthonrs 
melius  fuerunt  cognita,quam  Remonftrantibus. 

Melanchthoni  adjungunt  alios  quofdam  viros  dodros,  quorum 
nonnullidocuerunt  in  Germania ,  alijin  Helvetia ,  dicuntqueex: 
ipforum  fcriptis  conftare  ,  ipfos  inftmdametofere  cum  Remonflra* 
tibut  in  hifce  arttculis  confentire.  Ex  Germania  producunt  rres  Cnf~ 
farosy  fcilicet  Crucigerum,Hedionem,8>c  Peucerum3zc  pafteaetiam 
qucndam  Erafmum  Sarcerium. 

Quod  attinet  ad  Cajparum  Crucigerum  ,  qui  Witebcrga?  Me- 
c«fp»mm  lanchthonis  in  Profelhone  Collega  fuit,  illeomnino  fecutus  fuic 
csBcigcm.  fententiam  Melanchthonis ,  quem  cum  jam  demonftravcrimus. 
Remonftrantium  fentenriae  non  fuifle  addictuni  ,  ueqne  Cruciger 
cjus  fentcntiam  fequens  dici  poteft  ei  addictus  fuilTe.  Idem  manu 
fcftius  adhuc  hcjuerc  potcft  ex  ipfius  fcriptis,praefertim  ex  comen- 
tario  ejus  in  priorem  Epiftolam  ad  Timorhcum,ubi  rotunde  decla- 
rat,  illa  qu3f  de  Praedeftinatione  docentur  eonvenienter  fententiae 
noftrae,  non  pugnare  cum  ipfius  explicatione,  quam  ponit  apofte- 
riori,moreMe]anchthonis  ,  abeffcctiselc&ionisaflcendendo  ad 
cauflam  eorundem.  Adeo  ut  huicquoque  viro  magnafiat  inju- 
ria,  cumipfum  contrafenteutiam  fuara  Remonftrantem  facere 
conantur. 
Ntc  c«fPa-  Eodem  ctiam  modo  /c  res  habet  cum  CafparoHcdioncqui  una 
-f>im  He-  cum  Qtpitone  &  Bucero,  quorum  urerq;  fentenriae  noftrx  fuit  ad- 
#ionca»  dictiflimus,  Minifterio  verbi  laudabiiiter  fun&us  fuit  j4rgentina9 
Nam  cum  norilfimum  fit  illum  unacum  alns  Articulos  Marpur- 
genfis  confenfus  conccpifle,  iifque  fubfcripfifle :  illum  etiam  uiu 
cumaliis  Confelfionem  quatuor  Civitatum  in  Cominis  Impe- 
rialibus  obtuIilTe ,  ac  poftea  typis  mandafle  ,  cum  adjun&a  Apo- 
Iogia,in  qua  doctrina  de  Praedeftinatione  fecundum  noftram  len- 
tentiam  docetur  &  dcfenditur  :  illumetiam  Confcflioni  Bafile- 
cnfi ,  &Summae  doctrinae  Miniftrorum  Argentineniium  iub- 
icnpfifle  :  illum  Argentorati  docuifleillam  dodtrinam  quaeibi- 
dem  pcr  viginti  octos  annos  do&a  fnit ,  atque  m  epitome  a  Bu- 
cero  explicara  atque  edita  fuir :  Illum  denique  arriculos  con- 
ira  Hofmannum  Anabapriftam  propofuifle  ac  defendifle  :  in 
quibus  omnibus  fcriptis  icntentia  noftra  clarc  exprimitur  at- 
que  docetur,  haud  Jevis  impudentiae  eft  huncvirumqui  tam 
manifefte  fenrentiam  noftram  iecutus  fuit,  mpartes  Reraonftran- 
Itenvu        tium  vclie  pertrahere. 

Mtli»^        C*forM  Pemcrm  gener  Philippi  MtUnchthonu  ,  vir  prx- 

ftajM 


MlHISTlU   REFOHM.  IN  HOLLAKO.       2y 

ftantiflimus  ,  qui  multa  indigna  a  Luihcranis  D  quorutn  pleri" 
que  fententiam  Remonftranuum  fequunenr ,  propter  vericaci* 
confeflionem  pcrpeffus  eft  ,  ncquaquam  fcncenciae:  Remonftran* 
tium  addi&us  fuit.  Contrarium  cnim  ex  fcriptis  ipfius  lucc  me- 
ridiana  clarius  patet »  fcilicec  lllum  in  do&rina  de  Prsdeftina* 
tione  &  annexis  ei  capitibus  omnino  nobifcum  fenfifle.  Vei 
inter  caecera  vidcre  licet  in  Confefllone  eius ,  quae  in  carcero 
confcripta  &  Tiguri  edita  fuit ,  in  qua  diferte  fatetur ,  Elcttio» 
nem  non  fieri  ex  aliquibtu  pravifis  aut  pracedentibw  caujfistfed 
Jecttndum  Liberrimam  Dei  voluntatem  finealiqua  condttione  pr&- 
vifafidei,  operum ,  aut  meritomm.  EleBionem  efie  primam  caujfam 
ommum  benedittionumfubfequentium.Caufiam  difcretionis ,  hoceftt 
EleBionis  &  Reprobationis  in  Deo  efie  liberrrimam  ipfitts  volunra~ 
tem.  In  qua  porrb  ram  ■peripicue  noftram  do&rinam  profitetur » 
3c  Remonftrantiura  do&rinarcontradicit , -mirandum  ut  fic  mag- 
nopere,  illos  fuifle  aufos  hunc  virum  producere. 

Quod  Erafmum  Sarcerium  hic  etiam '  proferunt »  mirari  quo-  EWnius 
que  convenit  ,  cum  ifte  nunquam  pro  Reformato  noftratum  ^lSs? 
Ecclefiarum  dodbore  fuerit  habitus,fed  lnterLutheranos  ccnfeatuc,  «aw. 
acpropterea  nobis  haudmagis  pra:judicare  poteft  quam  reliqui 
Lutherani.  Siquis  huius  Sarcerij  fcriptadiligenter  infpiciat ,  de- 
prehendct  eum  de  praedeftinatione  dubitanter  nec  uno  femper 
modoioqui  ,  ac  nonnunquam  ita.ut  Remonftrantium  fententra* 
planecontradicat.  Interaliacnimdicit:   Impiam  ejfe  Ponttficio- 
rum  opinionem  dicere  aliquam  Pradefltnationis  caufiam  in  jnobis 
efie:  dkere  ^finon  es  pradeflinatm  fda  operam  ut  pradefitneris:  2^ftran!" 
dicere ,  Pradeflinationem  incertam  efie :  dicere ,  eos  qui  ad  vitam  tes  e,!ia 
pradeftinatifant,  pojfe  perire^c.     Sed  cur  hunc  potius  Luthe-  Pro<*llCM^ 
ranum  Remonftrantes  ex  alijs  omnibus  elegerint,  quem  nobis  op* 
ponant?Haud  obfcure  ipfi  hoc  indicanc ,  fcilicet  uc  Comitatui 
Naflbvienfi  hanclabem  arTricent ,  quafi  defeceritab  orthodoxa 
hujus  Satceri)  do&rina,  qui  olim  Paftor  fuit  Dillenburgenfis ,  at* 
que  amplexus  fuerit  heterodoxam  Pifcatoris  dot\nna.vn ,  cni  Pe* 
trm Molinam  Miniftec  Ecclefia?  Parifienfis  ,   uti  dicunt,con» 
tradixerit.     At  fciendum  eft ,  nondum  ab  ipfis  probatum  efle 
hunc  Sarcerium  primum  fuifTc  Naflbvicarum  Ecclefiarum  Re- 
formatorem  ,  atque  in  eifdem  fententiam  ipfius  (  etiam  Ci  ea- 
dem  fuifler  cum  iententia  Remonftrantium  )  prius    obtinu- 
ifle.     Probabilius  eft  ,   quandoquidem  in  vicina  Academia 

D  £  Mar- 


aS       II.    Contra-Remonstrantia 

Marpurgenfi  noftra  do&rina  a  Lamberto  Avenionenfi ,  Gerardb 

Novicwag»,  Andrea  Hjperio ,aliifque  pubiice  in  imtio  Reforma- 

,     tionisttaditafuit,  eandem  quoque  m  Comitatu  NaiTovicnfi  lo- 

cum  habuiffe,  ac  proindc  Pifcatorem  ibidem  non  int&oduxuTcdo- 

£ttinam  novam  ,  fcd  antiquam,  qux  lbidem  coIJapfa  fuerat ,  re- 

ftauralTc.  Hanc  Pifcatoris  do&rmam  Molineus  non  damnat ,  fcd 

publicc  approbat ,  reprehendens  tantum  dunores  quafdam  phra- 

fcs,  quxoffenfionem  pra:berepoiTent,quibusPifcator  utiturxura 

do&rinam  hanc  proponit :  qu#  cenfura  in  editione  hterarum  Mo- 

lin<ti  non  perfide,  fed  prudenter  omifla  eft ,  quoniam  Ecclefise  no* 

ftr«  iftis  phrafibus  non  utuntur :  ctiamfi  nos  maUemus  fuiiTc  ad- 

ditam,  ut  Remonftrantium  calummjsoccurreretur. 

laRefor-         Ex  Germania  abeunt  m  Helvetiam  ,  ut  vidcant  an  illic  quoque 

Kfecii  tc  1«  Rcmonftrantem  aliquem  invenuequeant.  Intertot  tamque  prq- 

jum-.ua  a-  claros  Reformatarum  Helveticarum  Ecclcfiarum  do&orcs  ,  tan- 

Eium  doftii  tum  duos  invcnire  poffunt,  quos  audent  producere.    Vnus  cft  /0- 

tradlta  am  achimm  VadUnnt  urbis  Sangallenfis  Conful ,  altcr  eft  Henriau 

f«»r.  Ballingerus  Ecclefiac  Tigurim  Miniftcr.     Vtnque  magna  fit  m- 

.    jutia,  quando  illos  Remonftrantium  do&rinar  fe&atores  fucerc 

conantur. 

Nonaio-        loachimum  Vadiannm  non  fuifTc  in  fentcntia  Rcmonftran- 

ichimo  Va-  tium>  tara  manifeftc  ex  ipfius  fcnptis  probari  potcft ,  ut  fufpicari. 

ncqucamus,  quid  ex  ijs  pro  feproducere  pofljnt.  Vel  illud  foium,. 

quod  Libro  de  Ptimitiva?  Ecclelix  itatu  ,  fcu  Chriftiamfmi  aetati-i 

bus ,  de  PcJagijerLoribus  fcnbit ,  abundc  teftatur  cum  noftram 

fuilTeamplexum  fententiam. 

Veqat  ab      Henncum  BnllingcrHm  Remonftrantcs  etiam  libenter  in  partes. 

islT'"      ^uas  Pcrtrahcrenc>0»uern  ln  fine.antc  aliquot  annos  integrum  con- 

*     *  fcripferuut  librum,  quem  quibufdam  aut  malc  allegatis,  aut  malc. 

intellettis ,  aut  maleapphcatis  locis  ,  ex  ipfius  fcnptis  excerptis 

complevcrunt ,  ut  populo  perfuaderent  Bullingcrum  fuiifc  Re- 

monftrantmm  lentenuas  addictum.     Nuncvero  Rcmonftrantes 

co  ufque  impudentiae  non  audcnt  proccderc,  ut  dicant  eum  planc 

Rcmonftrantibus  fuiffe  addi&um ,  fed  dicunt  cum  magis  «cctdert 

ad  fententtam  Rcmonfirantium ,  quam  Contra-Remonfirantium  t. 

q.uafi  utramque  ampletteretur  fententiam  ,  fed  ad  unam  magis 

quam  ad  aheram  inclinaret,  quod  in  ncgotio  vcritatis ,  qua;  unica. 

&i  fimplex  cft,  fieri  non  poteft,  in  una  cademquc  caufTa.   Nam  ibi 

aiteram  contradi&ionis  partem  neceflc  cft  ut  veram  agnofcamus. 

JNjfi  fortc  Rcmonftrantcs  diccte  vehnt  cum  in  do&riua  fuiiTc  va~ 

ciumi 


MINISTR.    REFORM.     IN    HOLLAND.     2$ 

rium  atque  inconftantem.  At  ver6  nomine  atque  autoritate pr e- 
clari  hujus  doctoris  turpiter  abutuntur.      Poflumus  enim  nos  / 
evidcnter  demonftrarc  illum  non-tantum  ad  noftram  magis  quarn 
ad  illorum  fententiam  acceffiile»  fed  etiam  npftra?  fententiae  plane 
addi&um,  atque  Remonftrantium  adverfarium  fuiiTc.     Quod  ut 
mamfeIieconftetau<iiamus  hujusrei  clarum&  fincerum  generi 
ipiius  l>.  Jofia  Simleri  teftimonium,qui  in  vita  Bulhngen  ita  fcn- 
bit.     Jn  Ecclefa  Gcnevtnft  exorta  eft  coni  roverfia  de  Pr&deftina- 
'  tione  dtvina.  Nam  Hieronymm  Rolfecw  Medicut  dofirinam  Cal- 
vinipublice  cepit  oppugnare  ,  popnlumque  admdnere ,  ne  a  Calvin§> 
1  patereturfe  feduci.    Calvintts  ti  reftondit,  atque  errores  cjm  multis 
Scriptura  &  Auguftiniteftimontjs  refutavit.    Scd  quia  in  errori- 
bm  fuis  pertinaciter  perfeverabat  >  &  gloriabatur  in  aiijs  Eccleftjs 
multos  fe  babere  Mtniflros  fententidt  fuxftmtores ,  Senatm  &  fta~ 
tribm  Genevenftbus  vifum  ftiit  de  fententia  Ecckftarum  Hslveti- 
carum  inquirere  3atque  imprimU  Tigurinorum  ,  quiamentiebatur 
JSuHwgerum  cum  ipfo  conftntirc.   Bullingerus  tum  temporis  citm  re~ 
licfuisfratnbw  refpondit,  omnibus  & ftngult-s  liquereyeum  cfttidoce- 
ret  Eletlionem apdependere ,  &  ftdem.non  minus  ex  proprio rnotw 
quamex  divina  injpiratione  exiftere  ,  dedita  optra  nomine  nostrv 
abuti.  Scio  Butlino-erum multis fuifte fulpeilum  * quaft"  quod Zuin» 
glim  prtt  memerU  docet  de  aterna  D«  Providentia  atque  Ekclione^ 
Uti  quoqae  de libero arbitrio ,  idem  nonfentirct :  fted  ejui ita  crtdi- 
deruntillimagnamipfiinjuriamftceruritj,    Idem  teftarur  Ecclefia- 
Genevenfis  ,  hanc  rem  ita  geftam  efte.     Quid  clarius  dici  poteft? 
Remonftrantes  exemplum  &  fententiarn  improbi  hujus  Apoftarae- 
„  Bolfecifequentes,  ad  iiullingerum  provocartr ,  &  dicunc  iliunr 
idem  cura  ipfis  /entire :  Bullingerus  ipfe ,  Simlerus  ,  &  EcdcJja 
Genevenfis  contra  teftantur  eos  mentin  ,  magnam  ipfi  injunam. 
facerc,  &  dedita  opera  nomine  ejus  abuti.     Arque  eriam  ita  fe  res. 
revera  habet ,  uti  ex  diverfis  cjus  fcriptis  &  fubfcriptionibus  de»*- 
•  monftrari  poteft.     Imprimis  aurem  hocvidere  poiTumusex|u- 
dicio  Academiai  &  Ecclefia?  Tigurinae  de  Theftbut  Zdnchij  ,  quod  t 
Bullingcrus  primus  manu  iua  fubfignavit ,  in  quo  iententianoftra 
ab  ipfo ,  ejufque  Coilegis ,  tam  perfpicue  ut  orthodoxa  approba- , 
fur,  &  Rcmonftrantium  condemnatur  ,  ut in  hac  HDateria  nihil 
clarius  dici  poilit.   Illud  quidem  vertim  eft  eum,cum  loquitur  de- 
hiice  articulis,more  Melanchrhonis  aIiorumque,magna  cum  pru^ 
dentia  &  lenitate  eos  pertracliare  ,  a.  fide&  converfione ,-  ut  a  fru~ 
^ibus  &  effedHs,  iit  Dlurimum  affcendendoad  ipfana  £le«2;ionem2;' 


JO        II.     CoNTRA^EMONSTRANTU 

qitas earundemeft  caufla , ut hac rationc  ofTenfioncm  vitaret,  at- 

quc  hanc  do&rinam  ad  ufum  tanto  melius  applicarcc ,  ut  nimi- 

rumunufquifque,  ad  fui  confolationem ,  ex  hifce  effe&is  tan- 

quamex  certis  fignis  de  Ele&ionc  fuacertior  rcddatur  ,  ac  tanto 

majori  diligentia  uratur  medijs  a  Deo  ordinatis  ,  ut  ijs  ad  falutem 

perducatur,  ad  quam  ele&us  eft.   Propter  hant  docendi  rationem 

nonnullis  quidem  fufpe&us  fuit,  quafi  cum  Rcmonftrantibus 

Ele&ione  fufpenderet  a  fide  previfa,fed  magna  ipfi  hac  in  rc  fa&a 

eft  iojuria,quoniam  fentcntiam  fuam  ruc  in  parte  fecundil  do&ri- 

nam  noftram  fepius  aperte  &  publicc  declaravit-  De  Dccadibu* 

ejuspoftea  agemus,  oftendemufque  ex  illis  nequaquam  probari 

pofle  BuIIingerum  fuiffc  m  fententia  Remonftrantium.    Adeo  ut 

Remonftrantes  ln  Helvctianemincminveniant ,  qui  eorum  fen- 

tentije  fueric  addictus. 

in^cfoi-         Ex  Helvetia  proricifcuntur  Sc  rransfrerant  in  Angliam,  fperan- 

aucis   An-  tes  ibiquoqueieinventuros  nonnullos  Remonftrantium  dodtn- 

h)s  Rem.)a-  nx  raurores.   Sed  quam  pancos  lbi  lnvencrmr,  apparer  ex  lnnrmis 

ftricium  do  probattonibus,  quas  producunt.    Ajunt ,  fi  dtverfos  haberent  li- 

«jna  publicx-  bros  Anglicanos,  aii.t  qnam  Anglicana  lingaafcriptos  ,fe  ex  ijs  pro- 

^nccontia-  yATC  poffe  Contra  Remonftrantmm  Fr&dejtinationem  in  primaRe- 

ftafait.       ftrmationeAngltGayianonfinffcdociiitru.   Scd  quid  ha'c  fibi  dicta 

volunt  ?  Si  libros  non  habcnr,  cV  linguam  non  mtdligunt,  quo- 

modo  icire  poterunt ,   quid-illis  libris  doceatur  ?    Aninretanti 

momenti  ita  procedere  decet  ex  metis  lulpicionibus  ?    Quifnam 

ipfis  indicavtt  &  oftendit  tales  exrarc  libros  ,  exquibus  hoc  pro- 

bari  pofler ."  Extant  fatts  mulci  libri  Latme  iflo  tempore  fcripti, 

cur  ex  ijs  probationes  fuas  non  producunr  ?  Contranum.hoc  eft, 

Do<5trinam  de  Prardelcinatione  in  primis  Rcformatis  Anglicanis 

Ecclefiisdo&arn  futfTefccundum  fententiam  noftram  ,  Sc  nun- 

quam  fecundum  fcnrentiam  Remonftrantium,piobarepoiTumus 

non  tantum  ex  particulanbus  hbns  tam  Anglicana ,  quam  Latina 

lingua  confcnptis  ,  fed  etiam  ex  ipfis  Confcfiipnibus ,  Catcchil- 

mis  ,  aliifquepublicis  Reformatarum  Anglicarum  Ecclefiarum 

fcriptis,  tempore  primse  Reformationis  fub  Eduardo  V  I.  ibidem 

cditis,  &  autoritatc  Regis  atque  univcrfi  Parlamenn  tam  Ecclefia- 

ftici  quam  Politici  confirmatis.     Ac  ver6  cui  incognitum  eft  prae- 

ftantiftimos  illos  dodtorcs ,  &  Reformationis  Anglicanx  auto- 

res,  Bncerum ,  Faginm  ,  &  Martyrem  abmitioReformationis 

ibidcm  in  Acadcmijs  Anglicanis  Catabrigien  fi  &  Oxonienfino- 

ftrara  do&rinara  dc  Prxdeftmatione ,  cum  refutationc  fcntcu- 

tUS 


MINISTIU    fcEFORM.     IN    HOLLAND,     31 

Vx  Rcmonftrantium ,  publice  docuifle  ?  Inter  omnes  illos  do- 
&i(fimos  viros  ,  qui  temporeReformationis  in  Anglia  tam  pra?- 
ftantes  &  tanto  in  numcro  extiterunt ,  non  poifunt  Remonftran- 
tes  plures  invenire  quam  duos  ,  quos  dicunt  in  ientenua  ipforunv ' 
fuifle. 

Pnor  eft  Hugo  Lxtimems ,  Epifcopus  &  Martyr  infigniter  pius  k°n  a  i». 
&  do<5tus.    Nos  pernegamus  eum  fmflein  (ententia  Remonftran-  lin'ei0« 
tium  ,  poflumufqueperfpicueprobare,  eum  non  tantum  noftra; 
lenteriti^fuiflcaddicliLim  ,  fed  etiam  Remonftrantium  fententia; 
adverfatum.   Probationem  quam  Remonftrantes  proferunt ,  de- 
fumpferunt  ex  Iibello  cujufda  Tomfini ,  quem  confcripiit  adver- 
fus  Perieverantiam  San&oruni  ,&  quem  non  aufi  fuerunt  m  An- 
glia  typis  divulgare ,  fed  nuper  Leydae  ediderunt ,  in  quo  Latime-  ' 
rus  adducitur ,  quifi  Perfeverantiam  San&orum  negalfet ,  quo- 
,  niam  fepumo  Sermone habitocoram  Regc  Eduardo  V  I.cbnque- 
ritur  novos  cjuofdam  Spirittu  exortos  ejfe ,  qni  dicunt  poflquam 
Spiritum  Santtum  accepertmtu ,  nonpojfe  nos  peccare:  Sed  Apo-. 
fiolus  Paulus  Galatis  fcrtbit:  Currebatts  bene ,  &  Spiritum  acce- 
fiflis  :  fed  poflea :  quis  vos  Jkfeinavit   ?     Qjtod  fi  verum  efl9 
pojfumus  Spiritum  Santlum  quem  femel  accepimus  &  pojfcdt- 
mus ,  tterum  amittere.     Sed  quinam  fuerunt  ifti  novi  Spintus  ? 
An  fuerunt  aiiqui ,  qui  do&rinam  de  Perfeverantia  San&orum 
fecundum  noftram  fententiam  doceijant  ?    Nequaquam.     Re- 
monftrantes  ctiamnonaudent  id  plane  aflerere ,  fed  tantum  di- 
cunt  dodhinam  noftram  lbi  ex  partc  denotari.     Quod  ipfum 
criam  haud  eft  verum.     Nam  ubi  nos  unquam  ^ocuamus  eos,qui 
Spiiitura  acceperunt,  non   pofle  amplius  peccare  ?     Vbinam 
negamus  eos  ,  qui   Spiritus  Sancti  participes  funt  ,  eundem 
nullo  modo  poffe  amitterc  ?     Nos  contra^  agnoicimus  &  do- 
cemus  regcnitos  fajpiiis ,  atqite  etiam  aliquando  graviter  peccare, 
&  Spiritum  S.etiam  aliquo  modoamittcre ,  etfi  eum  non  totaliter 
nequc  rmaliteramittant.  Liquet  etiamexarticulis  nonrmlhs  Con- 
feflionis  editas  tempoie  Eduardi  V  I.(in  qua  de  Perfeverantia  San- 
&orualioquin  inflgnis  extat  exomologefis  )  per  hofccnovosjpi- 
w^fuifleintelle&os  quofdam  Anabaptiftas  ,  de  quibus  etiam 
BuIIingerus  agit  cap.xi*  adverfus  Anabaptiftas  ,  quidocebant 
bominem  regenitum,  poftquam  Spiritum  San&um  accepit ,  nort 
amplius  poftc  peccare :  adverfus  quos  Atuculo  xv  docctur  ,  pofl- 
quam  Spiritum  SanUum  accepimus,poJfumus  a  gratia  recedere{nori 
€>xcidere,  uti  hunc  iocum  ttonniilii  ReiiionUiajites  olim  mala 


31  II.      CoNTRA-REMOKsTRANTrA 

fiHe  citaruiir  )  &  peccare.   Vbi  clare  licec  videre ,  quod  Spiritttm 

amittere,  Sc  agratta  rccedere,  per peccare  explicetur .  In  Confei- 

fione  Auguftana  idem  error  exprefTc  Anabaptiftis  atTcribitur,  at- 

Ax?i«,xr,     que  etiam  eodem  modo  explicatur  Spiritum  S.  pojjeamittere,  per 

jpojfe  peccare :   qui  crror  fane  nullam  plane  habet  ammiratem  cum 

noftra do&nna  de  Pcrfeverancia  San&orum,  uti  m  Obfervacioni- 

bus  ad  Harmoniam  Confetfionum ,  &  aZanchio  in  Mifcellan«is 

folidc  demonftratur.     Latimerum  autem  in  noftra  fuiftc  fenten- 

rii.  Iiquere  poteft  ,  quia  Confeilionem  &  Catechifmum  tempori- 

bus  Eduardi  VI.  editum,  inquibus  DoctrinadePrcdeftinatione 

&  Pcrfcvcrancia  tecundum  fenrentiam  noftrara  perfpicue  decla- 

ratur,  atquc  agnofcitur,  ipft  approbavit ,  ac  forte  etiam  cum  alijs 

fimul  confcripfit.  Quod  etiam  Rcmonftrantium  (ententia?  fe  op- 

pofucrit,  abunde  colligi  potcft  cx  martyrologio  Latino  Foxi ,  8c 

ex  epiftolis  Marryrum  feorfim  cdicis.     Cum  cnim  quidam  Hen- 

ncru  Hartt*s  cum  fe&atoribus  fuis  hofcc  ipfos  articulos  ,  quos 

nunc  Remonftrantes  propugnant,  /pargeret ,  atquc  illis  fidelium 

confcicntiasjtam  qui  m  carccribus  ,quam  qui  cxtra  carccrcs  erant, 

tcmporibus  M>iri*  ,  vchcmcnter  rurbaret ,  Eradfirdus  ,  iniignis 

Ecclcfix  docftor ,  adverfus  hofce  crrores  tra&atus  ajiquos  con- 

iniplit,  qui  ad  Crammerum,  Rtdlrum,  <*r  Lattmerum,  tunc  firaul 

Oxonce  m  Carceredctenros,  milli  fuerunt ,  ut  ab  ipfis  approba- 

rtntur.   Ki  fcnpta  ift  i  non  tantum  approbariir.icdetiam  ut  hujus 

doctrina»  veittas  apud  pofteros  (  un  ipfi  teftantur )  confcrvari 

queac,  ipficriam  /cnptumaliquod  concepcrunt ,  de  hac  eadcm 

materia,  quod  eriam  crant  pubhcatun  ,  li  ricri  tunc  potuifftt.  Ex 

quibus  omnibus  patet  hunc  fortem  Marryrcm  injufte  a  Remon- 

itrantibus  perrrahi  in  partcs  ipforum,cum  ipforum  fcntcntias  non 

addictus,  fed  adverfarms  fueric. 

tot^do&d      Hifcc  Remonftrantcs  fatis  auda&er  porro  adjiciunt :  etiam  p 

«am  nun-    doclrina  Contra  Remonftrantium  frogrcjjntempori*  multos  fefba- 

giumPt*-  torcs  in  Anglianablafiicrit  >  non  potutjfe  tamcn  altam  antic[uamd" 

kcuris  &     primam  dodrtnam  (ita  fuam  injufte  vocant)  ita  penittu  opprimere, 

bit  tslfc1'  QHm  eademfemper  ibidem  manferit ,  &  in  PralatttrU  &  ProftjTioni* 

3rrote«taau  bus  publice prottltafucrtt.     Do&rmam  noftram  ab  initio  J&for- 

mationis  in  Anglia  fempcr  obtinuilleatque  etiam  nunc  obtme- 

re  ;   eamque  approbafte  femper  atque  etiam  nunc  approbara 

(D  i  o  fit  lausjomnes  Reformatas  Ecdefias;earumque  doccores, 

in  umverfa  magna  Britannia  venflimum  cft ,  atquc  id  ipium  Rc- 

sionftrantibns  fatis  dolct.  Quod  autem  lpforura  do&tmam  no+ 

miaa 


MINISTR.    REFORM.   IKT   HOLLAND.         3j 

mine  antiqua  &  prima  dottrina  venditant ,  tidiculum  eft ,  &  a 
vero  alienum  ,  nifi  forte  antiquitatem  fuam  ducere  velint  a  X/w- 
r»<*  Eboracenfi,  Ioanne  Rojfenfi ,  &  Tonfiallo  Londinenfi ,  Pontifi- 
cijs  Epifcopis,qui  Erafmum  fententiae  Rcmonftrantium  addi<5tum 
excitarunt,  ut  contra  Lutfjemm ,  qui  noftram  fentcntiam  fecutus 
fuit ,  fcriberet  de  Libero  arbitrio.  Do&rinam  etiam  ipforum  iri 
Anglia  publice  in  Praslaturis  &  Profefiionibus  protectam  fuifle, 
itidem  a  vero  eft  alienura.     Pralatos  tacite  prartereunt ,  quia  ne 
unumquidcm  producere  poffcnt,  quiiplbrum  fententiam  do- 
cuerit,  &  publice  proteclius  fuerit.  Inter  Profiffores  unicum  tan- 
tum  inveniunt  Baronem ,  hominem  natione  Gallum ,  quicxtra-  SoI,Im  p«- 
ordinaria Margareta  Profefiione functus  fuit  in  Academia  Can-  ^mintcT" 
tabrigienfi.  Hunc  fatemur  in  quibufdam  Articulis  ftetifle  m  fen-  ^lo/c{n,l« 
tentiaRemonftrantium.  Atque  hic  unicus  eft,  cjuem  ex  cmni-  fuilehtfta 
bus  exteris  Reformatis  Ecclefijs  Remonftrantes  producere  po-  ^miaRe- 
tuerunt  fententia?  iiix  addi&um.  Nec  tamen  verum  eft  eura,cum  '"„1°  ,•  kd 
hanc  fententiam  fuam  doceret,  fuifiein  ea  publice  prote&um.  f«*ifle  con-, 
Cum  enim  fententiam  fuam  inceperct  docere  ac  difTeminare,    exnn*luia* 
multi  viri  docli  tam  in  Academia  ,  quam  extra  illam  ,  feie  illi  op- 
pofuerunt,  quales  fuerunt  Withafyrus,  Tindallus,  Somus^Afieim^ 
Perkinftts,  Chaderthonns,  Willefns  32.\\)<\vlq.  Doctrina  ipfius  etiam 
judicio  Ecclefiaftico  Archiepifcoporum  Witgifti  Cantuarienfis, 
&  Afatthai  Eboracenfis,  atque  aliquot  aliorum  Epifcoporum 
Lambetha  publice  fuit  condemnata.     Quidam  etiam  Baretius, 
qui  (ententiam  ejus  amplexusfuerat ,  publico  Academiae  judicio 
ad  errorum  iftorum  palinodiam  fuit  reda&us.     B,iro  ipfe  hanc 
oppofitionem  animadvenens ,  tacite  cefiit  profeflione  ,  &  Canta- 
brigia  difceflit .   Hoc  fane  longe  aliud  eft  quam  in  tali  do&rina 
publice  protegi. 

Remonftrantestampaucos  fententia?  fuae  fautores  invenien^  In  Refor- 
tes  in  Ecclefijs  exteris,  revertuntur  ad  Belgicas,  dequibus,  atque  Jf|^"|' 
inter  quas  prascipua  exiftit  controverfia.     Nam  quando  Remon-  do&ruiarn 
ftrantes  accufantur,ipfosNovitates  doccre  in  hifce  Ecclefijs^atque  J^Sum 
inde  omnes  hofce exortos  efle  motus ,  eonihii  aliud  defignatur,  nunquam 
quamquoddogmataquxdamdoccant ,  quae  nunquamab  hifce  £"jj*  leCt" 
Belgicis  Ecclefijs  recepta ,  fed  femper  reje&a  Sc  condemnata  fue- 
runt.  Si  Remonftrantes  hocnegant ,  contrarium  illis  incumbic 
probandum.  Ac  proindo  non  fuiffet  opus,  ut  Remonftrantes  ex- 
tra  hafce  regiones  abijfset,ut  Remonftrantem  aliquem  in  alijsEc- 
cletijs  Reformatis  inveftigarent.    Hoc  enim  proprie  non  tangit 

£  noltras 


f*       II.    Contra-RemoNsTraktta 

noftras  Ecclefias,  etiamfi  fortc  alibi  quifquam  hanc  do&rinar» 
tradidifiet.  Manet  nihilo  minus  verum  hsec  Remonftrantium  do- 
graata  nunquam  ab  Ecclefns  Reformatis  harum  regionum  rece- 
pta  fuiite,  ac  propterea  elTe  Novitates  in  cadem,     Remonftrantes. 
contrariti  conantur  probare  duplici  ratione.  i.  Exemplii.  2.  For~ 
mtdis  confenfm  harura  Ecclefiarum  ,  fcilicet  Confejfwnc  &  Ca- 
techeft. 
«tqat  pu-        Ad  Exempla  quodattinet,  producuntur  quidem  nonnulla. 
nifia  pi**'  do&orum  harum  Ecclefiaru,qui  antehac  in  fentenua  Remonftra- 
cif.qui        tium  fueruntfquod  nos  non  diffitemur Jfed  probandum  ipfis  fo- 
HuiaCp >i-  ret.illos  hxc  dogmata  pnblice  docuiffe;  Etcum  hoc  fecerunr,eo$ 
bhcano.ati  a  Reformatis  Ecclefiis  harum  Rcgionum  non  fuiffe  reprehenfos, 
fuctunc,       aut  ccniura  notatos.Contrarium  manifcfte  patet,  &  clare  demon- 
ftrari  poteft ,  hofce  lc.  omnes  qui  hic  producunttir.aut  hanc  do- 
rina  publice  non  propofuiife,  aut  quando  id  fecerunt  >  Rcforma- 
tas  harum  regionum  Ecclelias  pubhcc  ic  illis  oppoiuiffe,  &  cen- 
furaEcclefiaftica  eos  notaffe.Adeb  ut  vcl  ex  his  lpfis  exemplis,qua2 
hic  a  Rcmonftrantibus   producuntur,  manifcltum  eife   pciht ,. 
quod  nos  probandum  fufcepimus,  doctiinam  fcilicet  hanc  nun- 
qtiam  ab  Eccleiiis  hifce  Reformatis   reccptam  fui/fe ,  fed  fem- 
per  fuiife  re;cdlam   ac  condemnatam :    ac  proinde  Novam  efle 
do&rinam  in  eifdem  Ecclefns  .     Praeterea  notandum  hic  dih- 
genter  elt ,   Remonftrantes  ne   unum   quidem  cxemplum  pof- 
le  prodticere,   quo  probari  poilit ,  ijihifce,aut  inaliis  Refor- 
raatis  Eccienjs  ,  unquam  factum    aut  toJeratum  fuiffc    inrer 
Rcformacos  Doctores  ,  doctrmam  noftram  tam  calumoiofis  con- 
fequcntiis,    tamque  accrbis  &  viruJentis  invcctivis  ,  tam  hor- 
rendurn  &  detcftandum  in  modtim  ,corara  populo  publicc  fuiife 
profriifam  abullo    Rcforrnato  dodtorc  ,  quemadmodum   Re- 
rnonftrantes  quotidie  facumt,     Qiiocirca  omniahxc  excmpla, 
quae  Remonfuantes  ex  EccJefns  Rcformatis  producunt,aut  pro- 
ducercpoifenc ,   malam  iplbium  cauffim  juvare  neutiquam  pof- 
funt,  fed  potius  eidem  obfunt.    Quod-ut  melius  pateat,ha?c  ex- 
eropla  paulo  diligentius  lingulatim  mipiciarous. 
iCon  inRe-      Primd  producunt  exempluna  ex  Rcformatis  Belgicis  Ecclefiis 
§Kf  bS-  extra  Be&Hm  exulantibus  in  Anglia  ,   fcilicet  loannis  a  Lafco , 
girisexrea    de  quo  duo  dicunt.      i.      Eum  dcfcribentem   fiatum  prima- 
Kona^o-    rum  £ccleftarHm   Bclgicarnm  m  Anglia  ,  anno    1  ;  jo  .    tem- 
•  ns    a      jwre  Ednardi,  de  Contra  Remonftrantium  Pradeftinatione  hattd 
wulum  faere  mention  ew.  Scd  hoc  muura  uon  foret,  cum  111 

ifto 


MINISTR.    KIIOKM.    ttf   H6LLAN0.     3J 

iflo  libro  proprie  non  agat  de  Do&rina ,  fed  tantiim  de  Forma 
externi  Minifterij ,  &  Regiminis  Ecclefiaftici.  Quid,  quasfo, 
inde  concludi  poffet  ?  QTiia  Ioannes  a  Laico  ibi  mhii  agft  de 
noftra  de  Prajdeftinatione  doctrina ,  inde  fequi  illam  co  tem- 
porc  in  Ecclefijs  noftris  nou  fuiffe  do&am  ?  Nullo  modofe- 
quitur.  An  non  enim  perfpiciunt  Remonftrantes  eodem  modo 
nos  adverfus  ipfos  a:que  firma  confequentia  concludere  poffe:  A 
Lafco  in  ifto  libro  nihil  fcribit  deEle&ione  ex  praevifa  fide,de  viri- 
bus  Liberi  Arbitrij,de  Apoftafia  fan&orum,aliifque  Remonftran- 
tium  articulis  :  Ergo  ifti  articuli  eo  tempore  in  primis  Reforma- 
tis  noftris  Ecclefiis  in  Anglia  non  fuerunt  do&i.  n.  Dicunr, 
Ssd  inifio  libro  doceri  quadam^m  omnino  confentimt  cumRemon~ 
firantiumfententia.  Hoc  ex  fcriptis  Ioannis  a,  Lafco  nunquam 
probari  poterit.  Nos  contrk  tam  ex  di&o  libro ,  quam  ex  fcriptis 
ejus  de  Sacramentis  Ecclefiae  Chrifti ,  atque  aliis ,  probarepofiu- 
mus  illum  fententiam  fuam  de  Praedeftinatione ,  Libero  arbitrio, 
aliifq;  cotroverfis  articulis,ita  declarare,ut  fatis  cofentanea  fit  fen- 
tentias  noftrae.  Quodipfum  clarius  adhuc  liquet,quia  fcriptis  fuis 
de  Sacramentis  Ecclefiae  adjunxit  Concordiam  Ecdefia?  Tigurinse 
& Genevenfis  indoctrina de C?na,in  qua  doctrina  noftra de hifce 
articulis,  perfpicue  traditur ;  quod  fane  nequaquam  feciffet ,  nifi 
candcm  approbaffet.Qije,  adverfus  haec  nuper  quidam  ex  Remon- 
ftrantibus  ex  Ioanne  a  Lafco  allegavit  in  quodam  fcripto  fuo ,  illa 
in  Defenfione  Doctrinas  &  Honoris  Reformatarum  Ecclefiarum 
carumque  Do6fcorum,abunde  funt  refutata. 

PofteaacceduntadReformatasBelgicasEcclefias  inhifce  re-  ^J^^ 
gionibtu  y  &  conantur  probare.     i.  Gencratim  :  doElrinam  ipfo-  Ecciefijs  i» 
rtsm  ab  initio  Refirmatioms  in  ijfiiem  faijfe  dotlam.  Quod  nos  ne-  Bels10» 
gamus.  Probationcm  hanc  adrerunt,^#zd  fcriptu  Jltelanchthonis 
&  Decades  Bullingeri  ab  initio  Refirmationis  a  populo  diligen- 
ter  fiterunt  perletla.      Sed  quam ,  quasfo,  infirmum  eft    hoc 
argumentum  ?     An  unquam   ullus    Melanchthonis   liber  iii 
Iinguam  Belgicam  tranflatus  fuit  ,    ut  a  populo  Jegi  poffet? 
Nominent  illum  ,  fi  extat  ,  &  probentin  illodo&rinamipfb- 
rum  effc  traditam.     Etiam  fi  Melanchthon  fuiffet  in  fententia 
Remonftraiitiu(cujus  tamen  conrrarium  fupra  probavimus)quan- 
do  quis  librum  aliquem  legit,  an  ex  eo  concludt  poteft,  proptere» 
«um  omnia  .ipprobare.qua?  ifto  Iibro  continentUL  ?    Ac  I  icec  aii- 
qui  furteex  popuip  forent  qui  heterodpxas  aliquas  opmio;  e  juiip 
jplwXi  eff*ntaan  ex  eo  lt.fcrn  puffjufhs  op  n  ones propterea  eife  re- 

E    2,  ccpura 


WoninDu. 
catu  Cel- 
dnidncc  ii 
Comitatu 
Zutphaniz, 


Jknafhfius 
Veluanus, 


36        II.    Contra-Remonstranti  a. 

ceptam  Ecclefiarum  Doctrinam  ?  Quod  attinet  ad  Decades  Bnb 
Ungeri,  \\\x  in  Belgicum  ferrnonem  rranflata?  atque  editae  funtBei- 
gice,  anno  156$.  atqueabeo  tempore  diligenter  quidem  a  popu- 
lo  noftro  funt  lecta^  non  fine  magno  fructu,  &  forte  etiam  a  Sy- 
nodis  Ecclefijs  commendatae;  fed  demonftravimus  fupra  Bullinge- 
rum,  etfi  doctrinam  de  Pradeftinatione  molliufcule  tra&et,  a  po- 
iteriori,  feu  ab  effectis  Electionis  aflcendendo  adipfam  CamTam* 
nihilominus  tamen  fuiiTem  fententia  noftra*  Contrarium  nun- 
quam  ex  Decadibus  illis  >  neque  ex  ullis  ejus  fcriptis,  vere  demon- 
ftraripoterit  Conftat  etiam  libros  Cahini,ac  nominatim  ejus  In- 
ftitutionet  jam  antelibros  Bullingerianno  1560  m  Belgicu  fer- 
mone  verfos  eiTe  :  quofdam  ex  ijs  etiam  jufiu  Synodorum:&  prius 
acpotiuslectosfuifleapopulo,  quam  ullosahos  libros.  11.  Sin- 
gnlatim:  atqueeum  in  finem  Remonftrantes  obambulant  Pro- 
vincias  hafce  Fcederatas  ,  ut  perfpiciant  quot  Remonftrantes  iam 
olim  in  lifdem  fuerinr. 

Incipientes  autem  aDucatu  Geldri*  &  Comitatu  ZtttphanU. 
primo  loco  producunt  quendam  Anaftafinm  Velnannm  ,  qui  pri- 
mus  quafi  Kemoftrantium  Belgicorum  Patriarcha  haben  videtur. 
Iliud  quide  verum  cft  in  Libello  lpfius,  cui  titulus  eft  Der  Leecken 
Wechvci]ftr>  feu  Hodegus  Laicorum,  fentcntiam  Remonftrantium 
de  Praedeftinatone  &  Libero  arbitrio  aliquo  modo  doceri.  Casfc- 
rumcum  pauloanteSacrificus  fuiffet  inPapatu,  mirum  non  eftr 
eum  aliquas  iftius  fermenti  rehquias  fervafle  ,  prasfertim  cum  fue- 
rit  parum  eruditus,nec  muhum  in  controverfiis  exercitatus  .* 
atq;  in  doclrina  etiam  parum  conftas:quippe  ad  turpem  do&rinns 
Rcformatxffednon  in  hifcc  articulis,  in  quibus  cum  Pontificiis 
confenticbat )  abjuratione  ab  Inquifitoribus  adactus .  Libellum 
iiunc  etiam  non  confcnpfit  fungcs  Minifteno  in  Reformatis  Gel- 
drias  Ecclefiis  ,  fed  cum  lam  Argentinam  profugiiTetcxmetu,  ne 
Lovanij.quo  ablegatus  fuerat  ut  ibi  Theologias  Ponuficiae  ope- 
ram  d.uet,in  carcere  compingeretur  Henricm  Amonides  hbellum 
hunc  laudatquidem,fed  non  propter  do&rinam  de  Praedeftinatio- 
ne  &c  Liberoarbitrio  ineodem  traditamriftam  enim  doccrinam  ipfc 
in  difputationibus  fuis.in  quarum  prafatione  hunc  libellum  lau- 
dat,  diferte  rcfutat :  fed  tantum  proptet  brevcm  ac  fimplicem  ali- 
orum  quorundam  errorum  ac  fuperftitionum  Papatus  refuta- 
tionem,  qua?  in  m  il  lo  hbello  continetur  :  Nos  contra  clarc  po£ 
fumusdemonftraremultis  annisante  hunc  Anaftafmm^  ab  an- 
no  i5.2z0in[lcformacis  EccleGis  Ducatus  Geidriae&  Comitatus 

Zutplu- 


MlNlSTRt    REFOR.M.    INHOLLAND.         37 

Zutphaniae  f  ententiam  noftram  recepram  Sc  traditam  fuiffe  ab 
Henrico  Zutphanienfi ,  qui  in  Dietmarfia  propter  Euargelii  con- 
fellionem  martyrio  coronatus  fuit ,  a  Wilhelmo  Zwollano ,  Ge- 
rardo  Noviomago^  aliifque  pluribus:  atque  hanc  Anaftafij  fen- 
tentiam  ab  ljfdem  Ecclefiis  nunquam  fuiffe  receptam. 

Indedefcendunt  in  noftram  Hollandiam  8c  VVeft-J;rifiam3  di- 
cuntque     1,  ln  hifce  Regionihmmultos  Mimfiros  ejfe  mortuos, 
multofcfue  adhnc  in  vivts  efe.viros  fenes ,  qui  declararunt 3  atque 
etiamnuncdeclarant3nunquamfealiterfenfijfe3  quam  nunc  fenti- 
uunt  Remonftrantes  3tn  hac  materia.     Deiliisqui  mortui  func, 
licetillis  multa  ja&are ,  quiaiftijam  nequeunt  quidquam  con-  Ho?ian£». 
traalTererei.fedarbitramurJi  hocipfis  foretprobandum,Remon-  &  Weit- 
ftrantes  haud  multa  talium  exempla  polTe  producere.  Reliquis  FrlIu' 
«nim  Miniftris  idipfum  tam  conftaret  ,  quam  Remonfttantibus. 
Vcrum  tametli  ita  feres  haberet,quid  hoc  Remonftrantibus  pro-- 
deffet  ?  Non   cnim  controvertitur ,  an  olim  ia  hifce  Ecclefiis 
quidam  fuerinc  m  fententia  Remonftrancium ,  fed  an  haec  fcn- 
tentia  in  hifce  Eccleiiis  fuerit  recepta  &  publicedocta  fine  con- 
traduStione  &  Cenfura  Ecclefiarum.  Si  alicubi  forte  nonnulli, 
reperti  fuerint  ejus  fententiae  ,aut  fuerunt  homines  imperitioresj, 
qui  ex  PontificioMinifteno  recenter  ad  nos  tranfeuntes  ,fermen- 
tum  pontificumitaomnino  non  expurgaverant  quin  reunuerint 
aliquando  prioris  fenientiasde  hifcearticulis ,  quam  habueranr  in 
Papatu,nonnullas  reliquias.At  vcrbqui  fecundu  hanc  fententiam 
in  hifceReformatisEcclefiis  docere  voJuerunr.illi  aut  femper  pro«- 
pterea  ab  Ecclefijs  cenfura  notati  fuerunt,  auc  fentcntiam  hanc 
fibi  fervarunt ,  neque  ullam  Ecclefiis   fuper  iJla  moleftiam  ex- 
hibuerunt ,  fed  pacifice  fe  gefTerunt ,  &  contrariam  Ecclefiaiurn 
fentcntiam  nunquam  refutarunt   aut  caluraniati  fuerunt.     A- 
de6  uc  cundfca  hasc  exempla  Remonftranribus  nequaquam  pro- 
deffe    queant  ,  ad   probandum  fententiam  iplorum  in  Ecele«» 
fijs  HolJandicis   publice  do&am  aut  receptam  fuiffe .     Quod 
ad  Miniftros  fenes  attinet  s  qui  adhuc  in  vivis  funt ,  &  Remon- 
ftrantium  fententise  addi&i  fint,  ac  femper  fuerint  ,arbitramur 
haud  ita  mulcos  tales  poffe  nominari.     Nuper  quidam  editiona 
cujufdam  Libelli  fe  manifeftavic  ,  qui  olim  inter  Anabaptiftas 
Admonitoris,  utvocant,  munere  functus  fuit,  eVantealiquoc 
annos ,  ex  defeclru  hominura  magis  ldoneorum  ,  a  nonnullis> 
quieotemporehaud  itaaccurate  exammabant ,  ad  Mimfterium 
admiiTusfuiCo  Poftiuodum  curn  alij  do&rina;  accurationem  ha« 


sS      II.     Cohtka-Remonstrantia 

feerent  rationem ,  idem  llle  in  Minifterio  non  fuit  toleratos, 
nifi  fub  folemni  hac  promiflione  ,  fe  fententiam  fuam  fibi 
fervaturum  ,  &quiete  fefegefturum.  Senex  hic  fatis  oftendic 
in  ifto  libello  fuo ,  fevirumeffe  fatis  in  Theologicis  rudem  at- 
que  imperitum,  qui  in  hifce  controvcrfijs  noftris  parum  fit 
verfatus  ,  8c  ingenio  prasditus  fimpliciori.  PofTent  etiam  non- 
nulli ,  tum  fenes ,  tum  juvcnes  Miniftri ,  demonftran ,  qui 
proptcrea  quod  videant  Remorrftrantes  in  flagranti  efie  apud 
nonnullos  Proceres  gratia ,  nunc  Iongc  aliter  fententiam  fuam 
de  hifce  articulis  controverfis  declarant  ,  quam  ante  hac  fo- 
lenc ,  quj  hac  rationc  in  exrraordinariis  petitionibus  majorem 
fibi  concihent  favorem  ,  meliufqueobtineant  :  uti  quotidie  fie- 
n  videmus.  Nos  contra  innumera  Miniftrorum  fenum ,  tam 
Mortuorum  quam  viventium  ,  exempla  producere  poffemus, 
qui  ab  ipfo  Minifterii  fui  initio  femper  in  fententia  noftra  fue- 
tunt ,  eandcm  publice  docuerunt ,  &  Remonftrantium  fenten- 
tiam  refutarunt ,  fineulla  Ecclefiarura  contradi£fcione  aut  cen- 
fuia  ,  in  quam  proculdubioincurriffent,  d  non  docuiffent  con- 
fentanee  doctrina*.  Eccleliarum  Reformatarum.  Quarc  Anti- 
quitas  do&rinneRemonft rantium  exemplis  paucorum  lenum  pro- 
bari  nequit. 
jnjaibui  II.     Dicunt  doftrinam  ipforum  in  diverfis  Hollandiae  no- 

Jmd?*  Rc°!  ^x  °PPlciis  »  fcilicet  Roterodami ,  Gouda  ,  Horna.  ,  &  Leyda, 
jnoniiran-  fuiffe  doccam  :  ac  proinde  ipfoium  do&rinam  non  cffe  no- 
SH^E!!.  vamin  hi-«  Ecclefi  js.     Rcfpondemus  iterum,  fi  qui  fortein 

-112    ilUvCn4C  *J*  'II*  r*  /*»  r*»  /*»  r* 

fufdtdo-  oppidis  HJis  olim  fuerunt  Miniftri  Rcmonftrantium  fententiae 
*»•  addicti ,   illos  aut  fententiam  illam  fibi  fervafTe ,  aut  fi  eam  do- 

cere  tcntaverint ,  id  nunquam  factum  fuiffe  fine  Ecclefiarum 
contradi&ione'  &  cenfura.  Adeo  ut  iftiufmomodi  excmpla  Rc- 
rnonftrantibus  prodeife  nequaquam  poflint  :  fed  contra  ex 
ijfdem  foiidc  poteft  demonftrari  ,  Remonftrantium  fentcn- 
tiam  ab  hifce  Ecciefijs  fempcr  fuiffe  rejectam ,  &  conderana- 
tam. 

R^teroda-]  r>  ,       j  , 

mdm>  Koterodamt  ,   lnquiunt  ,  narratur  de   ejuodam  Johanne  if- 

brandi ,  qui  m  mitio  Reformationis  tbtdem  docens  ,  &  de  CJ- 
vimPrtdcflintione  audtens ,  eandem  jamillo  tempore  pnblice  re- 
futabat  ;  mnmlU  etiam  mcmtrra  Ecclefia  feniora  ,  cum  ani- 
tnadverterent  tjuofdam  altos  eandem  conari  mtrodncerc  ,  prop- 
tma  ab  illk £cciefiafccejfmemjccip.    Cum  Rcmonfhamcs  do- 

iftrmarn 


MINISTR.    KEFORM,    IN   HOLLAND.         39 

Annam  noftram  de  Prsedeftinatione  vocant  Cahini  Pradefli- 
nationem,  quorium  illa  denominatio  fpe&at ,  quam  ut  ludi-* 
brio  eam  arUciat,  quafi  Calvinus  dc&rinam  hanc  ex  cerebro 
fuo  finxiffct  ?  Praedeitinatio  non  eft  Calvini  ,  necullius  mor- 
talis  ,  fedDE  I,  qui  ante  acti  mundi  fundamenta  ad  vitam 
aetetnam  pradeftinavit ,  quos  voluit :  de  qua  divma  Prxdeftina- 
tione  ,  inter  Reformatos  doctores  non  Calvinm  primus  ,  do- 
cuit  ,  fed  Lutherm  ,  Zninglim  ,  Oecolampadim ,  multiqiiea- 
lij  antc  ipfum  fententiam  de  ea  noftram  docuerunt ,  contra  er- 
rorcs  Ponrificiorum ,  quos  Remonftrantes  nunc  revocant ,  & 
tuentur. 

Quis  hic  fuerit  lohannes  Jfbrandi,  quando ,  5c  quomodo  ad  ioannes  if- 
Miniftcrium  pervenerit  s  quid  de  hac  materia  docuerit ,  an  Re-  *>randi, 
monftrantium  fententiam  publice  propofuerit ,  ita  ut  non  fuerit 
cenfura  notatus,  incognitum  eft  m  hifce  Reformatis  Eccleiijs.Nos 
antehacnenomenquidemeiusnominari  audivimus.  Quare  Re- 
monftrantes  deipfo  quidlibet  poifent  dicere  :  Nemo  enim  ipfis 
facile  contradicet  ,  quia  loquntur  de  viro  ignoto»  Perfuade- 
mus  etiam  nobiscerto,  lllos  vix  aliquid  eerti  de  lpfo  poife  narrare,. 
nifi  ex  oie  unius  atque  alterius  Roterodamenfis,qui  nunc  ipforurn 
fir  fententiie  addiclus,  ut  hac  ratione  dodtrinae  Remonitrantium  , 
quam  in  iliam  Eccleiiam  Nicolm  Grevinchovim  ante  paucos  an- 
nos  inrroduxic,a!iquam  antiquitatis  famam  concilient.  EtiamiL 
lohanncs  ifbrandi  ita  docuiffet,  tamen  ex  hoc  ipfo»  quod  hic  Re- 
monftrantes  dicunt ,  iatis  patet ,  non  illam  dodtrinarri  ,  fed  no- 
ftram  fuiife  ab  Ecdefia  Roterodamenfi  recepcam.  Cum  e;i;m 
dicunt  nonnnlla  feniora  membra  Ecclejia  illim  feceffwnem  ab  iUa- 
Eccelefia  fecifie ,  quia  noflram fentententiam  amplebli  non  pojfent  t- 
faris  indicant  fententiam  noftram  ab  iilaEccIeiia  fuiile  recepram , 
fecns  enim  nullam  feceflionis  babuiffent  cauifam.  \d  ipfuni 
conftat  etiam  ex  Rithmis  quibufdam, .  m  quibus  fententia  no- 
ftra  breviter  &  commode  explicatur  ,  pubuce  m  cempiimajo- 
ris  parietibus  ad  aeternam  memoriam  6c  telbficationern  de  do«- 
ctrina  in  ilJa  Ecclefia  recepta  ,  defcripus.  QUod  ii  igitur  Io- 
annes  Ifbrandi  Remonftrantium  do6trinam  forte  docuit  ,  pa- 
tet  eum  do&rinam  docuiife  pugnantem  cum  recepta  Refor- 
matje  Rbterodamenfis  Ecclefia?  do£brina  :  quod  fane  antiqui-* 
taiem  non  Rcmoniirantiumcio&rinas:,  fcd  noiira^  iniUa  Ecckiia, 
Gomprobaceti. 

VefflflJ'; 


40  II.    CoNTRA.ReMONST  RANTIA 

Verum  quid  juvat  rebus  illis  incognitis  inhajrere ,  cum  univer- 
fis  hifce  Reformatis  Ecclefijs  notiflimum  fit ,  in  Ecclefia  Rotero- 
damenfi ,  a  fidelifiimo  ,  do<5U:Iimo  ,  ac  pijllimo  illo  Cafparo  Gre- 
vinchovio ,  Ecclefianlliuspermultosannospaftorc,  utiquoquo 
ab  illius  collegis  ,  confentienter  &  conftanter  fententiam  noftram 
traditam  ac  propugnatam  fuifte ,  non  folum  concionibus  ,  fed 
etiam  publicis  adverfus  novos  hofce  Lutheranos  fcriptis,cum  ibi- 
dem  fedes  fuas  figere ,  atque  inter  crrores  reliquos  ,  etiam  doctri- 
namRemonftrantiumibidilTeminarcinciperent  ?  Conftat  etiam 
do&rinam  noftram  non  tantum  ab  llla  Ecclefia  receptam  ,  fed 
ctiamibidcm  multb  magis  quamin  ullavicina  Ecclefia  propug- 
natamfuifle,  doncc  tandcm  poftobitum  hufus  fidifiimi  paftons 
in  confellione  doftrinse  noftra?  pie  defundifci,  filius  ipfius  Nicolaus 
Grevinchovim  a  doctrina  <Scveftigijs  parentis  fui  abfiftcns,pcr  cje- 
ctionem  collegx  fui ,  qui  noftra:  fentcntiserat  addietus  ,  extra  & 
contra  omnem  ordinem  Ecclefiafticum ,  favore  &  autoritate  Ma- 
giftratus,  Remonftrantium  do£hinam  in  publica  tcmpla  introdu- 
xit  :  ita  tamen  ut  pleraque  Ecclefiae  lliius  membra  maxime  pia  8c 
ln  fcripturis  veriita  novam  illius  doctrinam  recipere  nolint ,  fcd 
fe  ab  ipfo ,  ejufque  affcclis  feparent ,  Sc  conltanter  in  recepta  do- 
ctrina  perfevercnt. 
•GouvU,  Roterodamo  Remonftrantcs  abeunt  Goudam ,  dicuntque  con- 

fiare,  in  oppido  Goudenfi  Remonfirantiumfententiam  ufque  in  hunc 
diem  publice  fiujfe  proteclam.  Sententiam  Remonftrantium  in 
EcclefiaGoudenii  ,  quz  rcformata  fuit  anno  i  j  7  z.  ante  Her- 
manniHerbertiadventum,  qui  circaannum  1  j  8  j.adillamEc- 
clcfiam  demum  venit,  fuiffe  publice  do&am ,  cxftimamus  a  Re- 
monftrantibus  ptobari  non  pofie.  Qmn  potius  eft  probabile,  ibi- 
dem  noftram  fentcntiam  prius  fuifie  doctam  ,  antequam  Herber- 
tus ,  una  cum  multis  ahjs  erronbus  fuis ,  Remonftrantium  fcn- 
tentiam  ibi  plantavcrit ,  ac  proinde  fententiam  noftram  effc  in  illa 
Ecclefia  Remonftrantium  fententiaantiquiorem.Cartcrumquo- 
Hermanmw  modo  Remonftrantiu  fentetia  in  illam  Ecclefiam  pnmum  fueric 
«cibcuus,  incroduc^a,  atque  ibidem  prote£U,paucis  vidcamus  ,  Hermannus 
quidam  Herbertus,  olim  Monachus  in  Papatu,  ac  poftea  ad  Mini- 
fterium  promotus  mter  Auguftanae  Confefiionis  fectatores  ,  tan- 
dem  Miniftcrium  nactus  eft  Vefalix  ,  atque  inde  anno  1  $  7  9.  vo- 
catusfuitDordrechtum  ,  ubicum  paucisannis  Minifterio  fun- 
&us  efTet,  incepit  qua  privatim  qua  publicc  fe  lta  manifeftare ,  ut 
conftarer  diverfos  eum  errores  cura  rcccpta  Reformatarum  Ec- 

clefia* 


MINISTR.    KETOKM.    IN    HOLLAN».  45 

elefiarum  doctrina  pugnantes  ,  non  tantum  in  articulis  de  Pta?- 
deftinatione,  eique  annexis,fed  ctiam  in  plurimis  aIiis,fovere;ade& 
quidemutnonfincgravicaufia  fufpe&us  eflet,  qnod  non  eflec 
alienus  ab  exectandis  illis  Davidis  Georgij  .  Hennci  Ntcolai,ac  fi- 
roilium  Libertinorum  portentis.  Ecciefia  Dordrechtanacum  illo 
hac  de  re  fscpius  contulit,  atque  eoufque  ibidem  contra  ipfum  fuit 
actum  ,  uttandem  cum  Magiftratus  &  Claflis  conienfu  cV  appro- 
batione,  proptet  heterodoxiam  in  do<5trina ,  a  Minifterio  Ecclefiae 
Dordrechtan*  fit  remotus.  Huic  Ecclefiafticac  cenfura:  cum  ad- 
huc  iubeflet ,  profugit  Goudam  ,  ubi  iterum  ad  Miniftcrium  ad- 
miflus  fuit,  atque  ibidem  majorem  nadfcuj»  libertatem  ,  in  iiia  Ec« 
clefia  pr^eter  multos  alios  errores,do<5fcrinam  quoque  Remonftran- 
tiura  plautavit.   Atque  ut  hoc  fine  obftaculis  facerepoflet,  eo  rem 
dcduxit  *  ut  Miniftri  Collegas  ipfius ,  qui  erroribus  ejus  aflentiri 
noilent ,  quales  fuerunt  Everardus  Bommdim  ,  Johannes  AndeU 
liut,  alijquc}ibidem  confiftcrenequiverint ,  donec  tandem  filmm 
fuum,  atquealiumquendamipfiuserroribus  addi&um  ,colIegas 
na&us  fuit :  qui  demde  poft  lpfius  obitum,  alium  quendam  in  lo- 
cum  ipfius  fuffecerunt ,  a  quo,  cum  eo  vocaretur,  poftularunt,  ne 
Catechifmum  Goudae  doccret,  quod  fit  in  aliis  Reformatis  Eccle- 
fiis  hujus  regionis  ,ne  doceret  de  Praedeftinatione,  ncque  de  pecca- 
to  Originah ,  ncc  de  luftificatione  per  fide,nifi  fimul  adjungantur 
bona  opera.  In  tali  unitate  ha?c  Ecciefiaconfiftit  cum  reliquis  Ec- 
ciefiis  Reformatis.  Quare  iliud  quidem  verum  eft,  per  hunc  Her- 
rnannum,  praeter  alios  craflbs ejus  errores.fententiam  Remonftra. 
tium  in  EcciefiamGoudenfem  efleintrodu<5hm;fed  quod  addunt, 
tandem  puhlice  ibifuijfe  froteclam  ufque  in  hunc  diem  ,  iil  ud  du- 
pliciter  intelligi  poteft,  nimirum  ut  hoc  fit  fa&u ,  aut  abEcdefia, 
aut  a  Magiftratu.Quod  ad  Ecclefiam  attinet,tantum  abeft,ut  Her 
mannifententiaaReformatis  Hoilandiae  Ecclefiis  prote<5ta  fuerif, 
utac"honem  contra  eum  Dordrechti  lnceptam  ,per  multos  annos 
continuo  Ecclcfia*  fint  proiecutas  in  diverfis  harum  Ecclefiarum 
Synodis,ita  ut  aiiquando  culpam  agnofcens  &  deprccatus  refti- 
tutusfit,  ac  pofteaad  ingcnium  redeunti  novae  contra  lpfum 
a&iones  fint  intcntatae ,  donec  tandem  anno  1591*  publico  Ec- 
clefiarum  Hollandicarum ,  Hagae  Synodaliter  congregatarum, 
judicio  non  tantum  ab  ufu  Ccena,fed  etiam  a  Minifierio  Verbi  & 
Sacramentorum  abfiinere  jufitts  efb  ,ut  ne  diutius  agnojceretur  pr& 
Miniflro  Refermata  Ecclefi&%  neque  efuemquam  fub  hoc  titulo  dein- 
cepsfallercti  quandequidem  fnndamentk  dottrinA  harum  Ecclejia- 

F  rum 


42  II.      CoNTRA-ReMONSTRANTI  A. 

rnm  in  Catechifmo  comprehenft  non  ajfcntirernr^fed  potiw  HU  op* 
pugnaret ,  quemadmodum  in  Adtis  di&as  Sinodi  diierte  dicitui1 
tamctfi  pofteadenuoculpam  fuara  deprecatus  cum  Ecclefiis  ali- 
quo  modo  in  gratiam  redierit.  In  Ecclefijs  Hollandicis  nulliun- 
quam  Miniftto  tamacnter,aut  tam  diu,quam  huicGoudenil,pro- 
pter  iutroducftioncm  fententiac  Remonftrantium  aliorumquecrro- 
rum  reftuum  unquam  fuit .  Adeo  ut  vel  indc  manifcfte  iiqueat, 
Reformatas  hafce  Ecclefias  hanc  fententiam  non  prorexifle,  fcd 
cidem  femperreftitilTe,eam  condemnalTe  ,atque  omnibus  modis 
cxtra  Ecclefias  eliminniTe.Etiam  iri  ipfi  Ecclefia  Goudana  fuerunt, 
uti  jam  diximus,  diverli  Miniftri.qui  fe  Herbcrtiopinioni  oppoiu- 
eruntjatqueeamobcauflaminde  difcedere  coa<5fci  fuerunt.  In- 
venta  quoque  ibi  femper  fuerunt  plurima  Ecclefia;  iftius 
pia  membra  ,  quas  lententiam  hanc  nunquara  ample&i  volu- 
crunt .  Si  noftra  fententia  lbidem  fine  periccutione  doceri  pof- 
fet,  experientia  ipfa  deprehenderemus  (fctiamfi  Remonftrantium 
fententia  ibidcm  in  publicis  Templis  jam  multis  annis  locum 
habuent  )  a  majori  SC  maxime  pia  iftms  Ecclefia»  parte  Cci\- 
fentiam  Remonilrantium  nondumelTe  receptam.  Quodad  Ma- 
giftrum  atnnet,  conftat  etiam  Supremum  hujus  Rcgionis  Magi- 
ftratum  errores  hujus  Hcrbcrti  nunquam  autoritate  iiiaprotcxifte, 
quin  potius  aclioncs  Ecclefiarura  contra  ipfiira  approbaffc.Parri- 
cularis  oppidi  Gondenlis  Magiftratus  hunc  Hermannura  quidem 
adverfus  actiones  Ecclefiarum  protexit,  fed  quid  eft  quod  indc  Rc- 
monftrantes  volunt  inferre?  Quia  particularisaliquis.  Magiftra- 
tusadverius  communc  Ecclcfi.irum  noftrarum  Rcformaturum, 
judicium  do£fcnnam  aliquam  protcgit,an  indcconcludi  pcie- 
rit  do&rinam  lllam  proptcroa  orthodoxam  6c  antiquara  elfe? 
Contraiium  inde  erhcacius  poifet  concludi ,  nimirum  cumpar- 
ticularis  aliqms  Magiftratus  doctrinam  aliquam  ,  quas  eft  ab 
omnibus  totius  Regionis  Ecclefiis  Reformatis  condemnata 
cft,  protegu  ,  eam  non  poffe  pro  Orthodoxa  &  Reforma- 
t.i  Doctnna  cenferi  :  nifi  diccrc  forte  velimus  ,  particularem 
aliquem  Magiftratum  ,  qui  farpcconiiftit  ex  hominibus  divcr- 
fiim  &  alienum  de  Rehgione  feniientibus  ,  mehus  de  do- 
dtrina  judicare  poife  ,  quam  omnes  Reformara?  Ecclciig ,  ca- 
rumque  Paftores.  Magiftratus  Goudenfts  inperfona  Herberti 
non  tantun  fententianr  Rcmonftrantium  ,  fed  multos  alioS 
protcxic  errorcs  ,  quos  Hcrbertus  iiie  lbidcm  docuii,quales  in- 

tcr 


MINISTR.    REFORM*    Itf    HOLLAND.  41 

ter  alioshi  funt :  Hominem  jufiificari  per  opera  Fidei  &  Spiri" 
tm.     Hominemregenitum  Lsgem  Dei   in  hac    vita  perfeble) 
pojfe  praftare .  Chriftum  perfeHiorem  exigere  obedientiam,  cjuam 
qua  in  Lege  prafcribitur.     Scripturam  ejfe  obfcurum  Paraboli- 
cum  verbum ,  &  velnm  ,    quo  Spiritmt  eiufcjue  fenfm  ^obtepi- 
tur.     Ecclefiam  cum  Anabapiftis  non    neceffariam  habere  ti~ 
tem  de  Padobapnfmo      Chrifium  alio  modo    debene   agnofci , 
quam  fecundum  literam  Scriptura.     Chrtftum  ejfg  Obedientiam 
Patris ,  &  Fidcles  cum  a  veteri  Adamo   convertuntur  1  in  no- 
vum-t  ,  hunc  novurru  Adamunu  efie   Chrislujru      Sunc   aii) 
quam  plnrirai  eiufraodi  errores  ,    qui  paflimin  fcriptis  ipfius 
inveniuntur  .     Annc  igicur&hasc  dogmata  habenda  funtpro 
antiqua  &  Reformaca  Dodcrina   ,  quia  in  Herberro  a  MagU 
ftracu  illo  contra  Ecclefiarum  Reformacarum  judieium  prote- 
&a  fuerunc  ?     Conftac  etiam  ex  Iiceris  eiufdem  Herberci    il- 
lum  magnam  per  liceras  familiaritacem  coIunTecum  Adatthao 
Radecio  Reipublicae  Dantifcana:  Secrecario,    qui  prscipuus 
dottrinae    Socinianse    Pacronus  fuic  1  ,    que.m     in    Epiftola, 
ad  qucndam   Montanum  idem   cum  ipfo  fencirc    agnotcic. 
Conftac  cciam  iilum  curafle   ,  uc  Liber  Davidis  Georgii,  cui 
ticulus  ,  Het  Wonder-Boeck^i  feu  Liber  mirabilis ,  recuderetur, 
eumquc  librum  alijs    comraendaflTc  •     Anne  etiam    cx    hi.fce 
concludetur  dodtrinam  Socinianam  &  abominandas    Davidis 
Georgij      blafphemias  inEeclefia  Goudcnfi    fuuTe  proiectas* 
ac  propterea  ecjam  anciquam  acque  Reformacam  e0e  do£trj- 
nam  ?     Quoniam   Herbertus  ifte  toc  cantifque  fcate.ns  erro« 
ribus  contra  Ecclefiarum  Reformatarum    fententiam  Goudas 
prote&us  fuit  ,   hinc  fa&um   fuit   ,    ut  omnes   fanacici    ac 
Libertini   ,    quales  inter    alios    fuerunt  Francifcm  Puccim , 
Theodorm  Cornhertim.  ,     Cajpartts    Coolhafim  ,    Hubrechtui 
de  Bye  ,  Conradm  Vorftim  ,    alifque    ejufdem    farinas  ,ho- 
mines  ,   eb   confugerint   ,   ut  ibidem  quoque   protegantur » 
An-ne  igitur    Remonftrantes   hinc    eciam    concludent  ho- 
mm   hominum  errores  &  abominationes    antiquam  Refor- 
matam  do&rinam    efte  ,   quia  Goudae     locum  habuerunt , 
atquo    etiara    nunc    habent  ?       Addunt   ,    hanc     eandem 
JEcclefiam     ,     ejufque    Miniftros     nihilominm    habitos     pro, 
memfpris  Ecclefi*    Kcformata.      Quod     ad    Ecclcfiam    aici- 
net    ,  quia   melior,  ac  forte    etiam     major,  pars  ,    hofce 

F  z  crtotes 


44       n.    Contra-Remonstrantia. 

crrores  non  approbat,  non  debet  ifta  ex  numcro  Ecclefiaru  Refor- 
matarum  excludi.  Sed  quod  ad  Miniftros  attinet ,  patet  ex  actis 
Synodalibus  Ecclefias  hafce  Reformatas  declaraffe  Hermannum 
Herbertum  haberi  non  polTe  pro  Miniftro  Eccieiiarum  Reforma- 
tarum  :  quemadmodum  nec  pro  tali  habitus  fuit ,  donec  agnita 
culpa  cnm  Ecclcfijs  fuerit  reconciliatus.  Filius  ipfius  femper  de- 
claravit,  donec  Arminius  fe  tandem  manifeftavit,  fe  do&rinam  6c 
actiones  parentis  improbare:  ac  proindc  Ecclefias  Reformatc,  cauf- 
fam  non  habcbant ,  cur  eum  pro  Reformato  Mmiftro  non  agnof- 
cerent.  Qui  nunc  in  illa  Ecclefia  minifteno  funguntur  omnes  pro 
Remonftrantibus  habentur ,  quian  progenuinisReformatarum 
Ecclefiarum  doctonbus  cenferi  pollint,  in  Synodo  Nationalidiju- 
dicabkur. 

Morni.  Inde  abeunt  Hornam  ,  ubi  tres  inveniunt  Miniftros  ,  quos  di- 

cunt  jam  olim  fuas  fententia?  fuifle  addidfcos.  Duo  priores  funt 
Clemens  Martini,  &  Cornelitu  Meinardt ,  de  quibus  dicunt ,  eos 
Remonftrantium  fententia  fiijfe  adftipnUtos.  Scd  hoc  clarc  de- 
raonftraii  non  porerit.     Froducunt  duoargumenca  quibus  hoc 

ciemens      probent.     i .    Q  ma  Clemens  Martini  ficpius  fitertt  profiffm,  fe  ah 

Martini,  &C  V   ..         .     a      .  ">-.  ,.  ,     L   '    ,  .{       ■..'     J/         \ 

Corneliiu    tnttio  mintjterij  Jut  nnncjuam  aham  de  Prxaejttnatton»  Jtntentiam 
Mein»rdL.     habnijfe ,  ant  docmjfe ,  quam  M elanchthonis  ,  eamque  didicijje  ab 
Hardenberpo.cjHt  ex  pnmisjuit  Rcfirmatis  Miniftrts  Emdenfibtts. 
Etfi  harc  rcs  ita,  uti  dicunt,  (c  haberet,  inde  probari  nondum  pof- 
feteumdocuilTeconfcntane  e  fententiaz  Rcmonftrantium.  Supra 
cnim  probavimus  Mclanchthoncm  a  Calvino  non  difcrepalTe  in 
dodirinae  fubftantia  ,  fcd  tantum  ln  modo  eam  tradendi ,  quem 
modum  Clemens  Marrini  fortcab  Hardenbergio  didiccrit,  ac  po- 
ftea  rctinuent,  quippe  qui  aliquando  magis  ldoneus  eft  ad  do&ri- 
nam  hanccumardificatione  populo  proponendam  ,  quam  alter 
ille  modus,  quando  a  priori  defcenditur  ad  pofterius.ab  Ele&ione 
Harambcr-  ad  ejus  efFe&a.     Hxrdenbergim  non  fuit  cx  primis  Ecclefia?  Em- 
fciw.  denfis&rOoft-Frifiaf  Reformatoribus.   Illum  enim  praccejTerunc 

rnulti  do&ores  Reformati,  nimirum  Aportanns ,  Refius ,  Rodius, 
a!i)que>qui  noftrae  fucrunt  fcntenriae  addicti  ,  uti  liquerepoteft  ex 
ipforum  Confcflionibus  jam  rum  anno  28.&  jo.editis.  Hardcn- 
bergius  prius  Bremae  mtniftcrio  fun&us  fuit ,  unde  conceflit  £m- 
dam,  ncc  confentane  tim  eft  cum  novam  ibidem,  contra  rftius  Ec~ 
elcfiaz  confeflionem,  do&nnam  introduxifle.  *..  Probarc  hoc 
anniruntur  ex  quadam  Apologia  ab  illis  ambobus  ed\i^.y  intjnaja- 
?**  rotondc  declarentfc  RcmonftranttHm  fcntentU  ajfentiri.    Quod 

ipfum 


MINISTK.    XIFORM.    INHOLLAND.        45 

ipfum  quoque  verum  non  eft.  In  hac  Apologia  nufquam  hoc  ro- 
tundc  declaratur.  Dicunt  enim  in cadcm:  Quod ad Pradeftinatio- 
nem  attinet ,  quam  neutiquam  rejicimtu  ,  molliori  Henrici  Bullin- 
gtriexphcationiadh&remus.  Probavimus  autcm  fupra  Bullinge- 
rum  non  cum  Remonftrantibus ,  fed  nobifcum  tenfiflfe.  Quod 
ad  Perfeverantiam  &;  Certitudinem  falutis  attinet,  agnofcunt,£/*- 
llos  Deifidelcs  cuftediri  adfilutem  poftremis  temporibus  revelan- 
dam,  i.Petr.i.  ah  ea  non  pejfe  deficere  :  atque  huc  fhcere  loca 
Matth. 24.24- &  idoh.$.g.  Multaque  alia  ejufdcm  fententia». 
Approbarunt  ctiam  cenfuram  Sufpenfionis  amunere,  quaCor- 
nelius  Viggerus,  quia  lententiam  Remonftrantium  docuerat ,  no- 
tatus  fuit :  ac  publice  in  Synodo  Hornana  anno  1  $  9  6.  declara- 
i\ir\t7fevelleperfiftereinunitatecum  Refirmatis  Ecclefijs ,  tamm 
dottrtna,  quam  in  ordine  Ecclefiaftico  ,  praterquam  quod  tn  do&rt- 
na  de  Pradefiinattone  tam  ultum  non  poffentfentire,  quam  nonnulli 
aly  fentirent ,  quos  tamen  nollent  reprehendere  aut  refutare.  Clc- 
mens  Martini  etiam  lnterfuit  Synodo  Nationali  Emda?  celebratas 
anno  1  $  7  1 .  in  qua  ftatutum  fuit ,  ut  utraque  Confeflio  &  No- 
ftrarum  ,  &  Galhcarum  Ecclefiarum ,  fubfcriberetur ,  inquibus 
fententia  noftra  perfpicue  traditur.  Ac  quamvis  forte  in  fenten- 
tia  Remonftrantium  fuerint ,  nunquam  taraen  probabitur  ,  ipfos 
fentcntiamillam  publice  aut  privatim  docuifle  aut  diffeminafTe, 
multominus  noftram  fenrentiam  condemnafTe ,  refutaffe ,  aut 
caluranijsoneralTe,  uti  nunc  faciunt  Remonftrantes.  Declara- 
runt ,  Hanc  Apologiam  contraipforum  mentemin  lucem  editam 
fitiffe :  fe fententiam  rcliejuorum  Refirmatorum  doftomm  noUe  re- 
prshendere  :  polliciti  tamin  concionibus  quam  in  fkmdiaribus  col- 
lationibus  ita  fe gefturos  ,  ut  nunquam  deprehenderetur  ahudeos 
docerey  quam  ipfum  falutis  fundamentum  ,  quod  conftftit  ingratuita 
juftitia  &  fknBitatis  lefu  Chrifti  imputatione. 

Tertius  eft  Cornelitts  Viggerui '-,  horum  Collega,  quem  li-  eomelius 
bcnter  agnofcimus  fententiae  Remonftrantium  fuiffe  addiclum .  1§sCiU  * 
Verum  omnes  ifti  etiam  re&e  norunt ,  iUumcum  hancfenten- 
tiam  doceret ,  ac  diffeminaret ,  amunere  fuo  fuiffe  fufpenfum» 
quia  fecundum  judicium  Facukatis  Theologica*  in  Academia 
Leydenfi ,  Ecclefiarum  Reformatarum  Northollandiae ,  &  non- 
nullorum  deputatorum  Miniftrorum  ,  inter  quos  etiam  fuit  is» 
qui  nunc  Remonftrantium  Coryphauis  eft ,  do&nnam  doceret, 
repugnantem  fententiae  harum  Ecclefiarum  Rcformatarum.Vnde 
«xuoifefte  patet  RefoEraacas  harum  regionum  Ecckfias  tum  tem=> 

F  l  poris 


JS..J 


46  II.    CoNTRA-REMONST  HANTIA. 

poris  judicaTefententiam  nottramefTecommuncm  ac  reccptam 
harum  Ecclcfiarum  do£trinam  ,  Remonftrantium  vero  fcntcn- 
tiam  cfTe  Novitatem  in  ijfdem. 
Lu7'd*iiMn  Tandem  veniunt  Leydam ,  ubi  nullum  producunt  ex  Mi- 
Baia/oiu.  niftris  Ecclcfias  Leydenlis  ,  qui  anrc  hax  tempora  ipforum  fen- 
tentia:  fuerit  addicfcus.  Ex  omnibus  illius  Eccldne  Miniftris, 
cjui  ibidcm  ab  initio  Rcformationis  docuerunt ,  arite  Arminij 
adventum  in  Academiam  Leydenfem ,  nullum  alium  produ- 
cerepolTent ,  quiin  ipforum  fuerit  fententia  ,  ptarter  quendam 
ca~paru  Cajparum  Coolhafiunu ,  quem  tacite  hic  praetereunt ,  quando- 
£™ih*"  quidemproprer  hanc  Remonftrantium  do&nnam  ab  omnibus 
Reformans  Belgicae  Ecclefijs  folemni  Cenfura  in  Synodo  Na- 
tionali  fuit  noratus  ,  ne  inde  nos  occafionem  caperemus  de- 
monftrandi,  uti  clare  fieri  poteft  ,  doctrinam  ipforum  in  hu- 
jus  Coolhafij  perfona  a  Rcformatis  totius  Belgicae  Ecclefijs 
fuifTecondemnatam.  Qu^are  mitTa  Ecclefia  acccdunt  ad  Aca- 
demiam,  &  ex  tot  praeftantibus  ac  doetifiimis  viris ,  qui  in  ea- 
demSacram  Theologiam  publicc  profcfii  fuerunt ,  unicum  tan- 
Holnun.  tum  Holmannum  producunt ,  qui  ibidcm  haud  ita  dm  docuit ,  & 
nulla  fcripta  reliquit ,  cxquibusde  fentcntia  ipfius  in  hifce  ar- 
ticulis  conftare  queat.  Remonftrantcs  in  alijs  ipforum  fcriptis 
fxpius  illura  tanquam  fententiae  ipforum  addi&um  nomina- 
runt,  fednunquamautex  le&ionibus,  aut  cx  dilputationibus 
ejus  ,  ullum  argumcntum  produxcrunt  ,  quo  pollit  demon- 
ltrari ,  iUunu ,  uti  dicunt ,  hanc  fententiam  m  Acadcmia  Ley- 
denfi  decuijfe.  Nos  contra  abunde  nos  probaturos  recipimus 
fcntentiam  noftram  in  eadem  Academia  a  Figurdo  ,  Stnrmie, 
Dan&o  ,  Saravia  ,  Carolo  Gallo  ,  Francifco  litnio ,  utroque  Trel~ 
<vtf/0,Patre&  Filio ,  Francifco  Gomaro ,  alijlque,  magno  cum 
confenfu  publicc  fuifTe  do&am,  &  Remonftrantium  dodtri- 
nam  refutatam  ,  donec  tandem  Arminim  Remonftranrium  fcn- 
tentiamprimus  docuit,  &  inillam  Acaderniam  introduxit.  Si 
Bezjt ,  uti  dicunt ,  hunc  Holmannum  commendavit ,  ut  fote  cjui 
judicaret  ipfiut^  hoc  efi ,  Jlielanchthonianam  Theologiam  in  hif- 
ce  Ecclefijs  maxime  cjfe  idomanu  ,  cx  eo  proban  nequic ,  il- 
lum  fuiffe  in  fententia  Remonftrantium.  Melaiichthoniana  c- 
nim  Theologia  in  ipfa  do&rinae  fubftantia  a  noftra  non  diiTen- 
rit,  utifuprafuit  demonftratum.  Si  ver6  Beza  eum  Ecclcfijs 
noftris  commendavit ,  non  eft  credibilc ,  cum  fen  tentias  Rcmon- 
&ranuumplancfuifTeaddi&um.    Bezascnim  optimc  conftabat 

Ecclcfias 

i 


MINISTR.    MFORM.    INHOLtAND.        47 

Ecclefias  noftras  omnes  ftarein  fententia  Ecclefiarum  Gallica- 
rum ;  an  igitur  conientaneum  erit  eum  quenquam  hifcc  Ecclefijs 
voluiifecommendare,  ut  Do&or  eifet  in  ilJarum  Academiapu- 
blica,quem  fciretcum  ijfdem  non  ftarein  eadem  iententia?  Quid 
hoc  aliud  foret.quam  Ecclefias  illas  dedita  opera  conjiccre  m  dif- 
ficultates  &  diffenfiones  ?  Quodfane  vir  tanca  pietateprceditus, 
quem  fcimus  do&rinae  puritatem  tam  fingulari  zcJo  profecutum, 
&  adverius  eos  ,  qui  in  hifcearticulis  errabant ,  tam  cordate  tui- 
tum,  utfaceret,  necogitarequidem  voluerit.  Exquibus  omni- 
bus  manifefte  patet  Remonftrantes  omnibus  hifce,  quae  produ* 
xerunt,  exemplis  non  poife  probare,  idipfum  ,  quod  mter  nos  at- 
que  ipfos  controvertitur;  fciiicet  Doctnnam  ipforum  in  hifce  Ec- 
clefijs  fuifle  receptam,  ac  proinde  noftra  antiquiorem :  fed  potius 
contranum  a  nobis  his  ipfis  exemplis  poffe  doceri. 

MirarilicetcurRernonftrantes  hiiceoppidis  etiam  non  ad- 
jungant  oppidum   Medenblicenfe  ,  ubi   Taco  quidam  fenten-  Me<knbli~ 
tiam  Remonftrantium  aliquo  modo  docuit.     Verum  probe  fci-  cu 
verunt  eum  propterea  etiam  ab  hifce   Ecclefijs    cenfura  fuiiTe 
notatum :  acforteetiam  veriti  fuerunt ,   nos  iterum  ipfis  fmf- 
feobje£luros  illud,    quod  Taco  ifte  publice  in  ClafTe  Enchu-  Taco^ 
iana  profeiTus  eft  ,  Vtenbogardum  dediiTe  apud  lpfum    ope- 
ram  ,   ut  caJceos  eofdem ,   quos  ille  olim  ipfi  detraxerat ,  ite- 
ruminduerer.     Notandumquoque  hic  eft  Reraonftrantes  nul- 
Jum  hicpoiTeproducereexemplum  ,  quo  probeturante  tempora 
Armtni)   fenrentiam    Remonftrantium   £>ordrechti  ,  Delphis,  ReftquascSt» 
Jiarlemi ,  Amftdodami ,  Enchufa  ,  Gorinchemy  ,  Akmar'uty  J^J  H^ 
Schiedami  ,JlriU  ,  Schoonhovia ,  OudewaterU ,  Foerda,  Edami, 
.Monachodamt ,  Purmerenda,  aiijfve  Hoilandiae  oppidis ,  do&arn 
auc  recepram  fuiile- 

Ex  HoiJandia  Remonftrantes  abeunt  in  Provinciam  Vltfa-  Anin^°' 
jeUinam->,'&  dicunt :   In  Provincia  IJltxajelUna  confentanet  tva|caina 
dotlrina  Melanchthonis  tammature ,  finonmaturiw  ,  quam  ilU  fciwenli* 

\  •  •     i-         /-  •  it  ■  ■  n  r  '    Remonitia- 

■eo  vemrent ,  qui  aham Jententiam  decebanL, ,  in  frtma  Kejorma'  tiumoiim 
jione  ejfe  dofluwu.     DeMelanditbonis  fententia    fupra  dicftum  doGafue- 
-fuit.     Etiamfi  cidem  confentanee  in  initio  Reformattonis  eiTet  u* 
-do&um  ,  illudcautTarnoftrae  nihil  obciTet ,  uti  fupraoftenfum 
•fuit.      Si  vero  dicere  velint  Remonftrantisim  fententiam   ibi- 
dem  tam  mature  ant  maturius  fuiiTe  do£tam  ,  hoc  illis  eicat  pro- 
bandum.Iilud  quidem  foite  fa&um  alicjuando  fuerit,ur  alicubi  in 

pagis 


M.  Hu- 

brechcus. 


Toanncs 
Vcenbogar. 


48  II.    CoNTRA-REMONST  RANTIA^ 

pagis  Sacrifici  quidam  Pontificij  in  Minifterio  Ecclcfiarii  iftarum 
manferint,qui  tantum  mutato  nomineSacrifici  in  nome  Miniftri, 
praster  ceremoniasPontificias  in  Baptifmi  adminiftratione.aliiiq; , 
etiam  Pontificiam  do&rinam,in  hifce  prafcrtim  articulis,retinu- 
erint  3c  docucrint ,  Hanc  cnim  confulionem  in  Provincia  Vltra- 
je&ina  diu  fuiife  toleratam  omnibus  eft  notitfimum  .  Nam  quod 
attinet  ad  Ecclefiam,  qua»  in  ipia  urbe  Vltraje&ina  colle&a  fuu,  fi 
de  prima  agimus  Reformationc,  in  illa  fuerunt  praeftantiflimi  illi 
viri  loannes  Roditu,  &  Cornelitu  Honitu,  qui  in  noftra  fteterunc 
fentcntia.  Sed  fi  de  publica  agimus  Reformationc,verum  quidcm 
eft  in  ejus  initio  ibi  fuiifequendam  Magiftrum  Hubrechtum  ,  qui 
Paftor  fucrar  in  Papatu  Ecclefis  ad  D.  Iacobum  ,  &  ad  Reforma- 
torum  partes  tranfiens,  fcparatam  ibi  Ecclefiam  erigebat ,  in  qua 
nontantum  nullum  ordinem  obfcrvabat,  nec  difciplinam  ullam 
cxercebat,  ied  adhuc  Pontificia  quaedam  dogmata ,  ac  fortc  etiam 
hanc  Remonftrantium  iententiam,  docebat.  Atverb  j'uxta  lllum 
in  aliis  templis  multi  alij  pij  ac  do&i  viri ,  qualcs  fucrunt  Hcr- 
manntu  Modedtu  ,  NicoUtu  Sopingitu ,  Wernertu  Helmichi- 
tu,  aliique  qui  apcrte  fcntcntia:  noitrae  fucrunt  addi&i ,  eam  pu- 
blice  lbi  docuerunt ,  atque  hujus  facrifici  erroribus  &  confufio- 
nibus  reftiterunt :  ita  ut  etiam  publica  Magiftcatus  au&ontate  illi 
abrogatum  iit  concionandi  munus,  8c  pura  do&nnacum  finccro 
Dei  cultu  m  oranibus  Templis  ibidem  fit  reftituta ,  atque  intro- 
ducfra.  Ipie  etiam  loannts  Vtenbo^ardtu  ,  qui  nunc  Remonftran- 
tium  coryphams  eft,tumtcmponscumfupradi&is  Paftonbus  in 
eadem  ftctit  fcntentia  ,  atque  una  cum  ijfdem  Sacrifico  huic  refti- 
tit ,  atquc  ex  Exclefia  lita  lllum  e)ecit.  Cor.ftat  etiam  do&ri- 
nam  noltram  Confelfione  noftra  comprehenlam  anno  1  /86. 
folenniter  in  Curia  Vltraje&ina,  praefente  toto  Senatu,  &  gencro- 
{iflimoComireNicwenariae,  Murfiae,&:c.  rcceptara  eflTe,  atqueab 
omnibus  urbis  Paftonbus,  inter  quos  ctiam  tunc  erat  Vtcnbogar- 
dus,  fuifTc  fubfignatara.  Curaibidem  poftc^Blockhovitu  quidam 
Remonftrantiu  fcntcntiara  publice  docere  tencaret,ilh  areliqui» 
Miniftris  Vetbi  &  tota  Ecclefia  non  tantum  contradi&um  fuit, 
fed  iufta  etiam  ab  illis  notatus  cft  cenfut a.  Atquc  in  cadcm  Ec- 
clefia  fententia  noftra  ferapcr  permanfit  &  tradita  fuir,donec 
Vtenbogardus,  ab  orthodoxa  fcntentia  deficiens,verfuti/Iimis  af- 
cibus,dor5tnnam  Remonftrancium,&  do&ores  eidem  addi&os ,  in  ii 
Ecclefiam  illam  introduxeric,  qui  tamcnhaud  multosin  EcclcCiai 
illa  fe&atores  inveniunt,  cum  mcmbra  cjus  Ecclcfias  raaximc  pia, 

&m 


MINISTR.    KEFORM.    IK   HOLLAtfD.     49 

&  in  Scripturis  rnaximc  veriata,  conftanter  in  recepta  noftrae  fen- 
tentiaido&rinaperfiftant,tametfi  jamper  aliquot  annos  conati 
fuerint  Remonftrantes  do&rinara  iuam  vi  armata  ibidem  planta- 
re  ac  tueri. 

Quienam  vero  fit  Remonftrantium  intentio  in  int  rodu&ione 
hujus  novae  doctrina:,  nullibi  clarius  cofpici  poteft,quam  in  Pro- 
vincia  Vltraje&ina,  in  qua  fuperiores  fa&t  videntur,fciiicet  omnes 
illos  qui  noftra?  fententiae  funt  addi&i ,  ex  pubiicis  Ecclefiarum 
Mmifteriis  progreflii  temporis  excluderc  ,  Ecclefias  coa&iva  Ma- 
giftatus  poteftate,&  viarmorum  cogere,utaut  Remonftrantram 
dodtrinam  contra  confcientiam  recipiant  ,  aut  ut  vivant  fine 
omni  Religionis  &  cultus  diviniexercitio  J  adeo  quidem  ,  ut 
jpfis  non  fit  licitum  extra  Provinciam  audire  conciones  Miniftro- 
rum  fententia?  noftrae :  Ha?c  eft  illa  amica  Tolerantia  Rcmonftran- 
tium,  quametiam  Vltraje&ini  Paftores  femperin  ore  &  in  cala» 
mo,  fed  m  corde  nequaquam  babent,  uti  manifefte  &  pubhce  pa- 
Eet  ex  ipforum  A&ionibus  Sc  Interdictis  publicis.  Huc  accedit,ia 
Provincia  Vitrajectina  non  obfcure  nunc  Iiquere ,  hanc  efle  Re- 
monftrantium  mtentionem,  quinque  hiice  de  Pradeftinatione  ei- 
queannexis  articulis,viam  fibi  praeparare  ad  introductionem  reli- 
quorumerrorum&portentorum  Socinianorura  ,quod  fempec 
Ecclefias  noftra;  graviflimas  ob  caufTas  verita?  fuerunt.  Conftat  e- 
nin  Rcmonftrantes  ibidem  incipere  manifeftos  ac  cognitos  Soci- 
nianos  ad  minifterium  Ecciefiarum  lftarum  promovere ,  uri  haud 
ira  pridem  hoc  confpe&um  fuit  in  promotione  cujufdam  Henrtci 
Veljinjrij,  qui  Franekera;  excudi  curavitlibellum  Socini,  de  Offi- 
cio  hominis  Chrifltani  in  hodUmis  iflis  de  Religione  controver/iis,  Hearicas 
quem  huic  fini  Socinus  confcripfit,ut  Chriftianis  omnibus  con-  vdfiagiu^ 
fulat  ac  perfuadeat,  fi  (alvi  velint  fieri,  ut  relicta  religione  Refor- 
mata  Socinianis  fe  adjungant  ccetibus  :  in  quem  fineetiam  omnia 
Socinianorura  dogmata  ibi  recefentur  ac  defenduntur ,  &  Refor- 
matorura  refutantur.  Hunc  Soeini  librum  Velfingius  ifte  eum  m 
finem  non  tantum  recudi  curavit ,  fed  pra»fationem  etiam  ei  fuam 
prazfixit,  in  qua  libellum  hunc  aperte  approbat,atq;  Ecclefis  com« 
mendat,  Poltea  etiam  liberis  praeftantis  cuj  ufdam  "Nobilis  pra:- 
fectus,conatus  fuitfamiliam  illam  abominandis  Socini  erroribus 
inficerc.  Hifce  non  obftantibus  Remonftrantes  Vltrajectini,  ho- 
Jtum  omniura  probeconfcij,atqueabArnhemienfi  Paftorefatis  fu- 
perque  diferte  admoniti,  hunc  tam  manifefte  cognitum  Socinia- 
num,  qui  errores  fuos  publice  nunquam  revocavit ,   aut  Eccle- 

G  fijsa 


50      II.     Contra-Remonstranti  a 

fijs  hifcc  Reformatis  nunquam  dcbitc  Tatisfecit ,  nihilominus 
Minifterio  Reformata;  Ecclefiae  in  pago  Martenfdijck^jndicz*. 
cefi  Vltrafe&ina  ,  prarfecerunt ,  &  pro  Reformato  Paftore  agnok 
cunt.  Fertur  etiam  cum  eiTet  admittendus  ,  confultum  ipfi  fu- 
jfTe  nc  gentihtio  Velfmgi)  nomine  ,  quod  pet  actionem  lllam 
Franeksrenfem  nimis  innnotuerat ,  uteretur ,  fed  aflumeret  tan- 
tum  parentis  nomem,&ie  vocaret Henricum  Rutgeri ,  ne  fortc 
Nobiles  ac  Potentes  Provinciae  Vitraje&ina:  Ordines  ,  audito  Vel- 
fingij  nomine,  homincm  agnofcerent ,  aut  finiftriquid  fufpicn-: 
rentur,  atque  hac  rationc  cauflam  haberent  in  vocationemejus 
non  confcntiendi,  quandoqmdem  Illuftres  ilJiDomini  nequa- 
cjuam  permifluri  eflent,  ut  Socinianus  aliquis  in  ipforum  Provin- 
cia  ad  Minifterium  promovcretur.  Eandem  effe  Remonftrantium 
in  Hollandia  intentionem  manifefte  etiam  patct,  Quid  enim  aliud 
-faciunt  ,  quam  ut  poteftare  Magiftratuum  ,  quos  miris  atri,- 
bus  in  partcs  fuas  pertraherc  norunt ,  omnes  illos  qui  noftrae 
fententia:  funtaddidti ,  ubicunqueid  facerepoterunt ,  autex  mr- 
nillerijs  qiciant ,  aut  cxiifdem  excludant,  &contrafuae  fen- 
tentiae  fe&atores  ubique  etiim  invitis  Eccleliis  ,  obtrudant» 
Ecclefias  ,  qua:  cum  lpfiscommunionem  habere  nolunt ,  feve- 
rilfimis  Interdi&is  ipibrum  lnccrcelfione  ik  gratia  publicatis 
opprimant »  &  cogant ,  ubicunque  poflunt  ,  auc  Remonftrarv- 
tium  do&rinam  fequi,auc  ilne  Religionis  exercitio  vivere  Ex  con- 
cionibus,  fcripris,&  collationibus  poflunc  omnes,qui  in  Socinia- 
norum  fcriptis  aliquo  modo  verfati  funt,  facile  percipere,  niil 
planc  ftupidi  autcaeci  funt.quonam  inclincnt.  CumVtenbo- 
gardus  cum  reliquisRemonftrantibus  vocationem  Conradt  Vor^ 
fitj  ad  profeflionem  Sacraj  Thcologiae  in  Academia  Leydenii 
procuraverit ,  atque  etiamnum  ejus  caufli-epatrocinctur  ,  cum 
Epifcopius  etiaminlocum  fuumEcclcfia?  Blcfwicenfi  iub  Diae- 
cefi  Koterodamenfi  ,  commendavcrit  Henrtcnm  SUtinm ,  quo- 
rum  uterquetam  palam  graviffimis  de  cauifis  Socinianifmi  fu- 
fpcctus  eft  ,  facile  mde  colligi  poteft  ,  quid  iencianc  ifti  cla 
Do6trina  Sociniana,  &  quales  Paftores  \n  hafce  Ecciefias  cflcnt 
ftnin  Ecde  mtc°duc~turi,  Ci  aliquando  fuperiores  fierent. 
fns  Frificii  Ex  provincia  Vltraje&ina  concedunt  in  Frijiam,\ibi  inreromncs 
J"uS°fen^"  Miniftros,  qui  unquam  in  illa  Provincia  docuerunc,  tantum  uni- 
tentiafuerjc  cum  inveniunt vimm^GelUnm  Snecanam,dc  quo  dicunt.  i.Enmi 
Ge!hC»p:a*  &idemminijlcYioverbi  fnngentem  publice c dii is  libri*  fentcntiam 
«nccanui,   Remonfirantihm  d»cmjfet  ac  fropHgnaJJe.     Atfcicndum  cft  cun 

fcrad 


MINIST&.    KEFORM.    IM   HOLLANt).      $£ 

tra&atum  de  Prsdeftinationc  fcriberet,  non  amplius  fun&um  fu- 
iffc  minifterio,  fed  propter  fene&ute  rude  donatum.Scripfitetiam 
hofcehbros  circaannum  159Z,  itautcx  illis  nulla  do&rmao 
Antiquitas  probari  queat.  Notum  quoquc  eft  Armimum  eo  tem- 
porefamiliaritercum  ipfo  per  literas  conn-nunicaiTe/untque  non 
contemnendse  rationes  quibus  fufpicari  liceat ,  lllum  fi  mplicitato 
hujusfenisfutfTeabufum,ut  hacratione  peripfum  novam  hanc 
doctrinam  in  iucem  protraherer,quod  lpfe  tunc  nondum  praeftare 
audebat.LibroshofceGelliusetiam  inFrifianon  curavit  excudi, 
neque  apud  Typographum  cuius  nomen  fit  notum,fed  titulo  in- 
fcriptum  fuit  eos  juxta  Hademum  efTe  excufbs  ,  6c  Typographc* 
affcriptum  eft  nomen  fictitium.  Sunt  qui  (e  fcire  arbitrentur  per 
caufTas  non  leves ,  libros  hofce  opera  Arminij  clandeftine  Amfte- 
lodami ,  aut  in  vicinia,  effe  imprefTos.  Gcliius  admonitus  atque 
reprehenfus  ob  editos  hofcc  iibros ,  nunquam  agnofcere  vo- 
luit  fententiam  Remonftrantium  illis  Iibris  doceri ,  fed  femper 
hoc  tueri  voluit ,  doctrinam  hanc  fuam  in  ipfa  fubftantia  curn 
Calvini  &  Bezse  fententia  confentire ,  uti  quoquc  clare  apparec 
cx  prsefatione  ipfius  hifce  traetatibus  praefixse,  in  qua  rotundd 
profitctur  fe  doctrinam  noftram  planc  approbaie,  tamctfi  in  ipfb 
tradtatu  a  fuis  ipfius  verbis  &  declarationibus  dilfentiat.  2.Quod 
Remonftrantes  de  ipfo  addunt ,  Eum  propterea  ab  Ecclefiis  Refor- 
matis  nonfuijfe  condemnatum  ,  noneft  omninoverum.Quam- 
vis  cnim  conrraipfius  perfonam  ,  quod  fciamus ,  nulla  cenfura 
Ecclefiaftica  fuert  adhibita ,  quoniam  in  extremo  fenio,extra  mi- 
nifterium  ,  verfabatur,  ac  quod  ad  caetcra  piae  probatazque  efTec 
converfationis,  magifque  ex  animi  fimplicitate  ,  quam  perverfi- 
tate  erraret,tamen  fententia  ipfius  tum  ab Acadcmia  Franekerana, 
tumetiamab  Ecclefiis  Frificis  publice  fuit  reje&a  &  condem- 
nata .  Qupd  praiterea  dicunt  illum  dicere  folitum  in  imtio  Re- 
formationis  tn  ittis  oris  hahitos  futjfe  pro  novitatum  doffortbust 
qui  fententiam  ,  quam  wnc  Contra-Removfkrantcs  docent,tue- 
bantur  :  non  Iiquetautillumifta  dixilfe ,  aut  fi  forre  dixerit, 
iliud  verum  effc  ;  quandoquidem  in  Fnfia  tnulti  adhuc  funt 
fencs  Miniftri  ,  qui  cum  primis  &  antiquifllmis  Ecclefiarum 
Frificarum  Reformatoribus  convcrfati  fucrunc  ,  qui  ea  de  rc 
nihil  intcliexerunt  •  fed  contra  teftantur  fententiam  noftram 
ab  inirio  Reformationis  ibidem  femper  &  magno  cum  confen- 
fudodam  fuifTe. 

G  %  Hifce 


52      II.     Contra-Remonstranti  a 

Hifceaddunt,  ut  doctrinac  fua?  antiquitatem  aftruant ,  efe  itt- 
NicoUwi  ttf  Remonflrantes ,  qMtbsu  Syntagma  Nicolai  Hemmtngy  Superin- 
Hemniin-  tendentis  tti  Dania  Geneva  imprejjum ,  ibidem  fit  commendatum» 
*llu*  M  dtltgentifludio  illud  perlegerent,  atqnc  ex  itlo  ponerent  primaftu- 

dij  Theologicifimdamcnta  ,  in  quo  Syntagmate  fententia  Remon- 
flrantium  perfpicue  traditur.  Nicolaus  Hemmingius  ,  qui  in  Da- 
nianonfuitSuperintendens  ,  fedprius  Profeftbr  S.Theoiogia?  in 
Academia  Hafnienfi,ac  poftea  a  ProfefTione  propter  fanam  de  Cx- 
na  Domini  doctrinam  rcmorus  ,  fa<5rus  fuit  Canonicus  Rofchil- 
denfis,erat  difcipulus  Melanchthonis  ,  ac  proindecredibile  cft  il- 
lum  in  doctrinae  fundamentocum  ipfo  confenfiffe.  Ac  quamvis 
indogmate  de  Vnivcrfali  gratia  ab  orthodoxia  recedat,  atque 
etiama  prima  Reformatione  ac  Conftflione  Danicaium  Eccle- 
fi.irum  ,  quac  fa&a  atque  edita  fuitanno  i  j  3  o.  ac  poftmodum 
opera  IoannisBugenhagij  Pomerani  anno  1  j  3  7.  perfeclaeftac 
contmuata,  tamen  Remonftranres  non  poffent  clarc  demonftraie, 
illum  in  omnibus  cum  ipfis  confcntire.  Nonnulli  ejus  tra&atus 
Gcnevacquidemexcufi  funt ,  fed  addita  exprefse  cenfura  atqua 
animadverlione  lupcr  hocdogmate.  Quibuinam  ver6&:  aqui- 
bus  ipfius  fcnpta  fuerinr  commendata ,  nr  ex  illis  prima  jaccrent 
Theologici  ftudij  fundamenta,  dcbeiet  pnus  difertc  expnmi  ,  an- 
tequam  fcin  poifet ,  an  ex  eo  aliquid  concludi  qucat  pro  antiqui- 
tate  do&rinacipforum.  Commendatur  facpius  hberaliquis ,  in 
quo  bona  multa  continentur,  etiamfi  eo  non  approbentur  omnia 
ifto  libro  contenta:  qucmadmodum  certnm  eft  Genevenfes  do- 
(Strinam  Hemmingij  de  Vniveriali  gratia  nunquam  approbaiTc. 
Plurimictiam  funtalij  ,  qui  Genevae  operam  dcdeiunt  S.Theo- 
logiac ,  quibus  liber  ifte  eum  111  finem  nunquam  commendatus 
fuit.  Ade6  ut  hoc  fmc  admodumfit  inhrmum  argumentum, 
quo  demonftrari  poteft  ,  non  antiquitas  docinnac  Remonftran- 
tium,  fed  defe&us  materiac ,  quacipiis  fuppetat  adeam  compro- 
bandum  ,  qui  tam  folicitc  omniactiam  minutiffima  conquirant. 
Cum  addunt ,  Syntagma  hoc  ijfdcm  etiam  ita  allubutjfe  in  ttta  ma- 
teria ,  uti  ab  co  tempore  hujtu  dotlrina  ita  non  potuertnt  ommno 
oblivifci,  cjuin  femper  hac  cogitati  0  remanferit ,  eandem  S.Scrtptu- 
rA^fimplictta^i,  atcj\  etiam  adificationi  ejfe firt e  convenienttffimam* 
Sciendum  eft  eos  ,  qui  hanc  cogitationem  habuerunt ,  librum 
hunc  non  re&c  ad  normam  S.  Scnpturae  examinaife.  Hoc  cnim 
qui  diligenter  fecerir,  iile  cogitationem  lftam  facilc  dcponet ,  de- 
prehendetqueerrorem  illumHemraingij  de  VmverfaliGratia  non 

lancum 


MlNISTR.    REFORM.   IN  HOLLAND.         Jj 

tantum  plane  abfurdum  ,„quippe  qui  cum  ipfa  pugnet  expe- 
rientia,  fed  etiara   paflim  in   Sacra  Scriptura  refutatum ,  ac 
proinde  nec  Sacra?  Scripturaj ,  nec  ardificationi  congruentem. 
PrseftaiTet  holce  Rernonftrantes'  hic  nominatos  fuiiTe ,  uc  ita  de 
tota  hac  re  melius  poffet  judicari.      Si  loannes  Vtenbogardm  ex, 
iilis  unus  eft,  ( diciturenim  ilium  de  fe  taie  quid  narrare)  &: 
(i  hanc  cogitationem  habuit  ab  eo  tempore  ,  quo  primum  Ge- 
neva  redijt ,  quomodo  potu|t  bona  confcientia  tot  continuis  an-- 
nis  iententiam  noftram  pubhce  docerc ,  tueri  &  defendere  :  ac 
contraetiamRemonftrantiumfententiamuna  cum  aiijs  pubiice. 
condemnare,  uti  conftateumantehacfeciffe  ?     Ipfeenimnon 
ignoratquidquiddubitantefit  confcientia,  peccatum  efle.  Rq- 
manor.  14.24»     Quapropter  probabile  admodum  eft  hacom- 
nia  tantum  verba  eiTe ,  quse  Remonftrantes  undequaque  conve- 
hunt,    ut  hacratione  Novitates  fuas  aliquo  faitem  colore  ex- 
cufent. 

A  Doctoribus   Ecclefiarum  Remonftrantestranfeuntad  j?rj-  An  Ma'or 
vata  Eeclefia  membra  ydc  quibus  fatis  ja&anter  &  confidenter  di-  brommRe- 
cunt :  Si  toti  membrorum  Reformatarum  Eccleftarum  multitudmi  g0™*1*1'? 
fententia  tum  Remonflrantium  tum  Contra-Remonflrantmm  nudet  RcmonftrS- 
uti reverafe habet,  coram  Deo  (^  Angelis ipftus .  proponeretur,  lnnV  do,itli 
ut  fine  alicjuo  prapoflero  ajfeclu  aut  prajudieio  (quowulttmirk  ar-  dida. 
tibus  pr&occupantur )  rotunde  fmguli  refponderent ,  quam  fcnten- 
tiam  in  animo  fuo  &  confcuntia  antiquiffimam  atque  optimam  ar- 
bitrentur  ,  comperturos  nos  ejfemulto  majorem  partem  declaratu- 
ram  fe  flare  in fententia  Remonflrantium.     At  vero  hoc  admo- 
dumconfidentur  atqueeriam  imprudenturaiTeritur ,  cum  etiam 
ipfa  experientia  in  omnibus  Iocis ,  in  quibus  Remonftrantes  dc- 
&rinam  fuam  conati  funt  plantare  ,  tam  manifefte  atque  evidcn- 
ter  contratium  doceat  :  etiam  in  illis  locis,ubi  Remonftrantes  au- 
>4oritateMagiftratuum  obtinuerunt^ut  nobis  non  liceat  fententiam 
noftram  inpublicis  templis  proponere,  in  quibus  iili  cathedras 
foli  occupant ,  mhilque  aliud  faciunt,  quamquod  fententiarn, 
fuam  quotidie  Ecclefijs  inculcent ,  noftramque  acerbiffime  atque 
odiofiflime  refutent  &  traducant.    Sed  inqumnt ,  fehtentia  Con- 
tra-Remonflrantium  deberet  nude  proponit  utife  revera  habet ,  co- 
tam  Deo  ejufque  Angelis ,  itn  deprehenderemus  majorem  wuk 
titudinem  declaraturam,fe  flare  infententia  Remonflrantium.  id* 
ipfum  a  nobis  quotidie  fit  fingulis  occafionibus»     Non  reticemus 
aie^ueocciiltamusfententiamnoftsam  coram  populo»  fed  eam 

G  x  amidd 


54       II.    Contra.-Remonstr.an tia/ 

nude  proponimus ,  uci  ie  revera  habet ,  cametfi  in  modo  propo- 
nendi  debicam  pmdentiam  &  fobnetaccm  ad  ardificacionem  ad- 
hibcamus ,  uciSpiritus  fan&us  nobis  praefcribit ,  omnefqueor- 
thodoxi  do&ores  iemper  facere  folent.  Quando  vero  agnofcerc 
nolumus  confequentias  illas  pravas ,  infirmas  ,  ac  calumnioias, 
quas  Remonftrantes  quocidiefine  ullo  fundamento  ex  doctrina 
noftra  deducunt,  nobifque  uc  do&rinam  noftram  injufte  im- 
pingunt,  efle  fentenciarrinoftram  ,  eo  ipfo  non  quanimus  fcnren- 
tiam  noftram  occulcare  ,  ficuti  quotidie  craducimur.  Satis 
cnim  rorunde  declaramus  in  concionibus  8c  fcnptis  noftris,qua:- 
nam  fit  noftra  fententia  cV  do&rina  ,  ade6  ut  magnam  nobis  fa- 
ciancinjuriam ,  acqueEcdefias  turpiter  decipiant,  qui  crimi- 
nantur  nos  fecus  facere.  Cxterum  quid  hic  opus  erit  multis 
verbis  ?  An  non  Remonftranresjam  aliquoc  annis  omnem  dede- 
runcoperam,  ut  do&rinam  noftram ,  tum  concionibus ,  tum 
fcriptis  fuis  ,  coram  populo  quam  odiofillimc  &  foediflimc 
proponanc  ac  traducan.t^maxime  abominandis  &  blafphemis 
confequentijs  ommbus  eam  gravantes  ,quafcunquc  excogitaro 
potuerunt:  utearationcin  animis  membrorum  Ecclefiae  odium 
arquc  abominationem  noftri,  noftrxque  doctrinas  ,excitarent  ,at- 
que  hifcc  artibus  in  partes  fuas  populum  pcrtraherent  i  An  non 
ipfi  Leydenfcs  Rcmonftranres  in  fcripco  fuo,  cui  Monfter  nomen 
fecerunr,  dcclarant.yr  Pnpam  hanc  (ita  blafphemc  vocant  ortho- 
doxam  de  Praedcftinacionc  do&rinam  noftram)  plane  midum  pro- 
fofituros,  denudatam  ommbns  pannii  &  cataplafmatis  Ht  probe  con- 
jptci  ,  &  rette  agnofci pojjit  ?  Sed  quid  eo  obtinuerunt  ?  An  pro- 
ptcrea  major  multitudo  populi  dcclaravit  feRemonftrantium  fen- 
tentiam  appiobare  ?  Contranum  confpicicur  in  ommbus  locis  & 
Ecclefijs  peruniverfam  hanc  regionem.non  tantum  millis  locis, 
ubi  noftra  folum  fententia  ha&enus  publice  doctafuit,  fed  etiam 
ubi  Remonrtrantcs  quocidie  docenc ,  acque  cciam  ubi  ioli  Cache- 
dras  occuparunt,  e\'coa<5tiva  Magiftraruum  poteftate  Ecclefias  in 
ipforumfcntentiamconanturpciducere.  Siquis  hifcefidem  ad- 
hibere  nolucric,  non  eft  quod  aliud  faciat,  quam  uc  abeat  Akm** 
rt*m ,  Hornam ,  KoterodamHm,  Hagam,  atque  alios  ad  locos,  ubi 
Rcmonfirantes  foli  publicc  obcinenc :  depreherdet  enim  reipfa  % 
quam  pauca  Ecclefia:  Rcformatae  mcmbra  lbi  dcclarcnt  fe  ftare  a 
partibus  Remonftrannum .  Eciam  in  ipfa  urbe  Leydenfi,  ubi  ipfo 
Arnwtitu  docuic ,  ubieciampr*cipuiacplurimUibri,&caIum- 

nijs 


MINISTR.   REFORM.   IN  HOLLAND.         $% 

nijs  maxime  referti  contra  fententiam  noftram  funt  confcripti» 
ubietiam  Paftorcs  Rcmonftrantes  fententiam  noftram  tam  foade, 
calumniose,  atqueodiose,  quam  fleri  unquam  poffet ,  quotidie 
coram  populo  depinguntac  traducunt,  reipfa  deprehenditur,tam 
in  auditu  Verbi,  quam  in  comunione  Casnac  Dominicae,  ioco  de- 
cem  membrorum  Ecclefiae  illius  ,  qua?  fe  declarant  in  noftra  ftaro 
iententia,  vix  unii  inveniri,  qui  fequatur  fententiam  Rcmonftran- 
tium.  Hoc  ipfum  cum  Remonftrantibus  tam  fit  cognitum  quam 
nobis  (  uri  quoque  haud  parum  ilios  hoc  urit,  &  cruciat )  miran- 
dumeft  ifta  adhuc  audere  afferere  contra  tam  manifeftam  expe- 
rientiam.  Arminim  idem  femper  iolet  in  ore  habere.anrequam  fe 
plenc  manifcftaffet,  fi  quandodo&rinam  fuam  de  Praedeftinario- 
ne,&  fimul  etiam  noftram  ,  fuis  utramque  coloribus  effet  populo 
propofiturus,certum  fe  efte  cx  dccemEcclefie.  mcmbris  vix  unum 
futurum.qui  fententia?  noftra?  effet  adhaefurus  Poftea  hoc  tam  pec 
ipfumquamper  ipfius  difcipulos  factum  fuit,  ied  fuiife  hanc 
fpem  inanem,atque  in  iila  perfuafione  turpiter  ipfum  fuiiTe  decep- 
tum,  experientia  ipfa,  qus  ftukorum  magiftra  effe  folet,  poftmo- 
dum  clariflime  docuit.  Huic  faltem  experientiae  fides  adhibeatur3 
neque  ram  evidenti  argumento  contradicatur.  Sed  (  regcrunt  Re- 
monftrantes )  multn  membra  Ecclefia  per  miras  artes  prajudkijs 
pr&occupatafuwL,.  Nos  nobis  de  nullis  artibus ,  aut  perverfis  me- 
dijs,  fumusconfcij  ,quibus  unquam  ufi  fuerimus  adexcitandum 
in  animis  EcdeiLx  membrorum  praejudicium  perverfum.    Pro- 
ponimus  membrisiiiis  nudam  ventarem  fimpiiciter,oftendimuf- 
que  ijs  loca  S.Scriptura^  quibus  iila  confirmetut ,  arqueadmone- 
mus,  ur  diiigenter  Sacram  Scnpturam  fcrutentur,atqueipfi  judi- 
cenr,  an  non  do&rina  haec,  quam  hadtenus  illis  propofuimus  ve- 
ritati  Sacrae  Scriptuta?  fit  confentanea.   Si  dicendum  erit  de  ani- 
bus,quibushominumanimiperverse  pra-occupantur ,  poflemus 
tam  multas  »tamque  iniquas ,  a  Remonftrantibus  ad  cauffe  fu» 
malasdefenfionemadl-ubitas,  recenfere,  utearum  defcriptionU 
faus  integri  libri  compleri  poftent ,  fi  foret  operae  pretium.     Ln- 
ter  artes  vero ,  quas  eum  in  fxnem  dic^int  nos  adhibere ,  unam 
exprimunt  Remonftrantes  ,  fcilicet ,  nos  hominibw  fitlfim  hanc 
imprimere  opimonem-»  ,  Remonfirantes  docere  idipjunu  ,  quod 
nos  docemm  ,  multofque  ejfe  cjtii  ex  Ma  opiniane  Remonftrante* 
deferant»      Vtrumque  fatis  quidem  confidenter  dicitur,  fedar~ 
bitramurx  fircsprobandafotec ,  ncuttuiB  abtliis  polleprobarL 


$6        II.    Contra-Remonstrantia 

Producantur  exempla.fi  qua:  habent.Nos  certi  fumus  intcr  omneff 
Miniftros  noftra*  fententia?,  neunum  quidcm  nominari  poffe,  qui 
aut  ipfe  hoc  fecerit,  aut  alijs  autor  fuerit,  ut  hoc  faccrent.  Quid 
alicubi  fimplicior  qua?dam  muliercula  aut  imperitior  aliquis  dixc- 
rit.tam  parum  nobis  poterit  prafjudicarc,  quam  Remonftranti- 
bus.  Interrogentur  etiam  illi  qui  Rcrnonftrantes  deferuerunt,quae 
cauffa  fit,cur  hoc  fecerint,certi  fumus  ex  multis  millibus  ne  unum 
quidem  hunccauffam  effe  allcgaturum  ,  quod  Remonftrantes  dc- 
feructit,quiaaut  exiftimet,autquiaipli  fit  pet  fuaf  iim,  illos  doce- 
ic  ifti,qu#  nos  fentimus.Querelq  qux  nobis  quotidieab  lllis  fiunt 
decalumnijs  3c  criminationibus,  qua?  Remonftrantcs  corumque 
fectatores  quotidie  adverfus  doctrinam  noftram  cvomunt,fatis  fu- 
perquecontranum  docent.  Ex  hifccitaque  manifefte  patet  Re- 
monftrantes  fruftra  provocare  ad  privata  Ecclcfiarum  Reformata- 
rum  mcmbra,qux  tanto  numero,tam  ingenti  zelo,  &tam  unani- 
mi  cofcnfu  in  omnibus  hifce  Rcformatis  Ecdefijs  perfiftunt  in  re« 
cepta  harum  Ecclcfiarum  do&rina  ,  atque  in  noftra  fententia ,  8C 
contra  novam  hanc  Remonftrantium  fententiam  rejiciunt.  Adco 
ut  mirari  vehemcnter  liceat,  Remonftrantes,qui  ha:cprobe  fciunc 
&  quotidic  vident  nihilominus  do<5trinam  hanc  fuam  invitis  Ec* 
clefijsquafi  violcntcr  obtrudcreatquein  Ecclcfias  introducere  co- 
nari.  Magiftratus  ctiam  quofdamapudnos  operam  fuam  lneo 
Remonftrantibus  commodare;  cuin  quotidietam  manifefte  de- 
prchendant,  Ecclelias  omnes  ab  hac  nova  do&rina  ita  abhorrcre , 
in  rccepta  doctrina  tam  conftantes  perfifterc,  atque  introdudtionc 
dodlrina?  Remonftrantium,ac  Miuiftrorum  illi addic5torum,paHjm 
Ecdeiias  ,  quae  antehac  pacataz  ac  benc  conftitutx  erant,tam  mife- 
re  turbari,  fcindi,  atque  in  infinitas  conjici  difticultates. 

Dc  privatis  Ecclcfiarum  Membris  Rcmonftrantes  Tria  fibi  per- 
fuaferant,  in  quibus  fingulis  fuerunt  deccpti.  Primum  cft  ,  cum 
dccretum  illis  effet ,  mutationem  in  reccpta  harum  Ecclefiatll,  do- 
drina  mftituere,  ut  cautc  Ecdefiarii  membra  in  partes  fuas  pcrtra- 
heret,  confultum  ipfis  videbatur,hanc  mutationc  mchoareado- 
£iiii  fucriit.  &nnadePrazdefttnationecumannexis  ei  capitibus  ,  fpcrantcs  fe 
hac  ratione  ( quia  fententia  ipforum  in  ifto  dogmate  cum  intelle- 
<5tu  humano  vidctur  magis  congruerc,&  apud  populum  effe  plau- 
fibilior^  omnes  mcmbrorura  Ecclefiaianimosad  partes  fuasper- 
tracturos  effe,  atque  ita  poftca  eos  tanto  meliuseiTe  praeparaturos 
ad  rcliquos  articulos  recipicndos.  Haec  opinio  eorum  mulrum  eos 
fefelllit.    Depxehcnderunt  enim  membra  llla  vulgaria  melius  in 

S«Scripcu* 


monltratet 
fibipeifua- 
feraiude 
mcmbrit 
Ecclc  i nn. 
in   quibu* 
omtiib  is 


MINISTR.    KEFORM.    INHOLiAlffD.        57 

S.  Scriptura  cxercitata,  &  firmius  inrecepta  atqueQrthodoxa  dai 
Praedeftinationedo&rina  radicata,  quara  ipfi  cxiftimafTenc.  Didice. 
rant  cnim  ex  S.  Scriptura  in  rcbus  Fidei  non  dcberc  nos  fequicor* 
ruptum  intellc&us  noftri  judiqum,  fedillud  Verbo  Dei  fempee 
ciTe  fubjiciendum ;  in  quo  tam  clara  pro  orthodoxa  &  reccpta  do- 
drina  teftirnonia  inveniebant ,  ut  nullas  vidercnt  rationes,  ob 
quas  cam  deferere  deberent.  Nequeetiam  Do&rina  Remonftran- 
tium  de  hifce  articulis  re&e  confiderata tam  eft  plaufibilis  populo 
Chriftiano,  ficuti  Remonftrantes  fibi  pcrfuadenr»  Inter  Chriftia- 
nos  enim  ,  qui  aliquantulum  in  verbo  Dei  verfati  funt ,  multb 
plaufibiliuseftcrcderc,  Ele&ionem  divinam  pendere  a  folo  Dei 
beneplacito  gratuito,  quam  eam  pendere  a  fide,  aut  ab  alio  aliquo 
bono  in  hominibus  prseyifb.  Per  mortem  Chrifti  impetratam  cfla 
rcmiflionem  peccatorum  tantum  pro  fidelibus,  qUam  ut  illa  quo* 
qucfitimpctrataproomnibus  infidelibus  in  infidelitate  fua  ma- 
nentibus  atque  morientibus.  Converfioncm  hominis  in  ipfo  effici 
per  folam  De  i  gratiam  &  Spiritus  Sanctf  fiugularem  &  cfficacem; 
operationem;quam  ut  eadem  quoq;  cx  partcpendeat  alibero  ho- 
minis  arbitrio.  Vcre  fideles  hanc  confolationem  &  certitudinern 
habere,Peum  per  gratiam  fuam  iraeos  efTeconfervarurura  in  fi- 
de,ufque  ad  finem  vitae ,  ut  eam  nec  totaliter  nec  finaliter  ama> 
tant :  quam  ut  fideles  femper  debeant  efle  incerti  de  perfeverantia 
&  falute  fua. 

Sccundum  eft,quod  Remonftrantes  exiftimaverint  fe  populum 
&  membra  Ecclefiarum  \  nobis  averfuros  ,  atque  ad  fuas  partes 
pertracturos  eiTe,  fi  doctrinam  noftram  odiose  proponerent,  tra- 
ducerent,  atquehorrendisconfequentijs  &  calumniisgravarent.: 
Quem  iri  finem  npn  deftititerunt  ufque  in  hunc  dicra  concioni-; 
bus,  fcriptis,  libellis  famofis,  alijfque  raediis,quam  vehementiLli» 
meatque  acerbifllmeinvehhn  dodhinam  noftram ,  cnminantes 
illam  eflc  horrendam,  abominaudam,  blafphemam,  Stoicaro,  Ma* 
nichseam,  &  Turcicam  docrrinam  :  affingentes  nobis,nos  docere 
ifta,  quas  ipfi  nos  quam  maxime  aboininamur  &  quotidic  refuta-j 
mus,  icilicet,  DeumeiTe  authorem  peccati  •  Deun>  hominem  nc-r 
ceffitate  quadam  cogeread  peccandum:  perinde  cfle  five  quis  be- 
neaut  male  vivat*  modo  ad  falutem  fit  pradeftinatus:  Fideles  nul- 
lis  poflibilibus  peccatis  ,fidem  poffe  amittere ,  ac  propterea  hberc 
poiTe  peccare,  atq,-  Jhujufmodi  alia  roulta  :quibus  medjis  fperarunt 
fe  advediis  nos  i.ta  irritatuios  Ecclcfias  omnes,u.t  nos  non  tantnrni 
cffeut  deferturae,  fed  etiam  tanquam  profanos  atque  abominandos 

H  haereti- 


-5$        II.    CostthA-Remonstrantia. 

hstreticos  ex  hiice  rcgionibus  eje&uraz.  Scd  &  haec  fpes  illos  fe« 
fcllir.  ECclefia»  enim  noftrae,quae  Reformatorum  Miniftrorum 
conciopes  tol  aniios  frequentaverant ,  ipibrum  icripta  dihgentee 
legcrant,atque  ex  ijs  abunde  intellcxcrant,ac  ccrto  perfuafe  erant» 
lalia  crrorum  portcnta  non  tantura  ab  illis  nunqua  fuiflc  tradita, 
fcd  feraper  reje&a  ac  refutata  ,  non  ignarac  ctiam  hafcc  caluranias 
ex  libris  hoftium  Reformatar  Rcligionis  efledefumptas,quiortho- 
doxos  earundem  do&orcs  olim  ctiam  ijidem  caluranijs  injufte 
gravarc  iblentjexiftiuirnodicalumniofis  coricionibus  &  fcriptis 
coliegerunt,  quo  fpiritu  Remonitrantes  duccrentur:  Ac  propte- 
rca  audientes  illos  advcrfusCoilegas  iuos,quos  infontes  noverant» 
iftas  calumnias ,  c  cathedra  vcritatis ,  tanra  cum  acerbitate >  atque 
intcmperieanimi,  evomerc,non  potueruntfineammorum  pertur- 
batione  atqucorTenfionetalesconciones  dratius  audire,neque  Re- 
monftrantcscumhoftibus  Eccicfiaium  Reformatarum  advcrfus 
dodfrinam  Rcformatam  ejufque  dodtores  tam  aperte  confpirantes, 
pro  genuinis,&  finccris  Doctoribus  Rcformatis  agnofccre.  Atque 
Ma  paulatim  ab  ijfdem  tanquam  a  manifeftis  calumniatonbus 
magis  magifquc  feccifionem  fcccrunt.  Adeb  ut  Remonftian- 
tes  codem  hoc  medio,  quo  putavcrantfeEcclcfiasomnesa  no- 
bis  abahenaturos ,  eafdem  cx  templis  ipforum  abegerint,  atque- 
ab  ipfis  magis  magifque  alienas  rcddidcrint. 

Ttrttnm  eft  ,  quod  iibi  pci  iuaferant ,  C\  modb  Magiftratus- 
in  oppidis  &c  pagis  ,  in  parces  fuas  pcrtrahcrc  poflenc  ,  Ecclc- 
iias  pofteafans  cffc  fccuturas  ,  atqucctiam  quidam  confidenter 
fatis  dicebant,  illas  cogendas  cfic  ut  iequantur.  Ac  proindo 
cxiftimarunt  mod6  fivoreMagiftratuum  publica  Minifteriaoc^ 
cuparc  poffent  >  illos  pauJatun  populum  &  Ecclefias  cifc  lu- 
cnfa&uros.  Huncinfinem  miiis  ufi  fueruntartibus,  ut  Magiftra- 
tuura  favorcra  captarcnt,nofqueapudipfos  iufpe&os  atque  odio- 
fos  rcdderent.  Confcripfcrunt  mtcgros  hbros,  ut  Magiftratibus 
palpum  obtrudercnt,corumque  auchoritatem  in  cminentiilimum 
gradum  ionge  akius  cxtulciunt,  quam  pij  Magiftratus  poftulant , 
aut  iibi  compc-tcre  arbitrantur,  immb  altius  quam  fummi  intet 
Chriftianos  Magiftratus  fibi  unquara  arrogarunr.  Conati  quo- 
qus  fuerunr  non  tantum  quoridianis  obtre&attonibus  ,  Ced 
etiam  publicis  fcriptis  ,  &  concionibus  tribunitiis  Magiftratus 
advcrius  nos  incitarc,ij(de  perfuadcntes.ac  per  calumniam  no$ 
ipfas  apudaccuiantcs  (  utiquoq,  ii\  Reraonftrarjcia  hac  faciunt) 

00* 


MXNISTR.    REFORM.    IKT-   HOLtAJfB.         fr^ 

sios  debitam  ac  lcgitimam  Magiftratus  Autoritatem  in  rebus 
Ecclefiafticis ,  aliifque  diminuere,  immo  penitus  opprimcre.  Hoc 
quidemillis  ahquo  modo foeiicrter  mccefllt,  ita  uc  hac  raciono 
nonnullos  Magiftratus  nimis  credulos  in  partcs  uias  pertraxe- 
lint :  fed  in  cajtcris  iterum  decepti  fucrunc.  Ecclefiaj  enim  no- 
ftra?  non  conftantex  talibus  hominibus ,  quales  alibi  nonnun- 
quam  rcpeciuntur.qui  ad  niitum  Principis  Religioncm  fuam  faci- 
le  pccrautent :  fcd  ex  hominibus,  qui  in  negociis  Religionis  egrc- 
gie  funtvcrfati,  qui  eara  ferio  ample&untur ,  qui  in  do&rina 
probe  funt  exercitati  &  radicati  ,  qui  veritatem  magno  cum 
zelo  diligunt,  &  quorum  plerique  patriam  &  bona  fua  ve« 
ritatis  &  Religionis  caulTa  relinquerunt  ,  qui  potius  bona  om- 
nia  ,  immo  &  vitam  ipfam  fibienpi  pacerentur  ,  quam  Reli- 
gionem  illam,  quam  ipfi  vcram  agnoicunt :,  quam  bona  cum 
confcientia  amplcxi »  ac  multOs  jam  annos  profefli  fuerunt. 
Qijare  fiimpcdiantur  candcm  inpublicis  TcmpIisexcrcere,co- 
gencur  fibi  dc  cultu  profpiccre ,  prout  commodiflime  poterunt» 
in  feparatis  congrcgacionibus  ,  ant  concedent  in  ca  loca  ,  in 
quibus  ipfispubiico  exetcitio  fruilicebit:  quemadmodum  vU 
dernus hic  plunrhisin loas  experientiam  ipfam abunde compro- 
bare.  Eftquidemiliud  vcrifllmumnuilamfubSole  nationem 
rcpcrin, qus  Magiftratumfuum  magis revcrcatur ,majori prom- 
ptitudinc  &c  finceriori  animi  arTe&u  obcdientiam  illi  praftet , 
omniaque  oncra  ad  Republicz  fuftentationem  neceflfaria  liben. 
tijtis  ferat  ,quam  natio  Belgarum :  casterum  ut  in  gratiarii  Magi- 
ftratus  R.eligioncm  fuam  ,  quam  vctam  clFe  Ibiunt ,  corrimu- 
tarc  velint ,  hunquam  ab  lllis  erit  cxpecltandum  ,  uti  hiftorias 
prascedentium  temporum  abunde  doceht.  Fieri  quidem  po. 
teft ,  ut  pauci  quidam,qui  caufTam  Religionis  aut  non  recte  incel- 
ligunt ,  aut  parum  curanc ,  qui  a  Magiftratibus  dcpendent ,  auc 
illorum  favorc  promocioncs  capcant ,  aut  pradudiciis  prasoccu- 
pacos  habcnt  aniraos  ,  Magiftracum  aliquando  fequancur,  && 
talc  quid  a  toto  Ecclefiarurri  corporc  fi  quis  expec1:et,inani  opi. 
hionefeipfum  fallet.  Rcmonftrantes  Magiftratuum  favore  ex- 
tcrna  quidcm  Tcmph  occupare  potcrunt,  fed  ncquaquam  Ec- 
clcfias,  quaenonconfiftunt  in  parictibus  ,  ftd  in  hominibus  fi- 
Solibus,  Ex  quibus  omnibUs  clarc confpici  potcft  , Rcmonftran» 
tes  fruftra  provocare ad mulcitudinem  membrorum  Ecciefiae,  8c 
«ocumdem  fcquelam  ftuite  expc^afiep 

H  z  Atque 


€9        II.  Contra-Remonst  rantu1 

<tuaU*excV  Arque  haecbreviter  tcfponfa  fint  ad  argumenrum  Remofi- 
&nr«h?e  ftwn^ium  defumpturn  ab  cxemphs  quorundam  Do&orum  & 
pioduxe»  membrorum  Ecclefiarum  Reformatarum  tam  exterarum  quam 
sUu'  Belgicarum.   Ex  qUibus  perfpicue  licet  vidcre,  omnia  hxc  exem- 

pla  fruftra  ab  illis  e(Te  produ&a  ad  Antiquitatem  doctrina;  f  uas  in 
Ecclcfijs  Reformatis  comprobandam  :  quandoquidem  hinc  ma- 
nifefteconftatex  hifce ,  quos  produxerunt ,  doctoribusmultos 
fententiarRemonftrantium  nori  fuifle  addictos  ,  fed  in  noftra  fte- 
tiffe  fententia :  alos  non  ih  doctrinas  fubftantia  aut  fundamento  a. 
nobis  diflentire ,  fed  tantum  videri  diflentirc  ,  quia  eam  alio  mo- 
do  proponunt :  nonnullos  quidem  in  Remonftrantium  fuiffe  fen- 
tentia  ,  fcd  fUifTe  iilos  aut  Luthcranos  ,  qui  a  Lutheri  do<5trina  ea 
in  parte  defecerunt ,  quorum  fententia  nobis  hic  non  poterit  ma« 
gis  prasjudicare,  quam  fn  articulis  deCcena  &  de  Perfona  Chrifti: 
aur  quando  hanc  doctrinam  inter  nos  docuerurir,  fuifle  propterea 
ab  Ecclefijs  ccnfura  notatos.  Adeo  ut  contrarmm  hinc  probari 
poflir,  fcilicct  fententiam  lllam  ab  Ecclefijs  Reformatis  nunqiiam 
fuifTerecepram,  fed  fcmper  rejcctam  accondemnatam.ac  propte- 
fea  Novam  cffe  in  illis  Ecclefijs.  Si  Remonftrantes  hic  quidquani 
velint  negare,  parati  fumus  omnia  hac  evidcntibus  docuincntis 
fingulatim  plenius  confirmarc. 

Mirandum  fane  haud  parum  eft ,  Remonftrantcs  ex  tamin<- 

finitamulutudine  tot  prarftantium  Ecclcfiarum  Reformaramm 

Do&orum ,  qui  ubiquepertotum  Chriftianum  orbem  ,  poftrer 

mo  hoc  feculo,  ab  initip  Reformationis  ,  vixcrunt  &  docuerunt, 

tam  paucos  ,  &  plerofque  etiam  tam  vulgares  homines  tantum, 

potuiffe  produccre :  quod  ipfum  quoque  argumcnto  lion  lcvi  effe 

poteft,  quoprobeturcos  toto  hoc  feculo  haud  multos  habuifTe 

fentcntiae  fure  fe&atores  in  Ecclefijs  Reformatis.     Quod  fi  nos 

contra  hic  Cataiogum  vellemus  tcxcre  omnium  doftiffimorum 

&  pratftantiflimorum  Doctorum  ,  qui  paffim  in  toto  Chriftiano 

orbe  fententiac  noftra;  fuerunt  addidi ,  eandemque  .rnagna  currt 

a?dificationc,  &unammicum  afTcnfu  Ecclefiaium  Reformata- 

Rfforinati   rum,  fine  ulla  earundcm  cenfura,concionibus  &  fcriptis  tradidc- 

qnifeiuen-  mnt  ac  propugnarunt ,  folisillorum  nominibus  integrum  pofle- 

tixconua  mus  complere  librum.    Ex  multispaucos  quofdam  Remonftran- 

Kemonftta-  -;l  •  ■     -  ■  ....  r»  rt  -, 

tiumfuetui  CJDus opponemus.qui fllis,(juos Kcmonltrantcsproduxerunt, nec 

addiai.       indo&rina,  riec  in  pietate ,  ricc  in  celcbritate,  necinantiquitate 

ccdunt.     Notiflimumeftapudomnes»  lentcntiarrt  noftram  pu- 

&»  saxonu.  blice  do&Am  ac  defcnfam  fuiiTein  Saxonia ,  in  Academijs  Wite- 

bergenfi 


MINISTR.    REFORM.    1N    HOLtAND.         (Tl 

VergehfiSc  Lipfiinfi,  ubi  Reformatio  initium  fuuni  habuit ,  a> 
ipS>  LutJiero ,  qui  primus  fuit  'Ecclefiarum  Reformator  feu  re- 
purgator  aPontificijs  erroribus ,  inter  cjuos  ha»c  Rcmonftrari- 
tium  dogmata  non  ulrimo  Ioco  ab  ipfo  fuiffe  habita  ,  ex  /cfiptis 
ipfius  contra  Erdfmum  vidcrelicet.     Sicutetiam  deinceps  mul- 
tis  anhis  docta  fiuc  ab  ipfius  difcipulis  ,  inter  quos  etiam  Me- 
lahchthonem  meftro  coilocamus  ,  atque  adco  omnes  illos  qui 
ejfls  rationem  docendi  fuerunt  fecuti, utimpra  probavirnus.     ln 
Hehetia  fententiam  nbftram  docuehirit  Academias  Bafileenfis,  inHclvetia. 
Tigurwa,  &  Laufannehfis  ;    Item  Zuinghm  ,  Oecolamfadiw, 
Vdlicanm,  Leo  juda  ,   Bu/hngertts  3 ,  Martyr  ,   Gualttrm ,    A- 
rerim  ,  Lav^term' ,  yadidhm  ,  Myconim  ,  Borrham  ,  Stmle- 
rm  ,  Gryn&pu ,  Hojpinianm '".,'  Wolphim ,   BHcanus ■  ,   Stuchim\ 
Potanm , ,  Beumlerm  ,/'  afijcjtfe3.';    In  Argintinenfi  ,  -Augulfdhd, 
Nurenburgenfi ,  alijfque  Germanu  civitatibus ,:  Bucerm  ,   Ca-  \a  prxcj- 
«/fo  ,  Hedio  ,   Cahinm ,  Martyr,  Zanchim',  Mufculm,  Stur-  P?is  cerm* 
mim  ,   Hejfiander ,  &c.     In  Ele&orali  Pdlatinatu ,  m  Acade- rkTiSCmla~ 
mia  Heydelkergenfi  ,  Kkbitim  ,   Bocjuinm  ,   Zanchim  ,  7>£-  ln  Palati- 
melUwy  Vrfipm ,  OlevUhm,  lunim  ,  Sohnim  ,  Tojfanm,  Ki-  na'u' 
meclonctm ,   Param  ,  Reuterm  ,    cfre.      Jn  Landgraviatu  i^*£  in  Haffia. 
J^e,  in  Academia  Marpurgenfi ' ,  Lartibertm  Avehioherifis  ,  Ge- 
rardm  N  oviomagm  ,  Andreas  Hyperim ,  Sohnim  ,  Eglinm, 
Schonftldim,  eVc'   ln  Comitatu  iV^x;/'*  in  llluftri  Schola  //«--  in  Niffo- 
bornenfi,  Qkvtdnm ,  Pifcatpr,  Nahumim ,  Zepperm  ,  Ptncie-  via' 
rim ,  Martinim ,   &c.     In  Reforroatis  diceceleos  Bremdn<e  Ec-  inOoftl 
cjefijs ,  Henricm  Zutphanienfis ■-,  Pexeiim ',  Tierim  ,  Lamvadim,  Fnfi*» 
Martimm ,  .&c: .    In  Ecciefi|s  Ooft-Frifid  /Aportarim  ,  Refim\ 
jRpdim ,  Menfo  Altingtm ,  Petrejm ,  Eiljfemtm  ,  c^c;     In  Re- 
formatis  (j^/^   %<cc\tf^i\'-'Acadenfii  Genevenfis  ,  Nemanfenfis-^Gittia» 
Montaubanenfis ,  SalmHrienfis ,  &  Sedanenfis  ,Farellm  ,  J7//*?- 
*?#  ,  Calvwus ,  Beza,  Goulpirtius  ,  Fayus ,  Gattrfius  ,  Marlorar 
tus :.?  Sadeel 3  SpinAHs  ,  Flejfeus ,  Chamiefius  tMoiin<eus  ^Tikms, 
Gomariis ■',.  &c.    I  nMag.ua  Sritdnnia ;.,  utraque  Angetid  Acade-  inMagna 
mia  Oxonienfis  8c  Catabrigienfis  >  atque  ibidem  Bucerus,  Martyr,  f^  An^ia* 
Fagius,  Crammerus ,  RidUus \,  J^atimerUs ,  Ponefus ,  Philpotus, 
Bradfirdus  yFoxus * Par^ftus  ,  Iwfelkis ,  Withakerus,  Wttgiftusrt 
MatthausEbaracehfi^  Perkinfius.,  Fennerus ,  jfcfe. 

te?«j%}  ctfadfrfhonus, ,wiltetHs ,  Fftms. ,  Spwm,,  ^bbptus ,  &c* 
Iri  Academijs  Scoti<s,  Edinburgenfi  8c  Sanliandreana  ,  atqneibi-; T"  Scoji^ 
dem  Akxandcr  Alefius ,  Cmxm  3  Goodmannus  3R.oUoats ,  J^i?/- 


pl  II.    C0NTBlA'B.EM0NST  R.ANTIA' 

vinus.  Hifce addi  polf unc  orones  Reforma»  «lo&ores  ex  Itdut « 
Hiffania>Httn£ariayS>c  Polcnia,qui  in  fententia  noftra  fueri1t,qua- 
lcs  tntcraUos  tuerunt  Martyr,  Zanchiw^TremeUiHt,  Hyeronimm 
Marim ,  Martinengm ,  Scipio  Lentnlm  t  Deodatm  ,  Francifcm 
Dryandcr,  PrteXim,  Cyprianm  de  Vderay  Zegedinm,  Trectm,  Sc 
<jui  nomine  fratrum  Hu;igancorum  edidcrunt  librum,  cui  tituJus 
Fanharmonia  Calvinicnm  Veritate ,  i,n  quo  deroonftranc  docTtri- 
nam  Galvini  in  omnibus,  eriam  in  hifcearticulis,  conlcntire  cum 
veritatc;  Zjrnoviciw,  Velanm ,  &c.  Si  veliraus  ultcrius  pro- 
grediad  Reformatos  harum  Ecclefiarum  Bclgicarum  do&ores, 
conftac  manifeftc  in  Acadcmijs  LeydenfiSc  Frane\erana  fcntenti- 
am  noftram  fempcr  fuuTe  do&am,  oroncfquc  Ecclcfiarum  noftra- 
rumprrcipuos  do<5torc3cidem  fcmpcr  fuiflc  addi&os,  publicc 
cnam  fcrnpcr  docuiffc  &  propugnaflc :  quales  fuerunt,  Gerardm 
Noviomagm  ,  Andreat  Hyperim  ,  Gutdo  Brefiim  ,  PeregrintU 
Gnngtsm,  Carolm  Nteiltm,  Martinm  Mtcronim  ,  ViUcrim ,  Fi- 
gnram,  Bolhm,  Taffinm,  Aldegondim,  Danam,  Sturmtm,  Sara- 
ria,  Carolm  G.ilim,  Kimedonctm,  Bafitngtm,  Francfcm  ltmim^ 
Trelcatim  Pater ,  &  Ftltns,  Stbrandm  Labltertus ,  Martinm  Ly- 
dim,  Henrkm  Antonides  ,  Ioannct  X^hltnm ,  Amoldm  CoA 
nelij  ,  Rclmicktm  ,  Donteclocktm  ,  Cajparm  Grevinchovtftt , 
atque  innumeriauj  ,  qui  ab  initio  Reformationis  in  hunc  uf- 
qucdicm,  in  omnibus.  harum  Regionum  Reformatis  Ecclc- 
iijs  ,  fcntcntiam  noftram  magno  cum  confenfn  arque  ardificati- 
one  non  tantum  docuerunt,fcd  ctiam  adverfus  Ponttficios  ,  Ana- 
laptifias ,  Samofittenianos ,  Lihertinos ,  &  novos  hofcc  Luthera- 
nos,  qui  orones  fequuntur  fcntcntiam  Rcmonftrantium^defende- 
runr  ac  propognaiunr,  ut  ex  ipforum  fcnptis  demonftrari  poteft. 
Quareex  hifceliquidoconftar,  Antiquitatem  do<9:nna:de  hifcc 
articulis  rcfpectu  Rcformat^onis ,  &  conte.nfus  ommum  Rcfor- 
matarum  Ecclcfiarum,  Acadcmiarum,  Sc  DoCtorura  Reformato- 
Anciquiu-  tQrum,  m.Vnifcirc  a  noftris  partibus  ftarc. 
eemdoari-  Poft  cxempla  Dodorum  &  Membrorum  harum  Ecclefiarum, 
i£»  armra*  ^emonftrances  tandcm  acccdunt  ad  Formulas  Confenfm  m  dolln- 
nor  poffc  na,  qax  m  hifcc  Ecclcfijs  funt  ufitatse,  fcilicer  Confejfionem  &  Ca- 1 
fonn^V.i"  thechtfmum ,  ut  vidcant  an  ijs  do&nn.r  lua?  Antiquitatem  com- 1 
fo»feftfut.  probarequcant.Hinc  crat  Rcmonftrantibus  prirrrd aufpicandum. 
NamquandointerMiniftros  unius  ejufderaque  Ecclcfi*  Refor* 
mat^controverfiain  ncgotio  Dodtrince  exorta  elV,atquc  inter  ip* 
fot  comrovertitur,utra  pars  arcccpta  doc^nna  dcfcccr«,aut(qiiori 
'  idcm 


MINISTR.  1EFORM.    INHOLHND.       ■€$ 

sdcm  eft)Novitatates  in  lllasEcclefiasintroducatfcmemadmodum 
fc  nuncres  habet  inter  nos  &  Remonftrantes )  nulia  eft  cornmb- 
dior  autcompendiofior  via  hanc  conrroverfiam  re&e  dijudicandi, 
cjuam  ut  do&rina  utriufque  partis  cum  hifce  Formnlis  confenfus 
eonferatur.  Eum  enim  ln  fincm  iftx  quoque  Formulae  prascipuc 
concipiuntur,  atqj  in  Ecclcfijs  habentur,ut  ex  ijfdem  deConienfu 
vcl  Difienfii  Mihiitrorum  in  recepta  dccTrina    judicari  queat» 
Quare  omnia  haec  fuperius  addu&a  Remonftrantium  argumenta 
nonfuiffent  hicneceffari3.  Vnicum  hocfuiEcit ,  ut  inquitamus 
an  ipforura  doctrina  hifce  Formulis  fit  confentanea ,  nec  ne.   Si 
Remonftrantes  probarc  poterunt  do&rmam  ipforum  cum  hifce 
Formulis  eonfentnc ,  libcnter  agnofcemus  eam  effe  antiquam  & 
receptam   hairum  Reformatarum  EccIefiarunY  do&rinam .   Sin 
minus,  il-Ii  viciffi  agnofcere  debeiit : ,  docTirinam  ipforum  mento 
Novam  appellari  poffe.  Hic  itaque  pedem  n"ga'mus,ac  difpiciamus 
quamam  argumenta  Remonftrantes  ex  hiice  icriptis  producant,  , 

nt  do&rinam  ffoam  anovitate  excufcnt, 

De  hifce  fcriptis  primo  in  gcnere  dicunt  yolim  ifia  non  fitijfe  ^^lmuiis 
habitafro  Regula  Veritatis,  fedtarttumfro  Formnlis confenfiu.AX  iic  feiuku-r. 
quorfumi  ifta  dicuntur  ?  An  quifqttam  efiinter  Reformatos  Do-  du0V 
&ores,qui  deeoambigit  ?  An  Fdrte  Remonftsrantes  eo  tacite 
nos  perftringere  volunt ,  quafi  nos  haec  fcripra  pro  Regulis  Veri- 
tatis  habeamus ,  qui  agnofcimus  Sacram  Scripturam  folam  Sc 
perfeciifliinam  Veritatis  erTc  rcgulam  .'  Ha?c  videturfuiffeiJiorum 
intentio ,  uti  poftea  quoquc  idipfum ,  tanquam  Novitatera  nobis 
affingunt,  ubi  nosctiam  oftendemus,  cjuaritanobis  hac  ln  re  fiat 
mjuria,  Vcrum  tametfi  lftas/Formuias.  tantum  habeamus  pro* 
Regulis  Conienfus  m  d6«5lrina,credimus  tamen  eam  do&nnam,. 
j  quae  iftis  Formulis  continetur  ac  declararur  ,  verirati  Sacra?  Scri- 
pturae  inomnibus  cffe  confcntaneam.  Sr  Remonftrantes  aliter 
fentiunt,  fateantur  primo  ipfbs  nobifcum  in do&rina  recepta 
conienfum  non  colcre,  &  tura  parati  erimus  do&riha?  huius' 
veritatem  ad  folum  Verbi  divini  iydium  lapfdem  expl6rare;:, 
profpec^um  nobis  eft  fufKcientiffime  de  argumentis  ,  quibus 
confenfus  huius  dodrmx  cum  veritate  Sacras  Scriptuta?  evr» 
dentiffimc  probetur  Agnofeimus  etiam,  fiquifquam  fdrte  exi- 
ftimcti  fe  in  hifce  fcriptis  falfitatem  aut  errorem  alioquem  sfe* 
monftrarcpofle  i  Scripta  hte  femferdebcr*  ad  verbumV)  £  K 
txaminari^  De  co  inter  nos-  8c  Remohftrantes  nulla  eft^  con- 
5£o.Yeriia  r  tametfi  nobis  libsntcc  affin|ciehi: ^,  rtosvfeee*  fcri^ 


64        II.     ContrA-Remonstranti  A. 

fcripta  in  eodem  gtadu  coilo<;are  cum  Dei  verbo,quod  folum,ut- 
potea  Dcoinfpiratum,nuIIi  obnoxium  efTc  poteft  errori.  Si  mo- 
do  Synodus  Nationalis  haberi  pafTet  (  quse  hactenus  per  Remon- 
ftrantium  patronos  impcdita  fuit  )  &  Remonftrants  argumen- 
ta  fua  6\:confiderariones,quas  dicunt  Cc  haberc  adverfus  ha:c  fcri- 
pta  lbidem  proponcrent,  experirentur  reipfa  Ecclcfias  hafcc  non 
dtcturas  e(Te,  fcnpta  hax  non  effe  examinabilia  ,  neque  difficulta- 
tem  ullameffe  moturas,  Scnptailla  &  quidquid  Rcmonftrantcs 
,  adverms  illa  producent.examinarcad  amudim  verbi  Divini.Quor 

tidie  advci  fus  ha?c  fcripta  multa  quidcm  declamiranr,quaii  mon- 
ftroilirai  errores  iftis  continercntur,  fed  tantum  ab  illis  hactenus 
obtinen  non  pocuit,  ut  fcire  nobis  liceat  ,  quid  Remonftrantes  iu 
ijs  deiiderenr,  aut  que  rationum  pondera  adverfus  illa  producerp 
p xlint.  Hiice  artibus  conantur  receptam  doctrmam  apud  ple- 
berri  reddcre  fufpectam,  atque  intcrim  impedire  norunr,  quo  mi- 
rius  ordmanum  medium  adhiberipoilit ,  quo  ab  iliis  fufpicioni» 
bus  vindicanquear. 

Remo:illrantcs  porro  rotundis  verbis  dicunt  controverQas  hodi- 

An  contro-  .       r    .  r    .  .         _  J 

ve\  iix   a>.--  crnas  cx  ncutro  norum  Jcrtptorum  aeaai  pojje.  bi  rcs  ie  ita  habcrec* 

fcifce  Wftirf  Quo!^  tarrie,ri  verum  non,clt ,  necclfc  effet  harc  fcripta  magno  labo- 

lis  dctidi     rare  defectu   pra.-cipuorumquorundamChrilti.uia:   Reformatx 

pu.iuu.        Religionis  articulorum,ac  proindc  haud  ldonea  forcnt,ut  pro  for- 

mulis  confenfus  m  ljfdemhabcri  poilint:  atqueiranon  poffet  cx 

iis  probrarijfcntentiam  aut  Rcmonftrautium.auc  Contra  Remon- 

ftra.itium  ijs  contincri.   Acceptamus  quod  Remouftrantcs  hic  ro- 

tuode  coniitentur  ipforii  feutcntiam  lltis  Formulisnoncontincri. 

Atq  lectiara  na  fc  res  habet.   Vndcnos  porrocontraipfos  nrcfu- 

tabiliatgumento  condudimus,  ipforum  dudtrinam  efle  Novam 

fe^ul-nR."-  40&,rinarn  m  hifccEccleiijs,  quia  in  Formulis  confcnfus  harum 

iponftran-    Eccleliarum  non  extar.    Adeo  ut  hax  rotunda  Remonftrantium 

4oe«r°n     confedio  fola  fufficiat,  ad  doctnnam  lllorum  de  noviratc  convin- 

cendam.Sed  quodetiam  exiftimenc  noftra  quocjue  fentcntiam  in 

jIIjS  nonc6tinen,planea  vero  eft  ajienum.  ^n  ijideenim  perfpicue 

docetur  dc  Prxdeltmatione :      Deum  tterno  &  immutabtli  confilio 

Sed  femen-  quofdamfeu  certum  homtnum  numerum.elcgtfe  m  Chrifto  lefu  Do- 

tra-  Rc-      tnino  noflro  ,  ex  meragratia  ,/ine  ullo  refpetiu  operum  ipforum ,  ne* 

m.nfttan-    que  propterea  ejuod  tftt  mcLtores  effent alijs.  Confeff.   Arti   16.  $C 

37.  Ftltum  Deifibi  Ecclefiam  advitam dternam  cltgtffc ,cjuam  po- 

jhaper  Sprrtum  fifj  Perbum  fuum  tn  unttatevcrafidet  coUtgit.Ca- 

tech.  quaeft.  /*,  Dcfru^uraorus  Chnfti;   Reprobos  m  mteritn 

Jm 


MINISTR.    REFORM.    I  tf   HOLLAHD.     6> 

fua  relinqui.  ConfciT.  Arc.  19.  /ra*»  Dei  atque  aternam  condem- 
nationeminfidetibus  mcumbsre3quamdiufefemncdvertunt'.  Chri- 
ftum  etiam  Spiritu  fuo  renovare  omnes  eos,  qttosfanguinefuo  merc<t+ 
tus  efi.  Catech.  quaeft.  $4,  86.  Delibero  hominis  Arbitrio  :  Vo- 
luntatem  hominis  regeniti  tantum  fervam  efie  peccati :  Hominent 
poft  lapfum  in  omnihus  viis  fuis  fattum  cffeimpium,perverfum  & 
corrnptum  e  atque  in  ipfo  nec  mentcm  nee  voluntatem  ejfe  Det  in- 
telletlui  &  voluntati  congruentem ,  quam  Chrifius  in  homiue  non 
fitoperatus'.  RepudLiri  debere  quidquidcontra  deliberoArbttrio 
docetur .  Confeff.  Art.  1 4.  Nosnatura  tta  corruptos  ejfe,  ut  plan* 
nonfimus  idonei  ad  ullum  bonum,  &  proclives  ad  omne  malum .- 
immb  natura  nos  efie  propenfos,  ut  Deum  &  proximtim  odio  habe* 
amus.  Catech.  quaslt.  ;.  8.  DePerfeverantia  verorum  fidelmm, 
Sc  de  certitudine  Salutis  :  Eos  omnes ,  qui  hunc  Servatorem  ver<% 
fideamplexi  funt,  non  deficere,  nequead  dextram ,  neque  ad  fini- 
firam  :  &  quamvi*  magna  adhuc  in  ipfsfit  infirmitts ,  contra  eam 
ipfos  pugnare  per  Spiritum  Sxntlum  ommbus  vita  diebtts.  Omnet 
iHos,  qui  vitd  fyiritualis  participcs  funt ,  ejfe  elebtos.  Confeff.  Ar- 
tic.  19.  3/-  Chrifium  Domtnumnofirum  omnes fideles,ne partam 
falutem  amittant  contra  ipforum  hofies ,  tueri  &  confervare  3  & 
per  Spiritum  fuum  de  vita  aterna  certos  reddere.  Catechr 
quarft.  1.  31.  5" I-  Spirttum  Santbumapud  eos,quibus  datus eft, 
&  quosper  verafideChrifiiomniumque  ejus  benefiaornm  parcicipes 
fecit,in  Aternum  ejfe  manfuru.Eum  qui  vivum  Ecclefia  mebrumefi ;, 
perpetuo  membrum  ejus  manfurtt.  Eum  qui  initia  vita  aeterna  in  cer- 
defuo  perfentifcit,pofi  hanc  vita  perfetla  beatitudine  ejfe  pojfeffkru. 
Catech.qua?ft.j,3..f4.5£.Exquibusalijfq;  diverfis  locis  clare  per- 
fpici  potelt,fententid  nottra  de  hifce  controverfis  atticulis  in  hifca 
Formulis  perfpicue  exprimi  &  cotineri.  Quinetiam  refponllo  ad 
prima  Catechefeos  quseftione,  qua^quau*  totius  Catechefcos  fum- 
maeft.do&rinam  noftra  Remonftrantiildo&rinas  contrariam,hac 
in  parteplenecople&itur.Vndeeciam  porro  liquet,non  effe  veruni 
quod Remonftrantes  adjungunt: In  Confeffione nullum  extare  vcr-  confcffio,- 
bum  ,  quod  vel  minimum  adverfetur  ipforum  fintcnti<z  de  morte  ""  lcTnixll. 
Chrifii,  de  operatione  GratU,  efr  de  Perfeverantia:nihil ctiam-quod  K.emonlra- 
Contra-Remonflrantium fintentiam  confirmet.  Locaemm  fuperi-  ad'.™i^r? 
usaddu&ideutroque  contrarium  manifefte  teftantur.  Adverfas  -tde  m 
xlla  porrd  excipiunt,  Sc  dicunc :  Terminos,quiibi  adhibentur,ejuf-  co«nrrn3re» 
modi  cjfe  etiam  in  articulo  Conftftfionk  decimefextojn  quo  dgitur  de 
Frxdeftinatione ,  ut  tam  Remonfirantium  quam  Contra-Rcmon- 

I  firantiunt 


te  II.  CoNTRA-RlMONSTRANTU 
frantium  fententia  ijs  comp-ebenS  fojfit ,  frafertim  uti  extant 
ir  prioribtti  edttionib**'-  in  pofierioribw  enim  magnam  ArtiM 
ttartem  omtjfam  efie*  Terminos  &  verba  quibus  utimur  ad  ani- 
mi  fenfa  exprimenda ,.  non  pofie,  fecundum  mentem  utentis,plu- 
res  fenfus  habere,quam  unum,omnibus  eft  notiflimum:  alioquin 
cnimijfdem  terminisutraquecontradi&ionis  pars  fimulexpnmi. 
pofTec ,  quod  eft  lmpoflibilc.  Verum  hoc  fapius  contingit ,  vix 
polTe  adhiberiahquos  terminos  ad  fenfum  exprimendum ,  quam- 
tumvis  in  fe  quam  maxime  fint  dilucidi.quin  illi,qui  maligne  age- 
re  volunr,  femper  illos  poflint  in  alienum  fenfum  contra  mentem 
ejus  ,  qui  terminis  illis  ufus  fucrit,  dctorquerc  :  uti  olim  comper- 
tum  fuir,orthodoxos  do&ores  vix  aliquos  tcrminos  potuifleadhi- 
bereadexprimendam  fcntentiam  fuam  ,quinon  ab  Arianis  ,  Pe- 
lagianiSj  ac  fimilibus  Haeteticis  in  perverfum  fenfumdetorti  fint* 
ut  fub  ijfdcm  fuas  harrefes  occultarcnr.  Impoflibile  itaque  cft 
iccundum  mcntem  eorum,qui  Confclfioncm  primum  concepe- 
runt.cx:  qui  eam  poftea  fccuti  funt  &  receperunt,tew  Remonfiran- 
tium  cjham  Contra-RcmonfiranttHm  fententiam  comprehendt  pojfe, 
Cum  enim  ln  hifcc  fententijs  apcrta  fit  contradi<5cio  ,  impoiiibile 
erit  cifdem  terminis  utramqueexprimi  pofle  :  fcd  quando  utraque 
pars  cofdem  terminos  ad  fuam  fentcntiam  pertrahit,  necefie  c(t  uc 
alterutra  pars  hofceterminosin  fenfumdetorqucatalienuma  me- 
tceorum.qui  liilccterminis  primumatqj  antehacufi  fuerunt.  Ac 
ccptamus  hic  itcrum  quoJ  Remonftrates  rotunde  confitentur,Sf«- 
tenttam  ncfiram  dePradefiinattone  in  dccimofextoConfeffionisArti* 
ctilo  comprchendipofie.  i>ed  negamus  ipforum  fentcntiam  ibidem 
quoq;  comprehcndi  poiTe,finemanifeita  rerminorum  fcu  vcrboru 
in  ahenum  ienfum  dctorfionc,  qux  pugnct  cum  ufitata  vcrborura 
iignificatione,ac  cum  niente  corum  qui  h^c  fcripta  conccperunt  ac 
recepcrunt.Nc  quidcm  in  lllis  tcrminis,^«*  extant  in primts  editio- 
vibtu. Quamvis  cnim  in pofierioribus  editiombm  pars  aliqna  Arti- 
cnlifit  omtjfa,hoz  non  elt  fadum,ut  quidqua  ommitterctur,  quod 
ad  ientenciam  Remonftrantui  trahi  poiTei:ram  parum  emm  in  pri- 
oribus,quam  m  poftenoribuscditionibus  talcquid  invcnitur,  fed 
tantum  ubi  Auticuli  Confeflionis^quantnm  fieripotuit  falva  do» 
#rina?fubftantia,c6trahercmur,ac  ncunnmidemqucin  unoarti. 
culo  tautologicc  farpius  repeteretur.  Verbaquicextant  in  priori 
tus  ed:tionibus,quaxf;in  pofterioribus  omi'tuntur,ha?cfunt.  ln- 
ttrtm  D(Ht  honnmbns  nonfc.cit  injnria  :  nam  cjuodnonnullos falvoi 
fa  t  itsionfit  eo^Hod  ahjsjirn  melw  a  ^uando^Htdcm  omnes  in  certi 

exitie 


MINISTR.   REFORM.    !tf   HOtLANB.     Sf 

Witium  erant  pracipitatiydonec  Deui  eosfegregat»  &liberat  per  *•' 
termmfuum  atque  immutabile  decretumtquod  in  Chrifiofundatum 
efi^ntequamundusfititconditus Hoc  fenfunemok  feipfo  ad  hanc 
gloriam  pervenire  potefi,  quoniam  a  nobis  iffis  nonfunmt  idoneiad 
cogitandum  aliquidboni,  nifiDeus  per  gratiam  &folam  honitatem 
fnamantemcrtat:  adeoxorrupta  efi  natura  nofira.  Omnes  qui  partiti 
ftudio  iion  abripiuntur,  ex  hifce  verbis  facile  intelligere  poffunr, 
tantum  abcflc  ut  Reinonftrantium  fententia,  de  Ele&ione  ex  fide 
Sc  perfeverantia  prarvifa,  fub  illis  verbiscomprehendi  poillt.utei- 
de  etiam  clare  contradicarur,&  noftra  fententia  magis  magifq;  co- 
firmetur.Nam  fi  Deus  in  eligendo  confideravit  fide&perfeveran- 
*iam,ut  antecedentes  cauffas  vel  coditiones,quare  hos  ptss  alijs  ele- 
gerit,ut  Remoftrantes  docent,fequitur  Deum  homines  antequarr* 
eos  clcgit,confiderafTe  ut  meliores  afys,  aut  dicendu  ipfis  erit  fideles 
non  cffe  meliores  infidelibus.  Hifce  accedit  ex  multis  argumentis 
conftare  tam  eos,qui  hanc  Confeflione  primum  conceperunt,qua 
cos  qui  cara  primiim  receperunt,noftra2  fententia?  fuiffe  addi&os  » 
ac  proptereacum  illis  terminis  fuain  fententiam  exprimere  volue- 
xunt,fequitur  illos  noftram  quoque  ijfdem  expreififfe.  Inter  primos 
Confeffionis  autores  &  receptores  fuzmntGuido  BreJfius,Godefri- 
dm  WingivusGeorgius  Wibotius ,Chrifiophorus  Fabritius,  Nicolaus 
Carentus,  Fetrus  Dathenm,  Petrus  Colonius ,Cafparus  Heydaxus, 
Valerandus  Polanus,  Ioannes  TaffinHs,Nicolaus  GaUafius ,  Petrus 
Cognatus ,  Petrus  Alexander3  Petrus  Delenus ,  fornehus  Coolthu» 
nius,  multiq,  alijinfignes  noftraruEcclefiarudo&ores  &Refor- 
tores,qui  omnes  noftra  (ecuti  fuerunt  fententiam.Omnes  do&ores 
Academia:  Geneuenfis,atq;  inter  illos  Calvinus  &  ^2X>hancC6- 
fellione  ut  fuse  fententia?,ac  proinde  e/iam  noftre,  c5fentaneam,ap- 
probarunt,  &  pez  Crijpwu  mno  ij6i.  imprimicurarunt.Termi- 
ni  quibus  do&rina  de  Praedeftinationeexprimitur  fere  de  verbo  ad 
verbum  defumpti  funt  ex  Confeffione  Ecclefiarum  Gallicarii,qua; 
femper  fteterunt  in  noftra  fentetia.  Poftea  Confeflio  noftra  refura- 
pta  ftut  anno  1566.  in  Synodo  Antwerpienfi  cui  D.Aldegondius, 
&  D.  lunius  interfuerunt,  qui  fcmper  innoftra  fcntentia  fuerunt, 
uti  fcripta  eorum  tcftantur :  &  denuo  recognita  ,  confirmata, 
atque  imprcffa ,  per  Nobihtatem  &  Ecclefias  harum  Regionum 
oblata  cft  Imperatori  Maximiliano ,  eura  Epiftola,  in^jua  fen- 
tentia  noftra  de  Praedeftinutione  dilucide  proponitur,  &  con- 
.  tra  Pontifkios  defenditur.  In  Synodo  Emdenfi,Anno  IJ71» 
ftatutum  fuit  ut  Ecclefias  noftrseetiam  fubfcriberem  Confeflioni 

I    2,  Ecclefia^ 


Z%  II.      CONTKA^EMONSTRANTIA 

Ticclefiarum  Gallicarum,  in  qua  noft-ra  fentemia  multo  clarins  ex- 
primitur  quam  in  noftra:  &  Gallicas  Eccleiias  etiam  rogandas  efTc 
ut  noftne  Confeflioni  inConfenfus  mutui  teftificationem  fubfcri- 
berent,  qaod  etiam  poftea  ftctum  fuit. 

Conftat  etiam  primos  doct.ores  nofttos  publico  nomine-lenrcn- 
tiim  noftram  adverfus  Ponttfcios,  Anabaptifieu ,  Lutheranos ,  a- 
liofque  erroneos  fpintus,  in  diveriTs  pubhcis  Colloquijs  &  difpu- 
tationibuspropugnaife,  uti  Protocolla  &Scnpta,  qux  extanr, 
clare  reftantur.  Cum  etiam  manifeftum  (ir ,  doctores  harum  Ec- 
defiarum,  magno  cum  conienfu ,  ab  initio  Refotmatioms ,  len* 
tentiam  noftram  publicc  iemper  docuiife  ,  fine  ul!a  EccJefiarnm 
reprehenfione  ,  aut  cenfura ;  ac  contraomnes  Doclores  in  hilce 
Ecclefijs  ,  qai  Remonftrantium  fententiam  in  ijfdem  docere  ten- 
tarunt ,  hac  decauffaa  Synodis,  tam  Nationalibus  quam  Par- 
ticularibus,  atquectiamab  Academijs  harum  regionum  femper 
reprehenfos  ac  ccnfuranoratos  fuiffe,  inde  claiiiiimc  liquet,  Sc 
foJidc  probari  potcft  ,  Rcformatas  haicc  EccJeiias  tcrminos  fuae 
Confellionis  imellexiffc  fccundum  fententiam  nofttam.  Ac 
proinde  Remonftrantes  contra  mentem  &  fentcntiam  tam  pri- 
morum  Reformatorum  ,  quicam  ediderunt,  quam  reliqnarum 
Reformatarum  Ecclcfiarum,  qua?  eam  receperuut ,  terminos  hof- 
ce  quaii  vi  iri  aiicnum  ienium  mal.i  fidcaperte  detorquere, fi  iiiam 
fcntentiam  illis  comprehendeie  veiint.  Multi  etiam  mter  Remon- 
ftrantes  haud  ignorant ,  cum  olim  ftarent  in  noftra  fententia,ipfoa 
tupc  judicaffe  tcrminos  Confefiionis  noffcra:  cum  ipforum  fen- 
tenti.i  conlentirc,  (  uti  quoque  verum  erat  )  qua  confcienria  lilos 
nunc  poterunt  ln  contrarium  fcnfum  derorquere  ?  Cxterum  ut 
hac  dercilJuftrius  tcftimonium  haberi  poftit  ,  non  eft  expcditior 
neque  compcndiofiorvia  ,  quam  ut  fuper  hac  re  audiatur  judi- 
cium  Ecclciiarum  Reformatarum  harum  rcgionu.n  ,  in  legitiiua 
Synodo  Nationali  congrcgatarum ,  utex  illis  ipfis  cognolcatur, 
quomodo  termmos  iuxConfcllionis  inrelligant.  Alia  enim  via 
vxapparet,  hanc  iitem  inter  nos  cV  Rcmonftrantes  facile  diri- 
mi  pofTe. 

Adverfus  hxcRemonftrantes  porro  infcrunr:  St  Contra-Re- 
monfiranmim  fententia  ,  vti  nunc  tlla  dccetur ,  'in  iUti  difntta  /f 
ConfefHo-  fa  }  impcfib/le fbre  ut  batc  Confiffio  cum  fonfeffwmbw  altarum  £«- 
Ecdefiai  m  ropa  hcclejiarunUy  ac  praferttm  cum  Augusrana  0-  Htlvetica ,  an 
Rcoi»iata-y>  Genevenfts  Ecclefaadjunxit ,  veram  foffet  fervare  Harmoni- 
aofhaCoa-  <*#*-»  ,fcdmceffe  ario  fequi  Qdm  ah  alys  Refbrmatit  Ecclefjs  in  hac 

canjja 


MINISTR.    REPCrRM;   1N.HOUAND.         6$ 
tauffa  dijfentire.     Ha>c  fanc  imprudenter  admodum  (  ut  nc  dica-  fcffionc  & 
mus  impudentur )  dicuntur..     Contrarium  enim  omnino  eft  ve-  ^"^rf 
rum  :  nimirum  ,  fi  iententia  Remonftrantium  in  noftra  Confef* 
fionccontineretur,  illaminhac  caufta  diiTenfuram  abomnibus 
Reformatis  Europa:  Ecclefijs  :  accontra  li  noftra  fenrentia  milla 
noneffetdermita,   illam  non  pofte  veram  cum  ijfdcm  Ecclefijs 
Harmoniam  fervare      Nuper  hoc  a  D.Dammanno  inlibellodc 
ConfenfuRemonftrantiumcum  Reformatis  Ecclefijs  perfpicuc 
fuit  demonftratum  ,    cui  Remonftrantes  nondum  reiponderunt, 
utincque  cum  veritate  quidquam  Reipondere  poterunt.     Pa- 
rati  fumus  idipfum  plenius  demonftrare  ex  Confeifionibus  dua* 
rum  illarum  iliuftrium  publicarum  Reformationum ,  quarum 
prima  fa£a  eft  anno  i  i  6  ? .  a  Waldenfbm  in  Gallia  ,  &  quae  per  J°n^JJ 
totam  Europam  difperia  fuit ,  atque  impnmis  in  Gallia,  Bel-  Retb-.ma. 
giot  Anglia,  Germania,  Bohemia,  Moravia,  ahjfquein  iocis  plu-  uonis* 
rimis  continuata.     Altera,  qux  rada  cft  anno  1  j  1  7.  a  Luthero 
in  Germama ,  &  Zumglio  m  Hdvetia ,  quaeque  mde  pcr  omina 
tonus  Chnftiani  orbis  Regna  &  Regiones  fe  diffudit.     Ex  con- 
feflione ,  fcilicet ,   VValdenfium  in  regno  BohcmU  &  Mamvta, 
anno  1  504.  1507.  1508.  ad  Regem  Ladtftaum  iu  Hunga- 
riam  mifsa.    Item  ex  corundem  Csnftjfwne  recognita  anno  1  j  3  x. 
rogatu  Marchionis  Brandeburgici ,  &  Tignri  ecdem  anno  ex- 
cufa ,  ac  denuo  cum  hononfica ^Lutheri  pra-farione  Witeberga  re- 
cufa:  Denique  rogatu  Wolphangt  Mufculi,&  fratrum  Aiguftano- 
rum  recogmta  &  au&a  anno  1  ;  3  8.  eodemque  anno  Witcberga 
iterum  impreffa.  Ex  Confeffione  Baronum  &  Nobiliraus  Megni 
Bvhemia anno  1  $  3  j.tradita  Ferdtnando  Imperatori  &  Bohe- 
rhias  Regi,  &  recognna  denuo  ,  ac  Maximiliano  1 1.   Imperatoi i, 
atqne  etiam  Sigifmundo  Poioniae  Regi  tradita  anno  i  5,64.  Jc 
demumiterumrecufa,omnibufque  Ecclefijs .  Chriftianis.  &  pijs 
fratribus  propofitaanno  161  2.  uti  demqueex  ConJefioneWal- 
denfiura  Mertndolianorum &  Cafrarienfum   m.  Gallia, .  anno. 
*,*  4  i^dReafem  Franafcuw.  b  tranfm.ilTa.      Itern.  ex  .Articulis  J^*1^ 
Confenfu&tlmrpurgenfis  inter  Lntherum  &  ZuingUtm^oib^e  qui  Re!or 
utrique  affiftebant ,  conceptisanno  1  529.  Ex  Conftfftone  Fidei  r ,m 
Martini  Lutheri comprehenfa  arriculis  feptendecim  ,  concepus  ad 
praeparationem  Confcflionis  Auguftanae.  Ex  prima  originah  Con- 
ftjfione  Auguftnm  Carolo  V.  Imperatori  in  Comkijs  Imperialibus 
Auguft»  anno  1  /  3  o.  tradita,..ac  poftea  anno  1  /4  o.  &  1  s  a $- , 
aMelanchthonsiecognita.  ,Ex  Conftffom  primorarn  Reforma- 

1   2  toram 


tioiiis.. 


7<*  II.      CoNTRA-REMOtfST&Atf  TIA 

toram  Ecclcfiarum  Emdenfis  &  Ooft-Frificarum,  anno  I  /  1 8.&. 
ij  jo.  Erex  Conftfftone  earmdem  Ecclefiarum  ab  ijfdem  Ecclefijs 
denuo  edita  anno  i  j  94.  Ex  Conftjfione  quatuor  Civitatum,Atgcn~ . 
"tim,  Conftantix ,  Memmingx,  &  Lindavis,  in  comiti/s  Augu- 
ftanis  Iraperatori  tradita  anno  1/50.  6c  cxejufdcraApologia, 
qucmadmodu  ctiam  ex  particulari  Conftfftone  Argentmenfi  dc  ar- 
ticulo  Prxdeftinationis  adverfus  Anabapnftam  Melchiorem  Hof- 
mannum  confcripta,anno  1  j  3  2..  &  cx  Summa  Cbriftiana  dolirina 
6c  Rcligionis ,  qua:  per  continuos  viginti  o&o  annos  in  Ecclefia 
Ar^entincnfitraditafuit,edita  anno  1548.  fer  Bucerum.  Ex  Con- 
ftffione  Huldrici  Zmnglij,  nomme  Ecclefiarum  Helveticarum  Im- 
■peratori  &  Procenbus  Impcrij  in  ComitijsAuguftamSjanno  IJ30» 
tranfmitTa,&:  pcr  Philippum  Halfia?  Landtgravium  Pnncipibus  &C 
Ordinibus  Germanias  communicata.  Ex  Conftlfione  B afileenfi an- 
ho  1  /  3  ?.  cdita,  atqueab  EcciefiaMulhufianaanno  1  jo"  i.pro 
fua  quoq;  agnita.  Ex  prima communi  Helvetica  Conftffione  Bafi- 
Jcx  confcripta,anno  ij 36.  qux  anno  1537.  pcr  Bucerum&Ca- 
pitonem  ad  Doiftores  Ecclefix  Witebergenfis  miflTa  fuit,&  porro 
omnibus  Proteftantibus  Ordinibus  tradita ,  abijfdemquc  recepta 
i\\  conventu  Smalcaldic§.  Exfecunda  co  mm\i\\\C  onftjfione  Hel- 
vetica,  confcripta  atquc  edita  anno  1  j  6  6.quae  ctiam  rccepta  fuit 
a  Rhctis,  atquc  ab  Ecclciijs  Mulhufiana,  Biencnfi  ,  &  Gcnevenfi, 
uti  quoquc  ab  Ecclcfijs  Anglicis,  Scoticis,  Gallicis,  Belgicis  ,  Po- 
Ionicis,&  Hungaricis.  Itcmcxparticulanbus  Curienfium  &Rhe- 
ticarum  Ecclefiarum  conftffionibtts,  anno  1  6  6  1  .cditis.Ex  Formula 
confenfits  inter  Helvcticas  Ecclefias  &  Genevenfem,\\\  do&rina  da 
Cajna,»oncepta  anno  1/94.  Ex  Conftfftone  primorum  Reformato- 
rum  Ecclefiarum  Dantcarum  edita  anno  1  5  3  o.&  1  5  3  7-Ex  Ar- 
ttcttlis  a  Lutiero  conceptis,  ut  traderentur  in  Conciho,quodpriu$ 
crat  Mantuae  inftitutum^ac  poftea  Tndenti  eft  cclebratum,  a  mul- 
tis  doctoribus  Ecclcfiarum  Germanicarum  fubfignatis.Ex  Conftf- 
fione  Saxonica,  quae  repctitio  eft  Confefllonis  Auguftans,conIcri- 
pra  anno  1  /  5  1.  &  ex  Witebergenfi,  anno  1;  jz.  cdita.  Ex  Cate- 
chifmoAnglicano  cofcripto  jufTu  &c  autoritatc  pijflirai  Regis  Edu* 
(trdi  V  I.  anno  1552.  Et  ex  Conftjfione  Ecclefiarum  Anglicarum 
codem  anno  confcripta,&  repetita  fub  praeftantiflima  Regina  Eli- 
fibetha,  anno  1  5  5  z.  &  publica  Reginas  authontatc  confirnuta, 
anno  ijyi.utiquoque  ab  hocRcge  Magnse  Britannia:  lacobo. At- 
que  ctiam  ex  aiu  quadam  ConfdJione  cdica  ab  exulibus  Anglis 

tcmpo- 


MIICISTR.   RIFORM.   IN  HOLIAND.         J\ 

Mmporibus  Mark ,  anno  i  s$  6.  quasAnglis&  Scotis  eft  cona- 
munis:utiquoque  ex  Apologia  Ecclefiarum  Anglicarum  con- 
fcripta  a  prasftantiflimo  Theologo  loanne  IuvpeU& ,  &profcripto 
publico  edita  anno  i  5  6  2.  Ex  Scottca  Confiffwne  autoritate  Ma .- 
jcftatis  Rcgia;  confirmata  arcme  edita,  anno  1  $  j  9.  Ex  Gafli- 
ca  Cenfeffwne  primo  edita  anno  1  /  j  9.  recognita  anno  1  $  6  1. 
confirmatain  Synodo  Nationali  Rupellana  ,  &  fubiignata  aRe- 
ginaNavarrarejuiqueFiiio  ,poftea  RegeGalliatum,  atqueetiam 
Sfortiflimo  illo  Heroe  Ludovico  Naffovienfi  Comite.  Itemex 
alia  Confeffionc  Ecclefiarum  Galkcarunu ,  qua»  Imperatori  at- 
que  Impenj  Principibus  in  Comitijs  Francofurtenfibus  tradita 
fuit  anno  1  y6x.  Ex  Confefftone  Ecclejiarum  Majoris  &  MU 
troru  Fobnia>jLithuaniat  &  Samogitia  yconcept3.  in  Synodo  Czen- 
geriana  anno  1  $  7  0+  Ex  Confeffione  Friderici  Fij  ,  Ele&oris 
Palatinirq.uas  lococommunis  totius  Palatinatus  Confcfiioms  ha- 
feetur  ,  Teftamento  reli&a  anno  1  5  7  6.  Atque  etiam  ex  diver- 
fis  alifs  Confeffwmbus  a  Theobgu  Falatinis  confcriptis  adver- 
fus  eos,  qui  fe  Lutheranos  nominant ,  &  nuper,  ut  eos  invita- 
rent  ad  pacem  &  concordiam  ,  propofitis.  Ex  Confefiione  J£r~ 
nefti  Frederki  Marchioriis  Badenfis  dire&a  etiam  adverfiis  ho- 
rum  Lutheranorum  errores  ,  edita  anno  r  /  9  9.  Ex  Confef*- 
fone  Ecclefiarum  Reformatarum  in  Germania  ante  paucos  an- 
nos  juflu  Electoris  Brandenburgenfis  &  Ducis  Beruffu  edita. 
Omnes-ha*  Confefliones  acceptas  fecundum  Harmoniam  Confrf. 
fionunu,  8c  obfervationcs  eidem  additas ,  ac  nommeEccIdu- 
rum  Gallicarum  &  Belgicarum  editas  ,  fentcntiam  noftramcia- 
riflime  confirmant. 

Remonftrantesexomnibus  Reformatarum  Ecclefiarum  Con-  Augnffan* 
feflionibus  tantum  duas  producunt ,  quas  nobis  adverfari  di-  non  dHm*6 
cunt.     Primaeft  Confcffio  Jlugufbana ,  de  qua   fuperius actum  nai-e  feiuen» 
fuit.    Prima  ejus  editio  perfpicue  ponit  iententiam  noftram  .•  ac  ^"lUjnoL 
tametfi  in  fecunda  editione  verba  quasdam  omiifa  fint ,  tamen  ft«umua&. 
in  tota  llla  Confcflione  nihil  eft  quod  nobis  adverfetur.     Qui- 
nimmo  ubi  in  articulo  vigefimo  agitur  de  abufu  do&rina?  de 
Prasdeftinatione,  uriquoque  facit  Saxoniea ,  cjua?  repetitio  eft 
Auguftanse,  doeetur  aperte  de  Prsedeftatione  fecundum  fenten- 
tiam  noftram.  Atque  in  articulo ,  quem  Remonftrantes  fpectartt, 
non  damnatur  dodrma  noftra  de  Perfcveratia  verorum  fidelium, 
fed  cantum  enor  quoiundam  Anabaptiftatuw  ejiis.  temporisa, 

qui  d©?- 


yz         II.      CoHTRA-ReMONSTUANTI  A 

qui  docebant  Regenitos,  qui  Spiritum  San&um  fcmel  accepiffentV 
non  amplius  poiTe  peccare,  quem  errorem  nos  quoque  condcm- 
namus,  quippe  quas  nullam  habeat  afHnicacern  cum  noftra  de  Per- 
feveranua  do&tina,  uti  (upra  demonftracum  fuit,  Secunda  eft 
Hd1 «'  i  Helvetka3cuije  qnoque  adjunxtt  Ecclefia  Genevenfts.  Sed  an  non 
facis  impiudencur  propnam  hic  cauilam  produnc?  Si  enim  Helve- 
tica  Confeiiio  fta  concepta  eft ,  uc  Ecclefia  Genevenfis,qua?  tam. 
mamfefte  feraper  ftecit,  atque  eciamnum  ftac ,  in  fencentia  noftra  , 
cam  approbavenc  ,  qua?  r^cio  probalicacis  eiTe  poceft  ,  in  illa  Con- 
fcilione  quidquam  docen  contra  fencenciam  noftram,  cum  in  du- 
bium  venire  non  pollic,  Genevenfes  quidquam  e(Te  aprobaruros  , 
quod  lplbrum  fentenria?  repugnec  ?  [n  illa  confeilione  ajbulus  quH 
oem  doclrnicE  deProedcftinacione  reprehenduur ,  rectulquc  ufus 
oftenditur,qui  in  eo  coniiltic,uc  a  Fide  iuChriitum  tanquam  ab  ef- 
fe<5tu  alTcenduur  ad  Eiecl:ionem,qua*  ejuidcm  caullaeit,ut  ex  effe., 
•dtu  de  Ele&ione  ipfa  certi  reddamur ;  quocl  confentit  cum  doctri- 
na  noitra,  &  Remonftrantium  fentcntias  repugnac.  Scd  nuiquam 
quidquam  dicitucquod  fine  manifefta  a  genumo  fenfu  detoriione 
concra  fencenciam  noltram  produci  podic .  , 

A  Confetlioneaccedunrad  Cauchifmtm,  de quo  obiter  dicunt 

Catechif-    fubfcriptionem  ejnfdem  olim  a  JMintfiru  nonfuiffe  pofiulatam ^quafl 

miniBci-i-  eo  iigmhcare  velint,eum  oiirn  proFormulaCofeniusno  fuiffe  ha- 

advcrfari      Dm,>  quomam  Miniitn  olim  non  tcnebancur  ei  fubicribere.Sed  ob 

fencentia  ^   fcrvandum  hic  cft.poftqua  Catechifmus  hicaReformatis  BeJgicis 

monftranti-  Hcclciiis  Belgica  lingua  utcntibus,uti  quoqj  CacechifmusCalvini 

um.'fedeara  abljfdbffl  Eccleiiis  Gallica  lingua  utentibus  ,  mSynodoNatio- 

c'  nali  Emdenfi  folemniter  rcceptus  fiut ,  omnibus  Miniftris  in  Ec- 

ciciiis  majoribus  mandatum  fuilfc,eunde  pubhce  explicare :  quod 

ipfuinnemobonaconfciemiapromircereporuit  feft&urum,  qui 

do&rinam  eodena  comprehenlam  non  judicaret  S.  Scripcurac  co- 

feutancam.  Adeo  urexpucacio  Cachifmi  habita  fueiic  pro  cjuf- 

dcm  fubilgnatione.    Poitea  veroproprercauihsgraviilimas  con- 

fultumiuitjudicacumaSynodis  ,  ut  Mmiiln&  Ludi-Magiftri, 

cum  primum  munus  fuum  recipiunt,  eidem  quoque  mambus  fuis 

fubfcnbercnt.   Verum  noufinecauiTa  hanc  Cacechifmi  fubfcri- 

ptionemlibencerabrogc.ramvellent,  quianullum  locum  aut  ar- 

gumencum  ex  liloproducunt  ,qui  Antiquitas  d-.ctnn^ipforum 

inhifceEccleiiisconfirmerur,  uciquoquenullum  producerepoi- 

fent.  Sed  dicunc ,  Ex  C*tvchtfmo  anttquitatem  Doclrina  Contra* 

&monflrantiHmde  Prtdejlivtftone,  de  murte  Domini  nofkri  /efte 

Cbnjli 


MlttlSTR.    REFORM.    !tf   HOLlAN».  7| 

Chrtfti,  &  de  irreftftiblli  gratia  non  pofte  probari .  Contrarium  jam 
ftatim  iuperius  probatum  fuit ,  uti  quoqueparati  fumus  plenius 
idipfum  probare,  ciftn  opus  fuerit.  Adverfus  quod  llli  regerunt , 
fe contrarittm  poftea  probatwos :  ubinos  quoque  tum  illis  refpon- 
debxmus.  Saltem  manifeftiflime  conftat  Do&rinam  de  Perfevcran- 
tia  San&orii  in  Catechifmo  multis  in  locis  fecundum  iententiam 
noftram  peripicue  doceri,  quemadmodum  fupra  multis  Iocis  fuit 
comprobatum»  Adhazc  reipondent  Remonftrantcs  ,  Ucos  illos  efe 
tjufmodiM  niftcomode  explicentur^Catechifmus  ipfefecnm  nonpof 
ftt  conjiftere.  Caeterum  commoda  haec  explicatio  deberct  confen- 
tire  auc  cum  Remonftrantium,  aut  cum  Contra-Rcmonftrantium 
fententia,Si  exiftimant  interpretationem  illam  ita  inftituendam  effo 
ut  Ioci  hi  conientirenc  cum  fentententia  Remonftrantiurn,autCa- 
techifmum  alioquin  fecum  pugnaturum,plane  a  vero  eft  alienura 
Conantur  hoc  probare  duabus  rationibus :  prima  defumpta  eft  a 
dodtrina  de  P<tdob#ptifmo  altera  a  doetrina  de  Exsommnmcatione. 
Vtnque  rationi  m  Collatione  Hagienfi  abunde  refponfum  fuit , 
cum  ibidem  quoquecontra  Do£trinam  de  Perfcveranria  San&o-  Collat.Kag 
rum  adducerenrur :  &  folide  demonftratum  illaquashic  iterum  pag.WJ^ 
exCatechifmo  producuntumon  pugnare  cum  cU&a  Do&rina.  edit.iat*» 
Ade6  ut  opus  non  iit  ifta  hic  repetere.  fi' *3*- 

Ex  hifce  omnibus  Nobiles  ac  Praepotentes  Domini  O  n  d  i- 
n  e  s  ,  [IIuftri{!imus  Princeps  Mavrit  i  v  s ,  Reforrnatas  ha- 
rum  reigonum  Ecclefiae,  atque  adeb  omnes  ,  qui  partium  ftudio 
non  funt  abrepti  ,  intelligcre  facile  poiTunt ,  Remonftrantes  ds 
ulla  dodrinae  fu^e  antiquitate  gloriari  non  poffe,  ncque  refpectii 
Scriptura?,  neque refpectu  pnmitivae  Chriftianas  Ecclefise ,  neque 
etiam  reipectu  prima;  Reformationis,  &  recepta;  harum  Ecclefia- 
rumdodrince,  fruftraqueconari  ut  fe  abintrodudione  Novita- 
tum  in  haice  Eccleiias  exciiient.  Qnx  omnia  parati  fumus  plc- 
nius  demonftrarcproducl:ionelibrorum,atqueofteniionelocorura 
quandocunque  hoc  neccifarium  fuerit. 

Remonftrantes  qualiin  confcientijs  fuis  convi&i  quod  doelrina  An  doihf» 
ipforum  nunquam  in  hifce  Ecclefijs  recepta  fueric,  ac  promde  no-  ft^J^J* 
va  dodrina  fitin  ijfdem,  fubinde  obiter  qusdam  argutnenta  pro-  m  Ecckfijsj 
ducunt,qua?  huc  facere  videntur,  ut  ijs  probent,fi  ipforum  do&n-  oifSfueri^ 
na  non  fuit  recepta,  eam  neque  reje&am  aut  condemnatam  fuiiTe,  tolcwa* 
fed  eos  qui  illi  fuerunt  addi&i ,  aut  qui  lilam  docuerunt ,  m  hifce 
Ecclefiis  nihilominus  fuiifetoleratos. 

Priraa  ratio ,  qua  id  ipfum  probare  nituntur ,  eft  •  quia  ( uti  dU 

K  .cuntj 


74         H.      CoNTfcA-RlMONSTRANTi  A 

„  ..  cunt)  Nob.  &?r*pot.  Ordines  HollandU  &Wcft-Frifia  nuns 

HoiUn  dia  ^%*w  permijernnt  ut  qutjquam  tantum  proper Jentcnttam  Remon- 
^7e&"  ftrantmmcenfiira  Sufpenfionu  aut  Remetionis  a  mmere  notaretur. 
Refpondernus  multum  effe  difcriminis  inter  tolcrantiam  cjus  * 
quitantumfententiae  Remonftrantiumaddieluseft,  eamque  fe- 
cum  fervat,  &  fe  quietcgcrit,  &inter  tolerantiam  cius,  qui  hanc 
fentcntiara  publice  docet ,  aut  privatim  difTeminat ,  cum  asdifi- 
cationis  &  pacis  Ecclefia?  magno  dctrimento  ,  aut  qui  receptam 
doctrinam  refutat,  atq;  odiofis  confequentiis  &  calumniis  rradu- 
cit.  Etiamfi  ira  effet.ut  aliqui  qui  tantum  huic  fcntentia?  fueriit  ad- 
di&i,  atqueeam  fibi  fervaverunt,neq;  in  Ecclefiis  turbas  aliquas 
dederunt,toIerati  fuermt,hoc  tamcn  caufise  Rcmonftrantium  non 
prode(fet,qui  fententiam  fuam  fibi  non  fervarunt,fed  qui  cam,  in- 
vitis  etiam  Ecclefiis,concionibus  &  fcriptis  qua  pofTunt  vehemen- 
tiffime  docent,&  propagant,quiquc  receptam  doctrmam  refutant, 
ac  quara  odiofiflimc  abominandis  confequcntiis  injufte  gravant  , 
calumnijs  prolcindunt,eamq;  palfim  conantur  extirpare.  Qui  in  - 
fuper  multa  alia  dogmata,pneterea  ,  quas  quinque  hifce  articulis 
proponuntur,  docent  adverfus  reccptara  do&rinam,uti  demon- 
ftrari  contraipfos  poteft ,  atqucinfraa  nobis  commonftrabitur. 
Rcmonftrantesautera  neunum  quidem  exemplum  producerc  po- 
terunt,  quod  toto  Reformatioms  tcmpore  unqnam  amehac  ,  pri- 
ufquam  illi  furrcxerunt,&  ab  111.  DD.Ordinibus  advcrfus  omncs 
Ecciefiafticas  ccnfuras  protegi  poftularunt,  quifquam  cx  omnibus 
harum  Ecclcfiarum  doctonbus  fententiam  Remonftrantium, 
etiam  in  hifce  qumquetantum  articulis  comprchenfam  ,  publice 
docuentaut  diffcmiuaverit ,  qui  propterea  ab  Eccleiijs  harum  re- 
gionumpublica  cenfuranon  fucrit  notatus  ,  etiam  fcicntibus  & 
confcntientibus  111:  DD.  Ordinibus,auteorumDeputatis. 
cicmcm  Producunt  adverfus  harc  Clementis  Martini ,  6c  Cornchj  Alei- 

c  *mUo*&  nar^  Paftoruro  Ecclefiaj  Hornenfis  excmpla,de  quibus  dicunt/o/ 
Mtiuardi,  *»  pubhco  cjns  Ecclefia  Miniftcrio  nfijue  adf.nem  vita  permanfijfc , 
ettamfiin  Apologia  qaadam  rotunde  fignificentfe  Remonftranttum 
fententta  afenttri.  Demonftravimus  fupra  ex  lfta  apolo^ia  non 
pofTe  clare  doceri ,  lftos  Paftores  ftetifTe  in  Remonftrantium  fcn- 
tentia .  Vcrura  ctfi  concedcremus  eos  in  illa  fenrentia  ftctifle  i 
nunquara  tamen  probabitur  eos  hanc  publice  docuiffe  aut  di£ 
femmafrc.  Apologia  ifta  ipfis  invitis  in  lucem  protada  fuit.  In 
cadern  diferte  protitentur  fefemcmiam  fratrum»  quiinarticu- 

lodo 


- 


MINISTR.    REFORM.    IH   HOLLAND^    7$ 

lo  de  Prxdcftinationc  paulo  altius  fentirent ,  nollc  reprehenderc, 
aut  cidem  refifterc.  Declararunt  ctiam ,  poftulanto  eorum  feii^- 
tentiam  Synodo,  fenihil  habereadverfus  CornelijViggeri  fufpen- 
fionem  amunere,  quse  tamen  facta  fuit  proptcrea ,  quod  illc 
fententiam  Remonfttantium  publice  docuiffet.  Quse  ergo  com- 
munio  eft  huius  cauffa:  cum  cauffa  Remonftrantium.  Si  Re- 
monftrantcs  tantiim  ftarent  in  fententia  horum  duoium  Pafto- 
rum,&fifefeitaquoquefemperge{fii]cnterga  Ecclefiam  ,aut  (i 
adhuc  itafegerere  vellent,  ita  pollent  ejufmodi  cxempla  allcga- 
re.  Ac  enim  cumintcr  ipfos  &hofce  Paftores  tanta  fitdiftimi- 
Ijtudo ,  cttmque  Remonftrantes  nec  dum  fe  ad  illorum  excmpla 
componere  velint ,  quorfum  ejufmodi  excmpla  fpe&are  poffunc» 
quam  uc  ijfdcm  Remonftrantes  de  iniquis  atque  incoierandis 
actionibus  fuis  magis  magifqueconvincantur. 

Addunt,  Q^tafitum  frife  in  Synodo  Harlemenfi  jam  tum  fJJJ^* 
tnno  \  $   8  z  ,  atque  etiam  deliberatum  .'  Cum  Miniftr*  qui*  fis  anni 
Um  dijficultates  haboant  in  Articulo  de  Pradeftinatione  ,  q  uo-  J  *  8  i9 
fque  Minifter  in  eo  tolerati  pojfit  :  fed  de  hac  quaftion*  ni- 
id  fuijfe  ftatutum.    Si  dc  illa  quasftione  nihil  fuit  ftatutum  a 
x  eo  apparet  eam  qusftiqncm  non  habitam  fuiffe  tam  facilem 
blutu  ,  quam  Remonftrantes  arbitrantur,    Atqueetiam  hafcc 
icclefias  jam  tum  difficultatem  haud  cxiguam  mveniffc  in  to- 
:rantia  ciufmodi  Miniftrorum  .    Declaravit  tamen  fatis  diclra 
ynodus  ,  quid  fentiret  de  tolcrantia  Do&rina;  &  Do&orum 
.emonftrantium.     Nam  cum  in  eadem  Synodo  Cafpartts  CooU 
4ftm,qui  Remonftrantium  do&rinam  pubhce  docuerat  ac  pro» 
jgnaverat ,  ac  ^roptcrea  ab  Ecclefia  ccnfura  notatus  cum  ju« 
cio  Ecclefia;  obtemperare  nollec ,  publice  ibi  fuit  excommu- 
:catus ,   inde  colligi  facile  poteft  Synodum  hanc  intellexiffe  £ 
jn  effe  toletabiie  in  hifce  Ecclefiis  Reformatis  ,uc  Remonftran- 
xm  fententia  publice  in  ijfdem  doccatur.     De  quaeftionc  di- 
a  ctiam  ftatutum  fuit  ita  ,   ut  facile  intelligi  pofllt  ,  Syno- 
im  hanc  non  potuifle  approbare  ejufmodi  Tolerantiam  in  ar« 
:u!o  dePraedeftinationc ,  nullis  limitibus  circumfcriptam,qua* 
n  Remonftrantcs   dcfiderant     &  quaerunt,     Ita  cnim  Sy«° 
)dus  refpondit  *.     Quandoquidem  in  [pecienon  conftat» quouf* 
\e  ejufmodi  error  fe  extendat .   Et  qnoufque  ifti  velint  tolera* 
,  mhil  de  hac  quaftione  ftatutumfuit :  fed  cum  omni  ftuden» 
i  atque  aquitate  conferendu  erit  cum  talibm ,  qui  in  hifce  dubi$ 
|w  •  ac  pro  ratme  caufta  poftea  cum  illis  erit  agendum. 

K    x  Qu,ibus 


'C«C 


Aimiuiis, 


y6        II.   Contra-Remonst  rantia 

Quibus  fitis  aperte  iignificatur  Synodum  hanc  non  judicaflfe 
qualemcunqueinhocarticulo  errorem  elTc  tolerandum  ,  neque 
ctiam  quofcunque  Miniftros  :  fed  prius  inquirendum  eiTe ,  qitouf. 
qne  error  illefe  extenderet  ,  five quoufqtte  illi  a  communi  fenteria 
difcreparent ,  ac  quantus  hic  eorum  error  eiTet ,  quoufque  tole- 
rari  vellent,  an  tantum  in  fententia,  an  etiam  in  docendo,&:  quo- 
ufque  in  docendo  progredi  Iiceret.  PolTet  enim  fieri  ut  tam  longe 
difcreparenr,  aut  ita  docere  vellent,  ut  non  eiTent  tolerandi.  Cum. 
pranerea  ftaruitur ,  pro  ratione  caitjfa  citm  tllis  aoendum  ejfe ,  indo- 
apparer  errorem  illum  jn  articulo  de  Prxdeftinatione  ab  Ecclefia, 
nunquam  fuifle  reccptum. 
fciaenbai  Tandem  adjungunt  exemplum  Dilacobi  Arminij  ydc  quo 

dicunr,  Ecclefiam  Amfielodamenfem  tam  illuflre  ei  dedtffe  te/U- 
momum,  cum  Lpydam  difcederet,ut  illuflriusteflimonium  docJrtn* 
tfr  vita  dotlorialicut  dart  non  poffit  ,etiamflfcirent  illum  in  articulo 
de  Pradeflinatione  diverfum  fentire  :  ac  propterea(ut  nunc  quidem 
dicunt  )  promotionem  ejus  ad  Academiam  Leydenfcm  non  appro- 
barinL,  UJud  quidcm  verum  elt  Ecclefiam  Amftelodamcnfem 
pro  norionem  D  ArminijadProfcifionemTheologicam  in  Aca- 
demia  Leydenfinon  admodum  approbafle  ,  quod  fciret  quantas 
difHcultarcs  plerumque  in  Ecclcfijs  omnibus  onri  folent ,  ubi  irl 
Academijs,c>:  quibu^  prodire  dcbentEccIefiarum  Miniftri,Docto- 
res  funt ,  qui  Novitates  aliquas  in  doctrina  fovent ,  atque  ijfdeni 
fimam  ingenij  fubtihoris  venan  conantur,  quemadmodum  D, 
Arminius  e;ufmodi  fufpicionibus  cauffas  quam  plurimas  dederar. 
Ac  proprerea  nunquam  in  ipfius  demi(fionem  confenfiflet  ( judi- 
cabat  enim  talia  lngenia  authoritate  cV  cura  bcnc  conftitmi  Syno- 
dri)  intra  limites  cocrceri  poflc ,  atquein  Ecclcfia  parriculari  non 
poiTe  tantum  nocere^  quam  inAcademia  publica  )  nifi  Joavnei 
IJtenbogardus una  cum  aliis  Deputatis,uti  quoque  ipfe  D.Armi~ 
7?;'///3muIriscrebrifquepetitionibus  hanc  diniitTionem  urliTenr» 
Atque  hoc  etiara  verum  eft  Ecclefiam  illam  rationes  aliquas  ha- 
buiiTe  quibus  conftabat ,  fed  plures  quibus  fufpicabatur ,  Armi- 
xiium  in  Articulo  de  Prasdeftinatione  non  fentire  cum  rcliquis  Ec- 
clefiis ,  arque  hac  de  caulTa  aliquotics  cum  ipfo  cgilTc.  Sed  nun- 
quam  Amftelodami  inifto  articulo  ita  fe  mamfeftavit,  uti  poftea 
fecit ,  atque  uti  nunc  faciunt  Remonftrantes :  fed  femper  quxfi- 
vit  fententiam  fuam,  quantum  quidem  potuit ,  occiiJtare»  Que- 
madmodum  notifiimum  efteum  adliuc  paulo  ante  obitum  ir* 
CoIJatione habita  cum  JQ.Gware  in  ConfeiTuIUuftr.  DD. Or- 

dijiiiin 


MINISTR.    REFORM.    INHOLLAND.       77 

dinum  publicc  &  rorunde  declaraffe fe  doctrina?  noftras  de  Perfe- 
verantia  Sanctonim  nunquam  contradixifle.,  nequeadhuc  velle 
contradicere,  fed  tantum  velle  fe  coniiderationes  fuas^  earumqne 
rationes  adverfus  illam  proponere ,  quia  agnofceret  pro  fentenua 
noftraeife  talia  argumenta ,  quas  lpienon  poffet  refutare:  cui 
doctrinas  hodie  Remonftrantes  non  tantum  contradicunt,  fed 
ctiam  quam  odiofiilime  ac  calumniofe  eam  traducunt.  Ecclefia 
Amftelodameniistameneunrdimittere  aut  ei  teftimonium  dare  . 
noiuit,  nifi  prius  fan&e  promitteret ,  fe  fententiam  fuam  peculia- 
rem  quam  forte  haberet,  fibi  fervaturum  ,  non  difleminatuium, 
neque  ftudiofis  inculcaturum,quod  etiam  folenniter  promifit  pe- 
c~fcus  fuum  percutiendo ,  &  nomen  Domini  invocando  :  ac  nifl 
pnus  cum  D.  Gomaro ,  praefentibus  Deputatis  Synodi  fuper  hiice 
articulis  conferret,  eiquefarisfaceret.  Hsc  collatio  habita  fuit 
praefentibusCuraroribus ,  &  quibufdam  Synodi  Deputatis  ,  iu 
qua  cum  rotunde  deciararet  ie  approbare  omriia  illa ,  qua?cunque 
jiuguftinw  ac  reiiqui  Patres  contra  Pelagianos  ohra  fcripferunr, 
itademumhoc  teftimonium  poft  hanc  promiilionem  &  dccla- 
rationem  ipfius  ei  fuit  datum.  Remonftrantes  certo  credant ,  Ci 
Arminius  tumtemporis  fic  fegeffiffet  erga  Ecciefias  &  doftrin.ira 
receptam ,  uti  nunc  fe  gerunt  primarij  inter  Remonftrantes  >  Ec- 
cieiiam  Amftelodameniem  non  tantum  negaruram  fuiffe  ilii  bo- 
num  dare  teftimonium,  fed  etiam  aclionem  contra  ipfum  legi- 
rimeinftiruturam  fuiiTe.  Notum  ^quoque  omnibus  eft ,  fimul 
ac  Arminius  Leyda?  incepit  fe  manifeftare ,  ftatim  Eccleiias  hu- 
jus  regionis  ejus  novitatibus  fecppofuiiTe3  ac  cum  ipfo  ulterms 
fuiffe  acluras,  fecundumordinemEcclefiarum,  nifi  a  fuperiori- 
bus  fuiiTet  impeditum.  Quare  ■  ex  hifce  exemplis  probari  neu- 
tiquam  poteft ,  Ecclefias  harum  regionem  unquam  toleraffe,  ut 
hrec  dogmata  in  hi/ce  Reformatis  Ecclefijs  pubiice  docerentur. 

Contra  nos  clare  poffumus  cftendeie,  ex  Synodorum  ram  Remonftrf» 
Nationalium  ,  quam'Particularium  adtionibus  inftitutis  adver-  ^™  h°sa£'e 
fus  diverfos  Miniftros  harum  Ecclefiarum  ,  qui  tentaverant  ha?c  'defijs  nun. 
Remonftrahtium  dogmata  pubhcis  conciombus  &  fcriptis  doce-  ^{£ 
re ,  femper  illis  fuiffs  reftitum,  eofque  femper  cenrara  fuiile  no- 
taros  accocrcitos,  etiam  confentientibus  Uluftr.  DD.,Ordini- 
bus,  nonnullos  Sufpenfione  ,  alios  Remotione  a  munere  docen- 
di,  aliquos  etiam  Excomraunicatione  ,  uti  idipfurn  exemplis  Ca* 
ffrari  Coolbafij»Hermanni  Herberti,  <&  CorneUj Viggem  abunde 
jprobari  potefL    Asivafus,  CmtMy  Viggw*  exernpi&m  Kemon» 

&  %  f 


ani  fuiifc 


78        II.    ContpvA-Remonstran  TIA 

ftrantes  inferunt,  canfam  ipfitts  aliam  habnijfe rationem,   quia  to* 

tnm  ejHt  negotium  fimid  colligatttm  altter  fe  habebat, .     Sed  quam, 

cjuaefo  ,  ranonem  cauffa  illms  habuit  aliam  ,  quam  nunc  habea 

caufiaRemonftrancium  ?     Illc  aggreffus  fuerat  dogmata    Re- 

monftrantium  palam  docere ,  eadein  ab  Ecclefijs  HoilandisBo- 

reahs  in  diverfis  Synodis  ,  uti  quoque  ab  Academia  Leydenfi  ,  & 

nonnullis   Dcputatis  Miniftris  Hollandise  Auftralis ,  inter  quos 

ipfe  Vtenbogardm  etiam  fuic,  declarata  fucrunt  ejufmodi  effe ,  qua 

Ccnfuva  A.-  recedant  ab  AnalogU  fidei  t  qu*  in  Verbo   Dn,  fcu  in  Prophe- 

LcySlSii     ttcts  &  Apoftoltcts  fcriptis  V.&  N.  Tefiamenti  traditaeji ,  <it- 

canira  do-  cjiie  alienafint  a  Confeffione  Fidei ,  &  a  Catechijmo ,  nontantum 

Vii",cM  LOX  ^  firmatarum  hujtts  Belnj  Ecclefiarum-j  ,  fed  etiam  reliquarum 

cam  Re-      omniunu,  aua  hucufiper  De  i   ?rati,».m  funt  Refbrmata :  ataue 

monP.mn-        j  *        •  j  /■  /*  i  •  „ J    ,  .    , .     .    .     * 

rium  a"e0  qmdem  altenajnitj ,  ut  ncque  cum  ventate  Verbt  dtvtnt ,  nec 

fenicntia  cum  Confeffione  harum  Ecclefuvrum  commode  conciliari ,  neqtiefine 
congruea-  magno  incommodo  &  fcandalo  m  Ecclefia  De  i  doceri  pojfinti,. 
Cumqueab  hifccdogmacibus  abfiitereatque  Ecclefijs  debite  fa- 
tisfaceic  nollct,  proptereaJcgitimejudicioSynodi,  atquc  Acadc- 
tmx  Leydenfis  ,  confcntientibus  IUuftr.  D  D.Ordinibus  ,  a  Mi- 
nifteno  remotusfuit.  Rcmonftrantes  advcrfus  harc  regerunr, 
eum  non  fuijfe  remotum  a  numere  docendi ,  quia  hac  doemata  doce- 
bat, ,  fed  quia  contrariam  aliarnm  Ecclefiarum  dofirtnam  judi- 
eans  fntolerabtlem^atque  ejufdem  folemnem  Refirmationcm  pofiu- 
Urtsfc  a  Refbrmatu  Ecclefijsfeparaverat,,  eifque fiaternitatem  re« 
nunciaverat,.  Sed  quamvis  lfta  non  fcciflet,  tamcn  rcmotio 
cjus  propter  do&rinam  fubfecutura  fuiflet.  Quod  cum  animad- 
vcrceret ,  voiuit  praroccupare,  &  Ecclcfijs  prius  fratcrnitatcm  re- 
nunciarc ,  antcquam  illa:  hanc  ipfi  renunciarent.  Ncc  judicium 
Synodi,  ncc  Academix ,  ncquc  lpfius  etiam  Vtenbogardi  huic  rc- 
nuntiationi  innititur.  fedtantum  ejus  dodtrince,  utActaclare 
demonftranr.  Atquc  etiamfi  res  na  fehaberet ,  an  cauffa  Re- 
monftrantium  meliori  loco  crit  ,  quam  haec  caulfa  Viggeri  ? 
Quomodo  enim  Rcmonftrantes  do&rinam  noftram  habere 
pofiunt  pro  doctrina  tolcrabili ,  C\  in  animis  fencianc  ,  quod 
quocidie  declaraicanc  ,  doctrinam  noftram  eflo  abominan- 
dam  ,  blafphemam  ,  Manicharam ,  &  Turcicam  do&rinam  ? 
An  tahs  doarina  in  Reformacis  Ecclcfijs  tolcrari  debcc  ?  Cum 

cueffpar84r  °nflrantCSdec,arant  DoflrilW111  nofttamex  Ecciefijs  Re- 
formatis  cxftirpan  debcrc,  atquo  ut  hoc  fiat  quocidie  aliobo- 
Wnc,  annoahoc  ruulcoplus  dt,qu.am  dofainx hujus Refor- 

raationera 


MIHISTK.    RIFORM.   IN   HOLLAND.       J$ 

mationem  poftulare?  Cum  Coliegas  fuos ,  Magiftratuum  po- 
tcltate,  non  tantume  Cathedris ,  jedetiam  cx  urbibusdcpellant 
atquecjiciant,an  non  hoc  pluscft,  quam  fratcrnitatem  lllisre- 
nuntiare  ?  Adeo  ut  cauila  Remonihantium  non  tantum  aeque 
mala ,  fed  ctiam  longe  peior  ilt  cauifa  Cornelij  Viggeri  :  ac 
proinde  aut  Ecclefia?  Hollandias  Borealis  ,  Academia  Leydenfis, 
atque  etiam  lple  Vtenbogardus  Cornclio  huic,  ejufque  doctn- 
nas ,  olim  magnam  fecerunt  injuriam  ,autRemonftrantes  dim> 
teri  non  poterunt ,  ipfos  eorumque  doctrinam  eidem  fubjaceio 
cenfurs.  Exquoiterum  apparet  Ecclefias,  atque  Academiam 
hujus  rcgionis,femper  judicaife  Remonftrantium  doctrinam  non 
tantum  novam  efie  inReformatis  Ecclefijs  ,  ied  etiam  eafdcm 
Ecclefias,  uti  quoque  Uluftr.  D.D.  Ordines  hujus  regionis  ,  nun- 
quam  tolerafTe,  ut  hxc  do&rma  in  hifce  Ecciefijs  publice  do- 
ceretur  . 

Remonftrantes  poftquamita  fruftrafeexcufarunt  ,  quodipfi 
Novitates  nullas  doceant,  quia  tamen  omnibus  notiffimum  eft , '«ITn°juft^" 
controverfias  eiTe  in  docfcrina ,  acproinde  ncceffe efle  ut  alterutra  accL-fanics 
contendcntium  pars  Novitates  doceat ,  non  tantum  illud  de  fua  rara  Keman 

\    n  f*r  /-   j  r  i  .•  itrances, 

doctrina  dirtuentur,  ied  etiam  nos  accuiant ,  nos  dogmata  auqua  qnod  Novi 
docere.,  qua;  Novitates  fint  in  hifce  Ecclefijs.  Eum  m  fincm  di-  rares  dou" 
:unt  fe  hac  occafione  cjuafi  necejfitate  ccmfulfos  ejfe ,  ut  J/luftr. 
DD,  Ordinibta  indtcent  diverfas  Novitates,  qiu  aContra-Re- 
vcnftrantibtu  doceantur  contra  frimam  Reformationem.  Sed 
juamam,  quaefb,  necefiitas  illos  compelht  ad  collegas  fuos  ita  pu- 
5lice  et  injufte  accufandum  ?  An  non  poftunt  alia  ratioue  fe 
:xcufare,  quam  alios  injufte  accufando?  Quod  fiyero  cxiifci- 
ncnt  CoIIegas  igforum  hic  effe  reprehendendos  ,  cur  hac  in 
>arte  nunquam  fecuti  fuerunt  Regulam  Chrifti,&rec~tum  Ec- 
■lefiarum  ordinem  ?  Quare  hafce  accufatione^  fuas  nunquam 
n  Confiftonis,Cia{Iibus,aut  Synodis  Ecclefiafticis,  legitime  m- 
fcituerut?  Simul  ac  quis  exiftimat  fe  aliquid  habereadverfusSym- 
nyftas  fuos ,  an  ftatim  confugiendum  erit  ad  Supremum  Magi- 
tiatum,  6c  an  ftatim  coram  ipfo  abfentes  quam  atrociffime  accu- 
abit,  ac  poftea  accufationes  llias  typis  publicatas  in  vuigus  difle- 
ninabit  inter  amicos  atq;  hoftes  ,-ut  hac  ratione  honori  Symmy- 
tarum  labem  afpergat  ?  An  haec  etiam  Cbriftiane,  frateme  atque 
icclefiaftice'  aguntur  ?  Verum  quis  a  Remonftrantibus ,  dum. 
erfequntur  cauiTam  fuam ,  alias  actiones  expe&abic ,  cum  fa« 
lioacm  hanc.  Rcmonftranticam  coiitra  ©mnes  Chnftiannos 

&  Ecck* 


io       II.    Contra-Remonstranti  a'. 

&  Ecclefiafticos  canones  inchoarint  atque  hucufque  perfecut! 

fint.     Sed  accedamus  ad  rem  iplam  ,  ^c  perfpiciamns  quas  No, 

vitates,  Sc  quo  fundamento  veritatis^Remonftrantes  nobis  im- 

pingere  conantur.  Producunt  undecim  diverlas,  uti  dicunt,  No- 

vicates,  quas  dicunt  nos  docere  contra  pnmam  Reformationem, 

Novuarcs.  quarum  quaedam  funt  quae  affinitarcm  habent  ciim  dogmatc  de 

^uas  Ke-     Praedeftinatione,  atque  annexis  capitibus,  alia:  non  habent :  qua?- 

coacta^.  dam  pertincnt  ad  dodrinam  lpfam  ,  quaedam  autem  tamum  ad 

tuohftian-   quorundam  actiones. 

finauiK  Frima  Novitas^qmm  Remonftrantes  nobis  affingnnt,haec  cft,nos 
docere,  Deumaliqttos  homines  creare ad  condemnationem.  Hocdi- 
Priraa  N°- cunt  docere  Gomarum,  Feftum,&Tridandium  Ita  loquitur 
Gomarus  i\\  difputationc  de  Praedeltinarione :  Quarc  ji cjhos  dcfti» 
Dc ctcatio-  navtt  ac  cre#vit  Detu  ad  tnteritum^permtfjionc  ctdp*  ipforum  infe- 
cacloiKml1"  ''endum,ad  fuam  gloriam3  injuftit.aftnc  injuftitia  accuftrn  non  po* 
teft.Feftus  nunquam,  nequcin  concionibus,neque  in  fcnptis  fuis, 
hoc  loqucndi  raodo  ufus  fuit.  Tranftulit  olim  in  hnguam  Bclgi- 
cam  Explicationes  Catechericas  D.  Zucharia  Vrftm ,  mquinus 
Vrfinus  alibi  dicit, DtumDiabolos  atcjue  tmpios  creafte  quidcm.fed 
adtnteritum,  Proverb  if>-  4.  Et  Creattonem  Rcproborum  eftc  ef- 
fetliim  R'probntionis  Haec  Feftus  Belgicc  nvmftulit:  ac  propteroa 
quotidic  lpfi  aRemonftrantibus  objicicur,ilIum  d.  cereDeum  ho 
mine  crealfe  ad  damnafibne :  Vrftmw  veio  ne  femel  quidem  hic 
nominant  ,quanvis  Fcftttsin  tranfiatione  hunc  loqucndi  modum 
cxVrfini  mentc,ur  oifenfionibus  ac  calumniis  occurcercr.hoc  mo- 
do  emollivenr,  Dcum  Diabolos  &  imptos  creafleyfedpr£ordinatos 
adinteritum.  Proverb.  16.4-  Creationm  Rtp*oborum  efte  conftt- 
quens  Reprebattonis.  Similiter  neque  TngUndius,  hoc  modo  io- 
quendi  in  concionibus  aut  fcriptis  fuis  nuuquam  ufus  fuit ,  fec 
tantum  advcrfus  lllos,  qui  lftum  in  alienum  planc  ienlum  calum- 
niose  detorquent,declaravit,qua  occafione,acquo  fenfu,  modu; 
hic  loqucndi  a  nonnullis  Rcformatis  Docloribus  fit  ufurpatus. 

Adverfarij  doctrinae  de  aeternaDei  Praedeftmatione,  fub  qu; 
etiam  Reprobario  coprehenditur,idipfum  fcmpcr,atq;  olim  etiau 
D.  Auguftino,  rchquifquePatnbus  Orthodoxis  obiicere  folent 
-  Si  Deus  ab  aeremo  aliquos  homines  reprobavit,  inde  lequi  repro 
bos  illos  creari  ad  condemnationcm:  ac  proinde  ex  dodtnna  dc  x 
terna  Praedeftinarione  fcqui  Deura  aliquos  homincs  creare  ad  in 
teritum :  quod  quia  abfurdum  judicabant,  abfurdam  quoque  pu 
pbant  e(R  doArinara  dc  PrsdcUiaauonc^cx  qua  hoc  fcqueretur 

Hui 


MlNlSTA.    REFORM.    IN   HOLLAtfD.  «g 

Huic  objectioni  aliquando  a   nonnUllis  do&oribus  refponfum 

fuic,  ctiam  fi  dicatur  hoc  ex  illa  doelrina  fqqui,  fi  re&e  cxplicetuc 

atque  intclligatur.non  cflfe  ita  abfurdum,  quia  in  commodo  aliquo 

fcnfu  admitti  potfit.  Acproindenonnulli  adverfariorum  impor- 

tunitateprefli  hunc  modum  loquendi  aliquando  admiferunr,  atq; 

stiam  ufurparunt,eode  in  fehfu.quo  in  S.  Scriptura  ufurparurPro- 

verb.  16.  4.  Roman.  9.  «ji,atquealibi.    Vnde  adverfarij  occa* 

fioncm  fumpferunt  eofdem  Do£tores,eorumque  dodtrinam^dio* 

fe  calumniandi ,  hunc  Ioquendi  modum  extra  &  conrra  ipforum 

roentem  in  fenfum  plan&alienum  detorqucntes  ,atque  hilce  do-<- 

doribus  affingentes,  illos  ifto  loquendi  modo  docere  Deu  aliquos 

homines  creaffe  fimpliciter  cx  pura  Iibidine,uc  eos  condemnet,fine 

Lillo  peccatorum  refpe&u  ,  Do&ores  ifti  contra  publice  declara- 

■unt^magnam  ipfis  fieri  injuriam  cum  haxillis  affinguntur,  fe 

ifta  'phrafi  non  velle  fignifjcarc    Deum  Reprobos  eum  tantum; 

iu  finem  fimpliciter  creaffc,inter  ut  inteiirentjfed  ut  propria  cul- 

?a   eitntes  D  e  1  juftitiam  declararent%     Toto  fe  pedfcore  agnofc 

;cre,  Deum  neminem  ab  aeterno  deftinaffead  interitum  feu  con~  .' 

iemnationem,  nifi  juftiflime  ob  propriam  culpam,&  propriapec- 

:ata  ipfis  inferendam.  Aliam  eiTe  cauflam  creationis,&  aliam  con- 

lemnationis.   Adeo  ut  hac  phrafi  tantum  id  fignificare  voluerint. 

Deum  ab  ajterno  antequam  homines  creati  fuerunt,aut  nafcuntur 

:erto  &  immutabiliter  decreviffequofdam  homines  juftc  propter 

>ropria  ipforum  peccata  condemnarc,  atque  hoc  modo  gloriam 

uftitias  fuas  declarare :  atqueipfum  qui  hocprobeprasfciverit,  5c 

erto  decreverit,nihilominus  homines  illos  creaffe  &  nafci  voluif- 

b,  Hunc  fenfum  poffemus  quidem  commodius  expriroere,quam 

»er  lftum  loquendi  modum,  quoniam  durioreft,  multilque  detor- 

ionibus  &  calumnijs  obnoxius,quareetiam  raro  admodum  a  Re- 

ormatis  doctoribus  ufurpatur ;  ac  plane  omitri  poffet,  modo  in<* 

mm  do&rina  de  jeterna  Dei  prceordinatione,  quam  nonnulli  illo 

xprimere  voluerunt,  omiflaonc  autreje&ioneduriorishuiuslo- 

mendi  modi  noncondemneturaut  reiiciatur.  ExReman* 

Si  vero  hinc  fequeretur  IDeum  homines  quofdam  creaffe  ad  in-  ft^ncium 

,-.-•*  ,       r    t  1  -i  doctnn* 

rntum  eo  fenfu  ,quo  phrahs  ha?c  detorquetur,  idemetiam  tam  fequkur 
ona  confequentiacxRemonftrantiumdodrina  fequetur,quam  jpeumcreaf 
X  noftra.  r^m  cum  Remonftrantes  ctiam  fateantur  Deumab  adcon-0"* 
jterno imm(«abiliter  decreviffe  quofdam  homines ,  quos  infalli-  demnatio*. 
iliter  prsfcivit  non  effecredituros,iufte  condenare,&  tamen  poft  nem* 
!  uam  rKec  praefcivit  &  decrevit,nihominushofce  homines  creaffe, 

L  cus 


ti       II.    Contra-Remonstrantia. 

cur  inde  non  poffemus  tam  folide,  &  tam  bona  ^confequentia,qua 
ex  doctrina  noftra,  concludere ,  hofce  homincs  ad  condemnano- 
nem  creari,aut  nafci?Nifi  forte  Remonftrantes  dicere  vclint,quan- 
do  Deus  homines  creat,  aut  producit ,  eura  non  pra:ordinaffe,ncc 
praefcivirTe,  qualis  futurus  effet  ejufdcm  finis,feu  exitus :  quod  ni- 
hil  aliud  effet,  quam  Dei  Providendam  &  infallibilem  prxfcien- 
tiam  aperte  negarc.     Quando  ltaquc  nonnulli  Reformati  Do- 
&ores  hoc  Ioquendi  modo  exprimere  voIunt,Deum  non  tantum 
ab  xtctn  certo  prarfciviffe ,  fed  etiam  iramutabihtr  praeordinafle, 
quofdam  homines  in  temporc  propter  peccata  lpforum  juftc  cffc 
condcmnandos  ,   ad  declarationem  juftitiae  fua; :  ac  proindc  eum 
iftoshomines  non  creare,  feuproducere,nifi  prius  eorum  finej 
feu  exitus  ab  ipfo  certo  fint  pra?fciti  atqueprseordinati,  haecdo- 
ettina  noneft  Novitas.    Docetur  enim  exprefse  in  Confefiione, 
■Jn  hocmundonihilferi  fine  Dci  praodinat-iene.   Dcum  fecundum 
aternum  &  immutabile  confdmm  fuum  quofdam  hominerelinquerg 
in  laffu  &  intentu ,  in  quemfeipfos  pracipitaverunt  ,  ut  decUret 
fuamjnjritiam.  Articul.   13.16.  Ncque hoc  pugnat  cum  fexta 
Catechifmiquxftione,quamalIcgant.  Namcum  in  eadem  docc^. 
tur,  Deum  homincm  creajfe,  ut  cum  ipfo  in  Aterna  beatitudine  im 
veret:  eo  nonfignificarurDeum.cum  hominem  crearet ,  omni- 
210  apud  fe  ftatuiffc,  &  certo  decrevifle,  omncs  homincsad  falu- 
tem  perducerc.  Nam  cum  Verbum  Dei  atquc  experientia  fimul 
aperte  teftentur  nonomnes  homines  falutis  participes  fieri ,  ex  co 
fequcrerur  aut  Dcum  in  propofito  fuo  falfum  fuiffc,aut  in  confilio 
fuo  mutatum  :  quod  fine  blafphemia  dici  non  poteft ,  cum  id  in 
D  e  o  ftatueret  Mutabilitatcm  ,  Infipientiam,  &  lmpotcntiam,ou2 
omnia  natura:  D  e  1  repugnant.    Hoc  tantum  in  quaeftione  jl- 
ladocetur  ,  ad  qucm  finem  homo  pervenire  potuiffet.    fi  in 
primo  incegriratis   ftatu  permanfiffet,  in  quo  primum   condi 
tus  fuit ,  fciiicct  ad  xterna  m  beatitudinem  ,   ac  Deum  in  eo  fta 
tu  homini  comimtnicaffe  fufficienter  vircs  ,  quibus  ad'  illapcr 
vcnirepoterat.    Noncnim  quamtur  ad  quem  finem  D  e  v  s   at> 
foluje  hominem  condiderit ,  fed  an  D  ev  s    homincm  ita  per- 
verfumcondiderit  ,  &cumhac  impotentia,  utLegem  DEiper- 
fedte  jion  potucrit  prasftare .     Refpondctur  per  n^atiouem,co* 
'que  figbificatur,   Devm  hominemita  crcaffe,  iiyfufricientes 
liabuent  vias  ad  Legem  D  e  i   perfe&c  przftandarn  :  &  porrc 
probatur  hacratione,    quiaDEvs  hominem  creavit  ad  imaau 
mmfuam  in  vera  juftitw.  &  fanctitate  ,qujcdona  ii\  ipfa  ctea- 

ciojtf 


MINISTR.    REFORM.    IN   HOLLAffD,  S$ 

tione  homini  communicara  cranc,  ut  ita  fufficientibus  inftm- 
Ol\is  viribus  adLegcm  Dei  perfecte  pra?ftandam,  Creatorem 
fiuim  refte  agnefceret ,  atque  ex  animo  diligeret ,  &fihoc  fem- 
per  praiftitiffet ,  utita  cumeo  beatns  in  aternum  viveret.  Adeo 
ut  ibi  non  dicatur ,  intentionem  ,  aut  propofitum  D  e  i ,  cum 
hominem  ccearet ,  absolute  fuiffe ,  omnes  homines  in  eo  fta. 
tu  confervandi,  atque  ita  falvos  faciendi  ♦  Sed  tantum  oftenditut 
hic  finis  poflibilis,ad  quem  homo  potuiffetpervenire,quippe  fuf- 
ficientibus  viribus  ad  hoc  in  ipfa  creatione  inftru&us,  ii  in  co  fta- 
tu  permanfiffet. 

Secnnda  Novitas  effet ,  JEofdem  docere  D  e  v!m  homines  M*  - 
ceffitare  ad  ad  pccandum .  Hic  Ioquendi  modus  admodum  Novua», 
eft  obfcurus ,  atque  ambiguus ,  ac  propterea  debuiffent  hic  Re- 
monftrantes  magis  perfpicue  loqui  ,  ut  ipforum  mens  re&c 
percipi  poffit ,  C\  fincerc  hic  agere   voluiffent  ,  neque  pro- 
pofitum  illis  fuifTet  calumniari.     Refpondemus  paucis  :   vo- 
cem  Necejfitandi,    in iingua  prsefertim  noftra3  plerumquefi-  DeNeceffi- 
fignificarecoactionem  quandam  inferre',  adeo  ut  quando  dicimus  «'ione  ed 
aliquem  neceffitari  ut  aliquid  faciat ,  eo  fignificetur  ,  ?eum  a  feipfo  ^eccadua** 
&  iponte  fua  non  libenter  id  actnmra  fuiife,fed  eum  fatis  invitum 
&  nolentem  cogi  &  compelli,  ut  hoc  faciat.  Si  vero  Remonftran- 
tes  velint  dicere  tres  illos  di&os  Ecclefiarum  noftrarum  do&ores 
docere ,  Deum  homines  eo  ienfu  ad  peccandum  neceffitare ,  tef- 
pondemus  hoc  non  tantii  eifa  falfiim,  fcd  etiam  tam  craffum,  ma- 
nifeftam,  atque  impudentem  calumniam ,  quam  qnaj  unquam  & 
quoquam  evomi  poffit,  Ipfi  enim  quotidiecontrarium  docent,uti 
quoque  idipfum  ex  fcriptis  ipforum  videre  Iicet.   Inlpiciantur 
tnodoTra&atus  JXGtfW^ridePradeftinatione,  ejufdemque  dif- 
putationes  de  eadem  matcria,  Difputationcs  Fefli  adverfus  Bellar- 
minum,Dcfenfionem  TrigUndy  adverfus  Vtenbogardum,  ipfa 
luce  meridiana  clarius  apparebit,iIIos  non  tantura  hoc  non  docera 
fcd  id  ipfum  publicc  reprehendere  &c  refutare.  Producant  Remon- 
ftrantes  vel  unicura  locum,  feu  teftimonium ,  quo  probari  pofliE 
illos  vel  hac  phrafi  uti,  vel  hunc  fenfum  exprimere.   Nos  certi  fu- 
mus  eos  ne  unura  quidem  poffe producere.  Qua? ergo  hasc  eft  li- 
centia  calumniandi  ?    Inter  do&os  notumeft  vocem  Ntceffa-*  r>upieXN*i 
rium  fignificareidquodfealiterhaberenonpoteft.  Quandoqui-  cefluu» 
dem  autem  res  aliter  fe  habere  nequeunt  aut  ex  natura  fua,aut  tan- 
tum  refpeetu  rei  alicuius,  qua?  extra  ipfas  eft,ita  duplex  ftatui  po- 
teft  Necejfittt  in  rebus ,  una  qua;  abfoluta  eft ,  refpe&u  naturas 

L   2  ipfius 


t*        II.  Contra-Remonstrantia 

jpfius  rei,alia  hyothetica»  quaerei  attribuitur  refpe&u  alteriu* 
cujufdam  rci  extra  lpfam.  Do&ores  Reformati  cum  loqunn- 
©nplicloc-  tur  ^e  peccando  ,  &  cum  quadtur  an  in  eoNeceilitas  aliqua 
tur  de  nV  ftatui  debeat ,  duplici  occafione  de  hac  quaeftione  agunt.  Pri- 
cefluare  ms0  cum  difputatur  de  Providentia  Dei  ,  quae  conftat  dua- 
peccan  i.  ^  partibus ,  fcilicet  aeterno  D  b  i  confilio  feu  decreto  ,  arque 
ejufdem  executione  ,  quse  fit  in  tempore.  Docetur  autem  ab  illis 
nuncin  temporenihil  fieri ,  nec  bonum  necmalum,  niii  quod 
D  e  v  s  in  confiho  fuo  decrevit  &  prneordinavir  fututum  :  ita  ta- 
«nen  ut  Devs  decreverit  bonum  facere  &  malum  permittere  ad- 
bonosfines.  Cumque  hoc  ccrtura  ilt,confIIium  hoc  Dei  effe 
a:ternum,  immutabile,  atque  infallibile ,  ex  eo  concluditur  refpe- 
ctu  hujus  nihil  fieui  cafu  aut  fortuito ,  fed  omnia  (icnncccjfario, 
hoc  eft,  ctiamfi  mu!tse  res  fua  natura  aliter  potuiiTent  evcmffe,  ta- 
■men  refpe&u  hujusconfilij  Dei  omnes  rcs  certo  lta  cvenire» 
quemadmodum  Devs  ante  decrcvit  aut  facere,  aut  permittere» 
Ac  promde  peccata  etiam  non  cafu  aut  fortuito  evenire ;  ac  quam 
vis  in  ie  coniiderata  non  fint  ncceflaria,  fed  contingentia,  hoc  eft, 
fieri  polTent  &  non  pofTent ,  quia  in  fe  dependent  acauffa  routa- 
bili,quae  cft  voluntas  hominis,tamen  refpectu  hujus  immutabilis 
confilij  D  e  i  etiam  dici  poiTe  neceffuio  evenire,  quia  ejus  refpe- 
ftuevcntus  illefealiter  habcre  non  poteft.Atquehoc  noneft  No- 
vitas  ,  fed  perfpicue  doceturin  Confeflione  &  Catccheil  noftra: 
Inhoc  mundomhilfierifine  Dei  prttordtnatione  :  nihilcafu  feu 
fortuito  :  fcd  Dcum  omnia  re^cre  fccundum  aternum  fuum  confi- 
Itum  & providentiam-j.  Artic.\$.  Qudt.fi. 26.  Quicunque  ergo 
hoc  negare  volucrit,  neceffe  eft  ,  ut  aut  neget  aetemam  Dei  Provi-' 
dentiam  circa  malum  ,  aut  dicat  D  i  1  confilium  efle  muta- 
bile&  fallibile,  quod  fane  magna  foret  Novitas  in  Reformatis 
Ecclefijs.  Secundocwn  difputatur  de  Corruptionenatura?  hu- 
rnahae:  ita  deeadocent  Reformati  Do&ores  ,  Naturam  huma- 
nam  perpeccatumadeo  corruptameffe,  ut  homo  exfenihilboni 
praeftare  poflit,  acpioindeex  fe  nihilaIiudpo!Ht,quaQi  peccare; 
Cujus  refpe&u  nonnulh  dtiam  aliquando  dicunt  homioem  lap- 
ium  &irregenitum  neceffario  peccarc,  hoc  eft ,  ex  /enihil  aliud 
poTe  facere,  quam  peccare.  Ncque  hoc  eft  Novitas  ,  fcd  idem  cx- 
prefTedocctunn  ConfcfIione&  Catechefi  harum  Ecclefiarum :' 
Totam  naturam  nofiram  effe  corrttptam,  Hominem  pofi  lapfum  irt 
emnibus  vijsfuisfkttum  ejfe  impium ,perverfum ,&  corruptum.  Vo^ 
Imtatem  homtnie  effe  tantumfirvam peccati,  Hominem  ex  fcipf* 

naa 


MINISTH.    RIFORM.    INHOLLAND.        8£ 

wec  mentem  nec  voluntatem  habere  menti  cfr  voluntati  divina  con~ 

gruentem.  Ita  nos  effe  corruptos,  ut  natura propenfifimvu  ad  odium 

Det  Crproximi.  Nos  ejfe  ita  corruptos,  ut  ad  bene  agendum  prorfui 

nonfimtu  idonei,  &  ad  omne  vitium  prochves.  jirtic.  \4.QiuJf. 

j,  8.    Adverlus  qii£  non  pugnat ,  quod  docetur  in  Catechilmo  , 

JJeum  hominem  creaffe  ad  imaginem fuam ,  hominem  vero,  impuU 

fore  Diabolo,fua  ipfius  contumdciayfe  &  pofieritatemfnam  ,  divi- 

nis  illis  donu  orbaffe  ,   Quseft.  6.  9.     Nec  quod  docetur  in  Con- 

fefiione:  Hominem  fe  ipfum  Jponte  &  voluntane  peccato  fubje- 

ciffe.     Nam  quod  attinet  ad  lapfum&  primum  peccatum  honai- 

nis,quamvis  ex  proprio  &  voluntario  cordis  fuf  motu  Iapfus  fue- 

rit ,  neque  ulla  aut  externa  aut  interna  neceffitate  ad  hunc  lapfum 

:ompulfus  fit,  quia  fufficientibus  donis  inftructus  erat ,  ut  poflet 

fubfiftere,  fi  voluiifet,  (  quod  ipfum  nos  libenter  agnofcimus  5c 

guotidie  docemus )  certii  tamen  eft  hunc  lapfum  non  accidiffe  iinfl 

Dei  asterno  confilio&  providentia,  quadecrevit  ac  prasordina- 

/it  non  lapfum  hunc  efficere,  fed  eundem  permittere,  &  non  effi- 

:aciter  impedire.   Harc  enim  non  pugnant ,  ut  res  aliquafiat  ex 

?ropriacx:  libera  hominis  voluntate,  ac  fimul  etiam  fecundum 

)ei  providentiam,  quoniametiam  voluntates  hominum  eidera 

unt  fubje&a?.     Atqueita  haudincommode  dici  poteft  rem  ali- 

juam  Sc  in  fe  ,  refpe&u  liberae  hominis  voluntatis,  per  quam  fir, 

>mninolibere&  contingenter  fieri ,  &  tamen  eandem  quoque 

teceflTario  fieri  refpe&u  asterni  Confilij   Dei  ,  quod  immuta- 

>ile  eft,  quia  hujus  refpe<5tu  fe  aliter  habere  non  poterat,  fed  certo 

ieridebuit.     Hanc  do<5trinam  Ecclefiae  noftrae  femper  approba- 

unr&receperunt,  nequeaD.  MolinAo  in  epiftola  ipfms  rejici- 

iir.     Verum  C\  quis  contra,  velir  docere,  Devm   artetno  fno 

onfilio  permiflionem  maji  non  praeordinaffe ,  aut  confilium  hoc 

)e  1  eflTemutabile,  autquasdam  evenire  cafu  &  fortuito  ,  fine- 

'rovidentia   Dei;  aut  hominem  lapfum  ex  feipfoaliquid  boni- 

ii  pofTe  praeftare,  hoc  eft,  aliud  ex  fe  ipfo  poffe  facere ,  quam  pec- 

are,ha!c  fanc  forentinfignesNovitatescum  veteribus  Epicuraeo» 

um  &  Pelagianorum  erroribus  confentientes. 

Tertia  Novitas ,  quam  nobis  affingunt ,  haec  efTet ,  NonnuU  TVrtia  n®« 
>j  Contra-Remonflrant&s  notte  ut  doceatur  id  quod  Confeffio  no-  Vlta&* 
ha  decet ,  jirtic.  1 4.     fofl  lanfitm  in  homine  remanfiffe  aliquas 
Hntillas  donorumexcellentmm  ,  qua  a  Veo  acceperat..     Haeceft 
bera  &  longc  quajfita  calumnia  ,  quam  ex  defecl:u  materia?  arri- 
;iunt3  nobifque  objiciunt.     Nos  enim  libenter  permittimus ,  ut 

L  4  hoc 


&s        II.   Contra-Remonst  kantia 

^s  Scinti-  hoc  in  re&o  fenfu  doceatur ,  quo in  Confcflionc  docetur ,  acqut 
ne  fapfox*  etiam  ipfi  hoc  quotidie  oranibus  occafionibus  doceraus.    Vetum 
liqvu,        impnmis  hic  fciendum  eft,  quid  per  hafce  fuperliites  fcintillas  fit 
intelligendum.     Excellentiailladonaquaj  homoa  Deo  acce- 
perat,  ejufmodierant,  ut  non  tantum  virtutes  morales ,  fed  etiam 
omne  bonum  fpirituale ,  quod  ipfi  ad  xternam  ejus  bcatitudlnem, 
neceflarium  erar,  intelligere,  velle ,  &  facere  poflet.     Horum  ali- 
quidhomoamifit  &  aliquid  fervavic»     Quod  attinct  ad  dona 
quibus  bonum  fpirituale  ad  bcatitudincm  iplius  neceflarium  po- 
terat  iiuelligere,  velle,  &  facere ,  illa  ita  penitus  amifir ,  ut  eorurri 
nihil  reliquum  manlerit ,  quemadmodum  lbidem  Confeilio  do- 
cet:  Hominem  poft  lapfum  omnia  exceUentia  dona  fua>  amifijfe  :  lt$ 
ipfi  nec  mentem  nec  voluntatem  ejfe  divint  menti  &  voluntaticon- 
gcncntcm :   Voluntatem  ipjins  tantum  ejfefcrvam  pcccati ;  rejicien- 
.  dnm  ejfe  quidquid  contra  docetnr  dc  viribns  liberi  arbitrq.     Sed 
quod  artinetaddon3  ,  quibus  bonum  moralc&  civile ,  ad  hanc 
vitam  neceflarium  potcrat  intelligere  vclle  &  facerc,  illa  etiam 
valde  funt  obfcurata  atque  infirmata  ita  tamen,  ut  illorum  adhuc 
exiguas  retinuerit  Scintillas,  quas  Devs  in  homine  voluit  eflc 
reliquas ,  ut  honcftas  civilis  intcr  corruptos  homines  Iocum  ali- 
quo  modo  habcre  poilit,  utque  iftas  reliquiae  huc  fini  fcrvirent ,  ui 
iinttanquam  media,  quibus  in  reftaurationc  imaginis  D  e  i  in 
eledcis  Dcus  utatur,  &  tanquam  tcftimonia  adverfus  reprobos  ju- 
Ititllm^  ipforum  condemnationis,quia  fufficiunt  ut  hommem  rcd> 
dant  incxcufabilenu.   Artie.i^.     Quando  Remonftrantcs  ita  (c 
cundum  Confeflionem  de  hifceScintillis  docenc ,  hoc  nos  neuti 
quam  improbamus  ,  nam  ita  adverfus  nos  non  docebunt,  nequ 
nos  advcrfus  ipfos  in  hac  matcria.     At  cnim  fi  per  hafce  fcintil 
las  intelligant  vires  aliquas  intelleftus  &  voluntatis  in  rebus  qu: 
pcrtinentad  bonum  fpiiituale,quibus'homoex  iefit  idodens  u 
verum  fpiritualc  bonum  poflit  mtelliegcre  ,  velle,  Sc  facerc,  cido 
dtrmx  nos  contradicimus  ,  quippe  qus  fit  Novitas  dire&e  pu 
gnans  advcrfus  hunc  Confeflionis  articulum.     Probario  huju 
calumniae,  quam  Rcmonftrantcs  producunt ,  admodumeftirr 
firma.     Dicunt  Multos  propterea  in  quodam  loco  publica  tcmpt 
relincjuere,  &  *d  conciones>  qu&  in  horreis  habentnr,  conjujrcre.  Sc 
cjuis  ,  quajfo  ,  hic  cft  ilocus ;  &  quinara  funt  illi  qui  hoc  fcc« 
runt?    Si  Roterodami  dicant  haec  contigifle,  uti  intelliginJ 
de  nonnullis  illic  narrari ,  non  eft  credibile  quenquam  public 
cempla  ibi  defcrentem  hanc  ^rationera  ailegalTe ,  cura  4ibi  rault 

ali 


MINISTR.    RIFORM.    INHOLLAND,       S7 

alisgraves»  atque  omnibus  cognir.T ,  rationes  produci  poffinr. 

Hocquidem  fortc  potuit  contigjfTe,  hafce  Scintillas  ibidem  a 

Remonftranribus ,  contra  exprefllim  Confeflionis  fenfum ,  ita 

fuiffe  fufcitatas  ,  utclare  apparuerit,  eos  ex  illis  libenter  fufci* 

taturos  fuifTe  ingentem  ignem  virium  humanarum  ad  bonum 

fpintuale  intelligendum ,  volendum  ,  &  faciendum  :  Et  nonnul- 

los  hocintelligentes  tam  propter  hanc ,  quam  propter  alias  ra- 

tiones,  tandem  per  motos  fuifle,  ut  ejufmodi  Pelagianos  er- 

rores  relinquerent  ,    atque  orthodoxis  Reformatis  Doctoribu» 

fcadjungerent.     Addunt  huic  aliam  adhuc  probationem  ,  quas 

multominoris  eftmomenti:  nimirum,  Auihorem  libri  editi  ad- 

verfw  teftimonia ,  qmbus  Decretum  llluftr.  DD*  Ordinum  con- 

firmatur  3  allegantem  ditlum  articulum  ftudio  hoec  verba  omifijfe, 

Illi  qui  hoc  Decretum  ,  uti  vocatur ,  iftis  tcftimonijs  eonfirmare 

voluerunt,  Illuftr.  DD.  Ordinum  honori  fanehaudbene  con- 

fuluerunt :  cum  teftimoma  illa  partim  mala  fide  citentur,  au« 

applicentur ,  &  partim  etiam  teftiraonia  fint  aperrorum  Semipe- 

tagianorum,  quafiintentio  Illuftr.  DD.  Ordinum  foret  erroies 

Semipelagianos  ,  qui  olim  tam  folenniterab  Ecclefiafunt  con- 

demnati,  in  Ecclefias  fuasrurfum  introduccre.    Quod  autem 

mthor  qui  adverfus  hazc  teftimonia  fcripfit ,  ckans  hunc  articu- 

ura  ,  verba  illa  dehifce  fcintillis  omiferit ,  non  propterea  ab  iplo 

fac"him  fuit ,  quod  do&rinam  illis  verbis  conprehenfam  fecun- 

dum  ConfefliQnis  fcnfum  doceri  nollet ,  aut  quod  improbareE 

lla,  quaeomittuntur,  fedquianon  etat  necefTarium  totum  il- 

um  articulum  cirars :  quemadmodum  hoc  quotidie  fien  vide- 

nus,  atahquis  citans  cx  quodam  icnpto,  quantumfuffice^ear- 

jitratur  ad  probandum  iIIud,quodinftmierat  probare,  reliqua  o- 

nittat,nonquod  judicet  illarejicidebere,fedqiiianonerarnecefIe 

lle citare.   Adeo  ut  aut  magna  fit imperitia  , aut  magnamiqu^as^ 

nde  occafionem  velle  fumerealicui  Novitatem impingendi. 

£htarta  Novitas,  quas  nobis  obiicitur  hasc  eft ,  Nos  non  appro-  QuarcsLK»= 
*are  illud quod  docetur  in  Catechifmo,  quaft.  37.  Chriftum  tuhffe  V1U$» 
\raml>B  1  adverfw feccatatotim generts humani,  Iiludquoquc 
lon  eft  verum:  Docemus  enim  illud  quondie,cum  fe  offert  occa* 
io,  in  eo  feufu  quemCatechifmus  permittit,etiamfi  non  m  eo  fen- 
|ii,  in  quem  Rsmonftrantes  hsec  verba  detorquent,  Quaeftio  hic 
H,  cum  dicitur  Chriftum  tuliffe  iram  D'je  r  adverfks  peccata 
otius  generk  humani  ,  quando  hsec  vetba  totitts  generis  humm* 
mumelligenda».    Remonftrantes.  aflemnt  iilis.  verbie  inteiligi 


8§       II.     Contra-Remonstranti  A. 

°mncs  &  fingulos  homines  ,  fineullo  difcrimine  ,  non  tanmra 
oirsnes  fideles,  fedetiam  omnes  infideles  ininfidelitate  manetes  ac 
morientes.  Nos  cotra  dicimus  hanc  declarationem  non  poflTe  con- 
Meremon  tantucii  verbo  Dei,fed  etia  neq;  cum  fenfu  Catechifrai. 
In  quaeftionc  enim  84.  exprefse  docetur ,  Iram  D  e  i  atcjue  atcr- 
nam  condemnationem  tanti/per  infidelibm  incumberet  dum  in  infide- 
htate  fu  perfeverant.  Qui  ergo  nunquam  fe  convertunt,&  nun-. 
quam  crcdunt,  fed  in  infidelitate  fua  moriuntur,  lllis  incumbit  & 
fuper  eos  manet  ira  DEi,ac  proindeChriftus  perpafiionem  fuarri 
hanc  lram  pco  illis  non  tulit  ,  quia  neque  ab  lllis  abftuiit,  Et 
cu  11  (it  notiifimum.eos  qui  in  infidelitate  iua  moriuntutjin  aster- 
num  lpfbsefie  laturos  iram  D  £  1  contra  oplbrum  peccata  •  currt 
etiam  Devs  fit  iuftus,qui  peccata  bis  perfccK-  non  puniet,  liquido 
apparcc,  Cluiftum  ergo  lram  Dei,  quam  ipii  ferrccoguntur  ,  pro 
ipiis,au~C  ipibrura  loco  non  tuhffe:  Nili  Deum  velimus  mju- 
•puiajaccufarcyaut  diccrectiam  omnes  infideles  faivos  forc  ,  aut 
Chnftum  voluiffe  pati  pro  iis ,  pro  quibus  non  voluit  otare.  Qua- 
re  nos  porro  dicims  vcrba  hatc  fecundum  Catcchifrai  fcnfum  ,3c 
ufitatara  loquendiconfuctudincm,  intelligenda  cifeindcfinitc  ,de 
onraibus  fidelibusintoto  gencre  humano  ,  cuiufcunque  fuerinc 
tcmporis,a?tatis,  aut  conditionis.Scopus  Catechifmi  cit  hifce  vcr- 
bis  exprimcregravicatem  paliionis  Chrifti,  fciliceteum  tuliffe  $c 
perpcifum  clfe  pomam  illam,  quam  peccatis/uis  non  pauci  qui- 
dam  ,  fcdoranes  rideles  totius  gcnens  humani  crant  conimenti, 
Atque  hicloquendimodusadmodumeft  ufitatus  non  tantum  in 
communi  hominum  ufu  ,  fed  ctiam  in  S.  Scriptura  :  cum  qmd 
dicitur  dc  toto  mundo,  aut  dc  tota  tcrra,  utconon  fcmpcrfigni- 
ficcntur  omnes  homincs,  nemine  excepto  ,  fcd  tantum  magna 
multitudo,  autccrtum  aliquodhominum  genus  pcr  totumorbera 
uticumdicitut  Ioan.  n.  19.  Mmdm  Chrifium  fcquitur.  Apo- 
cal.  12.9.*  Dtabolm ftducit  totum  mimdum.Sc  1  j  •  3.  Tota  terrafe- 
cutaeft  Bcfiiam.  [taeciam  hic  pcr  vetbztotius  generis  humani  m- 
cclliguntur  non  finguli  homines,  fed  magna  llla  multitudo&:  uni- 
verfaiitas  omnium  fidclium  in  toto  genere  humano,  Scriptura 
cnira  cxprelfe  tcftatur  frudum  pafilonis  Chrifti  non  poffe  ex- 
tcndi  ad  omncs  &  fingulos  homines  ,  fine  difcrimine  ,  neJ 
mine  exccpto,  fcd  tantum  ad  ejus  Oves,  ad  ejus  Corpus,&  ad  ciui 
Populum.  Ioan.  /o.  ij-.Actor.xo^.Ephef.  j.  i^.Math.  i.iMj 
atque  iram  D  £  1  ab  infidehbus  ,  qui  in  infidelitate  fua  mancnr,! 
non  tolU,  fed  fupereos  mancrc,  £oan,3 .  i6.Quare  nos  hoc  quod 

cxpii- 1 


MINISTR..    REFORM.    I  If    H'6LlAND.      8$ 

m  Catechefi  hic  docetur,omnino  approbamus,ita  acceptumatq; 
cxplicatum  uti  oportet.  Remonftrantes  quod  dicunt  probare  co- 
mantur,quid  Thtologm  Najfovitnfis  Pifcator  hocnotet  cenfura.Scd 
ille  tantum  eos  cenfura  notat,  qui  hcec  verba  extendunt  ad  omnes 
&  fingulos  bomines,  fine  difcrimine  fidelium  &  infidelium ,  ele- 
£torurn  Sc  reproborum.  Praeterea ,  qttU  Contra-wonftamtesin  qni- 
hufdam  ipforum  articulis  vocem  ( totim  )  ftudio  omiferunt,     Hasc 
omifliio  mon  eft  ftudio  facta ,  ea  intentione,  ut  voeem  hanc  vo» 
luerint  rejicere.    Nam  in  art^culo  ifto,  de  quo  Joquunturur  ,  non 
agitur  de  frudtu  mortis  Chrifti,  quoufque  llle  fe  extendat,fed  tan- 
tum,an  Chriftus  pro  peccatis  plene  fatisfecerir,quarenon  erat  ne- 
ceiTeillam vocera ibi adjungere.     Scopus  enim  erat  lftoarticulo 
probare,  in  Catechefi  doceri  Chriftum  irara  D  1 1    adverfus  pec- 
cata  noftra  tnliflc,  hoceft,  paenamtuhfle,  quam  nos  peccatis  no- 
ftris  eramus  commcriti,  atque  ita  pro  peccatis  noftris  plene  fatif- 
fecifle.  Quare  fuflSciebat  illa  tantumibi  ponere  verba,quibus  hoc 
cxprimeretur  ac  proptcrea  quiavoxT<?f/JwhicnihiInequeadde- 
bat  neq;  demebat  in  haccaufla,brevitatis  caufla  ibi  omitti  poterat» 
Quinta  Novitas ,  qua  nos  gfavant,  haec  eft  ,nos  docere  Deum 
multos  vocare  atque  tnvitare  fecundum  voluntatem  ipfim  reveia-  Qacma 
tumy  quos  abfilute  afalute  exclufit  fecundum  arcanam  tpfim  volun-  MoviUs, 
tatem.  Hoc etiam  a  nobis  eo  modo  quo  hic  dicitur,  &  quo  cora- 
muniter  ab  illis  accipitur,non  docetur.  Sed  hoc  eft  quod  ea  de  re 
fentimus  &  docemus,  In  Verbo  D  e  i  per  voluntatem  D  e  i  alU  Dtroiu^ 
quandointelligiipfius  Decrcta  ,quibusapud  fe  ftatuit  aliquid  MKDeiat. 
autfacereaut  permittere.fed non  irapedire,qux  voluntas  ab  inter  *'££  tc? 
pretibus  S.  Scriptura  difcriminis  caufla  aliquando  vocatur  Arca- 
naDui  voluntas,  quoniam  Dei  Decreta  particularia  nobis  func 
arcanaatqueincognita,donecDeuseaauc  per  prasdi&iones  ,auc 
per  eventus  nobis  manifeftet .  Aliquando  intelligi  ipfius  Pracepta 
3c  mandara,  quibus  declarac ,  quid  a  nobis  fieri  aut  omitti  velir. 
Atque  hasc  vulgo  appellantur  Revelata  De  i  voluntas  ,  quoniam 
hxc  prascepta  in  Verbo  fuo  nobis  plene  revelavit.Hasc  autera  non 
runr  duas  pugnantes  ant  contrarise  in  Deo  voluntates,  ied  tantura 
iua?  diuerfae  fignificationes  vocum  Foluntatis  D  e  i ,  qnx  inVer- 
>o  Dei  teperiuntur  .    Haec  diftin&io  Voluntatis  Dei  in  Arcanarn 
fc  Revel^tam  non  eft  nova,  fedfundata  in  mulcis  apertiflimis  Sa- 
:r«Scripcuralocis.  [Pro  Decreto  accipitur   Pfalm.ii?.  3.  E» 
\ix46- 10.  Mmh,  26.56.  4.1.  A&t-.ii.  14,  Rom.  9,19.  Ephef. 
•n.    Pro  Prascepto.  Pfalm.  io^zi*dc  143.10.  Martlvj.zi. 

M  Sc 


flO         II.      CotfTRA-REMONSTRAlSTf  A 

&i2,jo.A&.  13.22.  Rom.  12.  i.Ephef.  j.  17.  &c6.  6.  Heb~ 
15.  2.r.  i.Ioh.  2.  17.  .PatresetiamOrrhodoxieadem  diftindlio- 
ne  (emper  ufi  fuerunt :  uti  quoque  ab  omnibus  Refoimatis  do- 
«ftoribus  hoc  fenfu  ufurpatur.  Arminius  ipfe  eadem  utimr ,  ac  di- 
■ferte  in  Difpuratione  de  Natura  D  s.  1  hanc  diftinctionem  ponit , 
quara  ipfius  difcipuli  nunc  tam  odiofe  ,  ridicule,  &  imperitc  in 
fcriptis  fuis  cxagitant.  Quod  attinet  ad  Vocationem  atque  Invi- 
tationem  ad  falutem,  3c  Exclufionem  ab  eadem,prius  fit  per  D  £  1 
pnccepta,  ac  proindceft  Revelata  D  e  i  voluntas  ^pofterius  fit  per 
decreta  Dei,  qux  nobis  funt  occulta,  atque  ipfi  foli  nota ,  donec 
ipfi  vifum  fuentea  nobis  per  revelationem  aut  evenrum  manifefta 
rc,ac  proinde  funt  Arcana  Dei  voluntas.  Quod  aute  Dcus  per  de- 
creta  fua,quas  vocantur  Arcana  cjus  voluntas,quofdam  homines  2 
ialuteexclufrir,  hoceft,  reprobaverir,  aut  non  decrcverit  falvoj 
facere, agnofcimus  ac  docemus  nos  fecundum  S.  Scripturam  curr 
omnibusantiquis  Sc  recentioribus  Orthodoxis  doctoribus.  Ar 
quehoc  nequaquam  eft.  Noviras.    Namin  Confeftione  cxprcfT 
•tff>"qiiofct5  docetur,  Artic.  16.  Deant  quofdam  reltncjuerc  in  interitu,  in  qiien 
clwfos^au*  Ji  tpfos  pr<ecipir#verHnt,ad  dcclarationem  fu<tjuftiti<*.     Dccrerur) 
.itjiobatos.  hoc  cum.dijimr  abfoiutum  efie,   ambiguc  ld  dicitur.   A^nol 
cimus  iltud  eiTe  flrmum,  atque  jmmutabile ,  atque  hoc  rciped 
pufteabiolutum  appellati.  Acquamvisdoceamus  caulTun  ,  cu 
D  e  v  s  unum  magis  prarterieru  quam  alcerum,  non  efiequud  ill 
natura  corruptior  fit  altero    .    cum  omnes    hommcs    natut 
squc  fi  nt°corrupti,  uti  inprimis  Confclfionis  noftra;  ediuon 
bus  diferte  dicitur,  Eletlos  non  efie  ntcliora  Reprobu.^tt.i, 
ac  ptomde  peecatum  non  efla  caufiam  ,  q-uare  Devs  hur 
rnag is  ptanenvetit  quam  alterum  ,  qui   tam   ingens  ernt  p© 
catur,   quam  ille  quem  Devs  praererit ,  planc  fimili  in  fci 
ruuti  Chriftus  dicebar  ,   Ioan.3.  9.  Nequehunccaecum  neqi 
pirentes  ipfius  peccafTe  ,cur  ille.,magis  cxcus  lit  natus,quam  al 
us  :    tamen  ngnufcimus  &  docemus  Devm  non  decrevifie  ai 
propofmlf;  quenquam  damnaie  ,-nifi    juftillimc   propter    fi 
ipilus  peccata,    atque  hoc  refpc<5tu  Dccretum  hoc  non  pof 
ita •abfolutum  vociri  ,   ut  Devs  fine  ullo  peccatorum  refp 
&u  decreverit  qucmquam  damnare.  Refpexit  enimeorum  pc 
cata,  tanquam  unicam  caulfam  meritoriam,ptoptcrquam  pr< 
poftut.  ac  decrevit  ili  :s  ,  afterna  condemnatione  punire  fecu 
dum  itiftitiam  fuam ,  ad  ejufdem  dcelarationcm.De  Vocatione* 
sgte  InvitAtione  adfalmm.  docemus^  eam  fieri  duobus  mcdi 

JE 


11 


JZxttrne  per Pr^dicationem  VerbiDEi,in  quo  nobispraecipit,1 

<juid  faciendum  nobis  fit,ut  falutis  per  Chriftum  parrce  partici- 

pes   fiamus ,  fcilicet  debere  nos  m  eum  credere,&  nos  convertere* 

Jnterne  ver6  per  efticacem  operatione  Spiritus  Sau&i  ,pe  rquam  fi-  C^J, \*~" 

dcs  &  converfio  in  animis  noftrisefficaciter  efticiuntur.Acproinde  terna  &  i«i 

Duplkem  cfle  Vocationem :  fArf^y^wquas  fit  per  Verbum :  &  i»r-  tl,caa* 

ternam  ,  quie  fit  per  Spiritum  Sanctum.  Quando  dicirur  nos  do^ 

cereD  e  v  m  multos  vocare,quos  non  decrevit  falvos  facere ,  S. 

hoc  intelligatur  de  utraque  tam  externa  quam  interna  vocatione 

eftlcaci  fimul ,  hoc  fenfu  negamus  nosdicere,  quodextali  mo« 

dovocatis.aliqui  afalute  excIudantur.C°nfitemur  enim  &  do*    • 

cemus,  omnestalimodovocatos  &juftificari,  &glorificari.Ro- 

m.Sjo,  Verurn  fi  intelligatur  de  fola  externa  Vocationeatque  in- 

vitatione  per  verbum  folum,  fine  interna  ,  hoc  modo  agnofci- 

mus  &  docemus  cum  Scriptura  facra,  multos  ifto  modo  vocatos 

tion  effe  Ete<5tos,aut  ad  filutem  praordinatos  ,ac proinde  in  con- 

ilio  D  s  i  etiam  cerco  ab  ea  cxclufos  ,     Neque  hazc  Novitas  eft, 

iccpugnatcum  eoquod  docetur  inCatechefi    ,   Cum  iUa   nos 

emittit  ad  Promiffionc*  Euangelij  &ad  obfignationer»  earundem 

>er  Sacramenta ,  ut  fides  noftra  firmiter&  certo  iis  innit-atur*  Pro- 

niffiones  cnim  Euangelij  ,quas  funt  promifliones  de  remifliona 

eccatorii,  &  de  vita  aeterna  per  Chnftum  obtinenda,nonpertinec 

d  omncs  3c  fingulos  homincs,  fine  difcrimine  fidcliu&:  infideliu 

ita enim  omnes  homines  etiam  infideles  falvi  fieret )  fcd  ex preffc 

intum  iidelibus  in  Euangclio  promittuntur  atq$  annuntiantur, 

:  proinde  etiam  fblis  fidelibus  in  ufu  Sacra.mentorum  obfignan- 

ir:  uti  quoq;  in  Catechefi  diferte  docetur:JV  Chriftum  falvos j£- 

•*  non  omnes  homin&fed  omnes Hlosc qui  ipfiper  veram  ac  vivam 

iem  inferuntur ,  omniumque  ejus  blneficiorum  participes  fiunt. 

hriftu  ommbtis  fidelibtts  promififie  tam  certo  corpusfuum  in  crme. 

o  ipfis  oblatum  effe,  quam  certo  ipfipanis  &  poculi  Domini  parti" 

pesfiunt.     Econtra  omnes  tos,  qui  fead  Deum  ex fincero  corde 

m  convertunt >edert  &  biberefibi  ipfisjudicium .  Omnibus  fideli-* 

(4  per  pradicationem  Euangefy  annunciari  omnia  ipforum  pec* 

ta  a  D  e  o  propterChrifti  merita  remijfa  ejfe :   contra  vero  iran* 

e  i  & dternar»  condemnationem  omnibfts  infidelibas  incum- 

re  quamdiufenon  convertunt*   Quaftion%  20.  7/.   81.   84. 

uare  ex  Promiflionibus  Euangelu  non  poteft  concludi  ne- 

Jiaem  ex  fo.f  q^j  externe  untura  vocati atque  iovitati  funt„ 

M  ^  ei% 


yi  II.      CoNTRA-REMONSTRANrTlA 

«lTe  reprobatum,  cum  hx  promifliones  neque  per  prjedicationero 
Evangelij  proponantur  atque  annuntiantur ,  neque  per  Sacra* 
mentorum  ufum  obfignantur  omnibus  &  fingulis  homimbusj, 
fine  difcrimine ,  fcd  tantum  converfis  &  fidehbus.  Quandoquu 
dcmetiam  donum  fidei&  converfionis  non  detura  D  e  o  om- 
nibus  homimbus  ,  fed  multi  in  infidelitatc  maneant ,  ac  proinde 
promiffionumEvangelij  nunquam  participes  fianr,inde  manifeftc 
apparet  D  e  v  m  non  decrevifte  omnes  homines  harum  promif- 
fioncm  participes  facere ,  fed  qnofdam  Yelinqhere  in  interitu  t  ir. 
quemfe  ipfis  pracipitaverant.  Conftjf  Artic.  1 6. 
StxtaNo-  Sexta  Novitafy  quam  nos  docere  dicunt ,  ha:c  eft  ,  quod  do 

cczmus, Ftdemin  cordibus  hominum  effci  pervim  feu petenriam  ir 
refiftibilem-i»   Vox  Irrefiftibilis  eft  vox  nova ,  aliena  &  ambigua 
qua  nosnon  multum,  neque  llbenter  utimur,  propter  ambiguita 
tem,  fcd  aliquando  uti  cogimur  propter  Remonftrantes,  qui  cun 
nova  doclrrina  fua  etiam  novos  excogitarunt  terminos  ,  ut  fub  iji 
?n '"^f^  ^em  cri'orcs  *uos  tailt0  K»elius   occultarepoffinr.  Pleno  orefem 
tioac  spiri-  per,  clamitant,fchbenter  agnofcere  inconverfione  horainisqual 
4us  SantH,   cunque  operationes  Spiritus  Sancti ,  modo  ne  fint  irrefiltibile;   : 
Quid  lfta  voce  fignificare  velmr,apparuit  in  Gollatione  Hagienf 
fcilicet  Spiritum  San&urn  ih  anunis  hominum  operantem  cut    I 
intentione&  voluntateur  fidemin  lllis  efficiat,  no  e/ficacius  opt 
rari  quam  hoc  modo  ,  ut  femper  a  liberahominis  voluntateac 
huc  dependeat,  aut  cooperatione  voluntatis  fuse  operationcm  Sp    1 
ritus  Sancti  perficere,  aut  refiftentia  volunratJs  fuae  eam  iropedir. 
atque  haxeft  cauftacur  haecopcratioSpiritus  S.Mtffttbilisab  ipi,  1 
appellctur.    Nos  cont  ra  docemus  operationem  Spintus  Sancli  i 1 
converfione  hominir  ejuimodieireinternam  atque  ita  efhcace  « 
operationem,  qu-i  non  tantum  potentia  ad  crcdendum ,  fcd  etia  . 
ipfa  fldes  reipfa  efficaciter  efficiatur  m  animis  omnium  eorum,ci .  j 
ca  quos  ha?c  operatio  adhibeter:  ade&  ut  per  hanc  operatione  i 
efficaciter  &  reipfa  tollatur  omnis  refiftentia  ,  quac  acorrupta  h  • 
minis  voluntatc  proccdere  pofiit :  quo  refpe&u  ha:c  operatio  lo  \ 
fiftibiiis  vocari  poliir ,  quia  refiftennam  efficaciter  &  ccrto  rolli  t 
Haec  doctrina  noftra  non  eft  nova  ,  fcd  m  verbo  D  e  i    fundat  \  \ 
atque  ab  omnibus  orthodoxis  dodtonbus,  etiam  in  primitiva  Ei 
cleiia,  adverfus  Pclagianos  6c.  Seraipclagianos  crrores  fempertr*  j 
ditaac  propugnara.     Hienimomnes  femper  magno  cum  co  i  l 
fenfudocuerunt,  hanc  operationem  efic  talem  ,  ut  a  nuilodurtf 
coxde  reiguacur,.  fedferapei  cxuojeiinb.us  faciat.volemes.    Idc  s 

omi  i 


MlNISTR.   REFORM.   IN  HOLLAND.        93 

©mncs  Reformati  Doctores  adverfus  Pontificios,  Anabaptiftas  s 
acdiverfos  novos  Pclagianos  femper  doeuerunt  ac  dcfenderunta 
£c  in  decimo  quarto  Confcffioms  noftrae  articulo  perfpicue  doce- 
tur»   Quae  autem  Remonftrantes  adverfus  hsec  producunt  ex  /4, 
Sc  65.  quasftionibus  Catechifmi  ,  ubi  dicitur  ,  Ecclefiam  colliffi,     K 
&  fidem  effici  in  ammis  hominum  per  Dei   Vcrbum  &  Spiri^ 
tunu ,   nobis  nihil  officit ,  fed  potius  prodeft.  Nam  C\  fides  effi> 
citur  non  tantum  per  Verbum  Dei,  fed  etiamperejus  Spiri- 
tum  San&um ;,  &  cum  Spiritus  S.fit  tertia  in  fancta  Trinitate  per- 
fona ,  atque  hsec  dici  non  poflit  cum  intentione  fidem  in  animis 
noftris  efficiendi  ita  operari  in  i;fdem ,  ut  operatio  ejus  impediri 
queat,  quandoquidem  D  E  v  s  in  inrentionc  fuafalli  nequit,  in- 
de  apparet  illis  vcrbis  potius  noftram  doclrinam  de  efficaci  opera- 
{ionefideiconfirmari.   Si  verodeNovitatibus  loqui  velimus  in 
hocarticulo,  dcprehendetur  Remonftrantium  do&xinam  de  ope- 
ratione  Refiftibili,  aut  decooperatione  liberae  hominis  voluntatis 
in  Cai  converfione,  non  tantum  quod  attinet  ad  doctrinain  ipfam, 
/ed  etiam  quod  attinet  ad  terminos  ,  quibus  hanc  do&rinam  pro- 
ponunt,Novum  effe  in  hifce£ccle{ijs.Reformatis,atque  ante  Ar~ 
w/w/ tempora  parumauditam.     Alij  enim  qui  ante  ipfum  alibi 
vires  iibcriarbitrijpropugnafumynon  fciverunt fe iub  hocpaiiio 
opcrationis  refiftibilis  occuitare. 

Septima  N  ovitas }  qna  nos  gravant ,  harceffet,  Nolte  nos \ut  Septims 
\€hrifiianiparentescertifintacplene.perfuafi ,  infhntes  eorum  bap-     OYiS3**' 
'  tizatos  in  infkntia  morienta  falvosejfc  ,  fed  ftrntum  eos  ex  charitate 
I  &  per  eonjetluram  id  pefie  ffierare  Falfum  eft  nos  hoc  nolle.  Con-  De  fahite  m-. 
! tra-Remonftrantes  enim  hac de  re  publice  &  vere declararunt,  In  a™^^1, 
\Ecclefijs  nofirisdcceri,pro  elellis  Deifilijs  habendos ejfe ■ ,  nontan-  in  infamia: 
I  mm  adultos,  qui  in  Chrifium  credunt,  &  fecundum  eamfidem  di-  ™Comta-- 
!  fne  Evangelio  ambulant,fed etiam  infhntes  foederatorum,quam  diu  Remonfu-. 
I reipft  contrarmm  non  ofiendunt :  ac  proinde  fideles  parentes ,  cum  ^l^iil', 
'ipfirum  infkntes  in infhntia moriuntHY,nullam baberecauffam  de inr-  ^-  ka^ 
\fhnfiumfiorum/alute  dubitandi.    Qmd  ciarius  dici  poceft  ?  Non  ?,1J" 
pudettamen  Rcmonitrantesnobiscontrarium  tanquam  Novita- 
item,  quara  nobis  doceatur,objicere.  Dicunt  nonnullos  effe  Re- 
imonftrantes,qui  hocdoceant,atqueexillis  folum  Dontedockium 
'aominant.    De  reliquis  nobis  nihil  conftat;.    C^upd  ad  Donte- 
'slockium  attinet ,  ille  etiam  nufquam  hoc  docet  de infantibus  ex 
'Ehriftianis  parentibus  natis,in  lnfannamorientibus,    Etfi  enirrji 
|doceat]?rsdeftinatione.m  eiiaruexsencUad  infantes ,  &  difcrimcB', 

M,  5  in-5*. 


inS.Scrfptura  haud  exfguum  oftendi  inter  infantes  FederatoruraJ- 
&  eoruni  qui  funtextra  fardus ,  tamen  rotunde  declarat  deinfan- 
tibus  Chriftianorum  in  infantia  morientibus :  Htc  potiw  fen- 
tiendum  ejfe  de  injhntibus  Chrifiianorurru  >  autfdelium  3  in  infkn* 
tia moricntibus3eos propterfcedtts  Dn  in quo etiam  fmt compre- 
henfiyomnetfafoosfire,  & a  Deo  ad  falutem  ejfe  eletlos  :  net 
axcana  D  s  i  judicia  hicejfefcrutanda,  Quare  quod  producunr 
6x74.  qua?ftioneCatechifmi,  Sc  ex  Formula  adminiftrandi  Bap- 
tifmi,  nihil  ficit  nec  adverfus  nos ,  nec  advcrfus  Dontecloc- 
kium.  QuamvisRemonftrantesetiam  ex  illis  locis  non  poffent 
fotide  probire  ,  quod  hic  afTerunt.  Na  m  in  utroque  loco  agitut 
deommbus  infantibus  baptizatis,non  autem  deinfantibus  foJum 
in  infantia  morientibus  ,  dequibus  hic  tantum  controvertitur. 
Parentes  enim  de  infantibus ,  qui  in  vita  permanent  atquc  adolef- 
.  cunt,  eam  non  habent  ccrtitudinem  ,  quam  habent  de  morienti- 
busimnfantia,  de  quibus  exprefTam  habent  promiilionem  ta- 
lium  effe  Regnum coslorum-  Afattfj.  19.1 4-  Cum  enim  adolefcunt 
nonnuIli,Caini,lfmaeles  ,  &  Efatii  eflealiquando  deprehendun- 
tur ,  de  quorum  ergo  falute  in  mfantia ,  quando  in  llla  non  mo- 
riuntur,  talem  certitudinem  haberc  non  poifunr. 
•  !\avaNo-  Oti.iva  Novitas,  quam  nobis  objiciunt ,  ha?c  eft,  Amfielo- 
rii"'  dami  Parentes  &  Snfceptores  ojferentes  infhntes  fuos  ut  Baptz.cn- 

tur ,  interrogari ,  an  non  agnofcant  dotlrinam  qua  ibi  queque  do~ 
.Dcinterro-  cetur  ,vcram  &  perfittam  docirinam  falutis  effe.  Mirandum  fa- 
iuiodamen^  n^  cft  R.cmonftrantes  cum  nos  omnes  accufareinftituantNovi- 
fi  im  m  ad-  tatum  in  doftrina ,  hicproducere  fi&umaliquod  peculiare  unius 
ti^Visll-  Eccleilar,  quodetiam  non  ad  doctiinam ,  fed ad  Ordinem  tan- 
«tfau,  tumEcclcfiafticumpertinet.Videtureosex  defe&umaterisequid- 

vis  voluiffe  arripere ,  quod  ipfis  obviam  fa&um  fuit ,  ut  falterr 
aliquid  dicerent.  Sed  quam  obfecro,Novitatem  ifta  Ecclefiahcn 
fa&ointroduxit?   Clarc  doccri  poteft  Formuiam  illam  interro- : 
gandi ,  qua  utuntur  Miniftri  Amftelodamenfcs,  omniumelTe  an- 
tiquiiHmam,  &intiinitio  Refotmationis  fcmper  in  Ecclefijs  ufi- 
tatam  t  uti    diverfa?  antiquifllma;  editiones  Pfalmorum  ,  cun 
quibus  ha?c  Formula fimul  conjun&a  eft ,  &  quaeetiam  cum  Pri 
vilegio  Ordinum  Brabantia?  &  Hollandiae  prodierunt  anno  ij<?7 
&  annis  aliquot  ab  eo  tcmpore  ,  ad  manus  funt ,  qnaz^  ldcm  ma 
gnocumconfenfu  teftantur.     Antiqua  hazc  formula  ln  Ecclej 
fia  Amftelodamenfi  femperfuit  a  fcntotibus  e/us  Miniftris  ufi  ^ 
Sata.     Adeouth.icufu.snon  Novitas,  lcd  Antiquitas  appellar 

debeat 


MINTSTR.   REFOftM.    IN  MOLtAN»k        9£ 

debeat.    Dicunt  ejfe  Novitntemcontmufitatas  (  non  audent  di- 
ccre  anriquas )  in  omnibtu  Ecelefijs  Tormulas.     Hlud  quidem  ve- 
rumelt  inFormuIis  ,  quxnunc  communiterufitata:,  pauloali- 
icrinterrogari,  fed  tamcn  ex  eonon  poteft  Novitas  ahqua  cou- 
eludi.     Ante  annos  circiter  triginta  deliberatum  fuit  in  quadam 
SynodoNationali ,  an  nou  expediret  in  gratiam  eorum  ,  quido- 
rftrinae  noftrar  nondum  plene  affentiuntur ,  ut  loco  ejus ,  quod 
©!im  a  Parentibus  &  Sufceptoribus  rogari  folet,  An  deUrinam 
illam  ,  cjua  hic ,  feum  hac  Ecclefa-,  docetur ,  agnofcant  veram  & 
perftffam  ejje  doftrinamfilutis  :  demceps  rogaretur,  An  non  agnof— 
eantdotlrinamilUmquafecundum  V&tw  &  Novum  Teftamen- 
tumin  Chrifiiana-  Ecclefa  docetur ,  veram  ejfe ,  &c.  &  ftatutum. 
fuit,  fervandum  effe  communem  &  ufitatam  Formula,  ita  ramen 
«t  libemm  unicuique  Cit  ha?c  verba ,  QoBrinam  qus  docetur,  auc. 
ufurpare,automitttere.An  ha;c  mutatioFormulae  juflas  ob  cauffuS 
fitfad:a,difputai-i  poflet.  Poftea  quidem  multis  in  locis  obfervata. 
fuir,  fed  tamen  nunquam  ab  Ecclefijs  hifce  Reformatis  unantmi 
confenfu  recepta  fuit.     At  vero  fi  hic  de  Novitate  loqui  velimus, 
magna  profe&o  ,  inaudita,  atque  etiam  feditiofi  fuit  Novitas, 
quam  R.emonftranres  deliberato  confiiio,  &  didita  opera,  pu- 
blicc  in.  templo  Amftelodamen  fi  nuper.  inftitueniLt  perquen-* 
dam  S.Theologiae  in  Academia  Leydenfi  Profefforem  ,  qui  currj. 
ut  teftis  feu  Sufceptor ,  fratr is  fui  infantera  ibidem  Baptizandum 
offerret,  probeconicms  in  Ecclefia  Amftelodamenfi  interroga- 
tiones  mftitui  fecundum  antiquam  Formulam  3  non  veritus  fui.c 
in  plenaiilfus  Ecclefias  congregatione  Doclrinam  Sc.  Qrdinem, 
Ecclefiae  Amilelodamenfis  publice  reprehendere ,  eique  comra- 
dicere,  atcjue  eo  ip(b  tumultum  publicum  inEcclefiaexcitare.. 
Perfuafi  enim  certd  fumus  Remonftrantes  ex  omnibuspnmi- 
tivae  Ecclefia;  Canonibus  3  aut  ex.  omnibus  Ecclefiarum  Refor- 
matarum  Ecdefiafticis  conftitutionfbus ,..  aut  ex  uliis  Hiftonjs» 
ueunam  quidemregulam,  articulum  ,  autexemplum  laudabila 
producere  po(Te,quo  fa<5hmi  hoc  aNovitate  in  r^gimine  Ecciefia- 
ftico  {  ne  d/camus  a  feditione)  excufare  valeans* 

Nona  Novitas,  quz  nobis lmputatur,  hasc eft,  Nos  condemnan  ^OHa  No= 
v.e  fententiam  Remonftrantiiim ,  &  declarare  ifjos  Chrijiiana  com~ 
munione  frcftereaindiguos  ejfe.  Duo  hic  nobis.exprohrantur»  I?  ^nRcral0n" 
N.os  cmdemnare  fmtentiam  Remonftrantium.   Sciendum  Hic  eft  doeinna 
icntcuciam fevidodiuum duplicitetpoffecondemjiari , autpuhlic  |r COH^ 


96         IT.      CoUTRA.R.EMOK"sTRAHTli 

cototius£cclefi£Judicio,autparticularibus  quorundam  do$o«  I 
rum  judicijs.    Publica  ab  Ecclcfij's  noftris  condemnatio  nonduna  j 
aliquafa&ieftdo&rinasRemonftrantium,  aquo  temporc  novos 
hofce  articulos  produxerunt,  quandquoquidem  Remonftrantes  i 
omnia  publica  Ecclefiarum  judicia  declinent :  atque  ha&enus  im-  \ 
pedire  noverint ,  ut  nulla  Lcgitima  Ecclefiarum  Synodus  habcri 
potucrit,  inquadehacfeutentia  judicari  poffit.  Ulud  quidem  eft 
Iudicijs  autem  particularibus  docliorum  Reformatorum,  qui  intcr  I 
nos  funt,  fententiam  Remonftranrium  paifim  cenferi  cum  Verbo  j 
Dei  pugnantem,  ac  diffentientem  a  do&rina  rcccptain  Formulis  ] 
confenfus  explicata,ac  proinde  in  Rcformatis  Ecclefijs  docen  non  j 
debere.verum  quidem  eft,fed  non  eft Novum,quia  femper  in  hifce  j 
Ecclefijs  Reformatis  lta  judicatum  fuit.Rcmonftrantes  contrarium 
conantur  probare:  qitia  ifforum fcntentia  nuncjuam  in aliquo  legiti' 
mo  ConciliOy  Synodo,  aut  alio  conventu  Ecclcfiafticofit  condemna- 
■ta  :    Hoc  omnino  a  vcritatc  eft  alienum.  Nam  fententia  Remon- 
ftrantium  dc  Electione  cx  prxvifa  fidc,  de  Viribus  liberi  Arbitrij , 
&  de  Apoftafia  Sanctorum,  tam  olim  antiquis  temporibus,  quaiu 
poft  Reformationcm  ,  tam  extra  hafce  regiones  ,  quam  in  ijfdcrr 
fxpius  in  diverfis  Concilijs ,  Synodis ,  alijfque  legitimis  Ecclefia- 
fticis  conventibus  fblenniter  eft  condemnata.  Conltat  enim  ex  hi 
ftoria  Ecclefiaftica,  &  Putrum  fcriptis ,  hanc  fenteniiam  olim  ii 
P^/^wfuiffecondemnatum  in  diverfis  Synodis   adverfus  ipfun 
ciufque  difcipulos  habitis,  utin  Synodo  Diofpolitanain  Paleftina 
circa  annum  412.  ek  paulo  poft  in  Synodt  Cathaginenfi ,  &  in  Sy 
nodo  Milevitana,  atque  anno  41 9  in  plena  Synodo  Afric*  Carth*  \ 
*me  habita?,  quxex  214.  Epifcopisconftabat:  ac  tai^dem  in  gc 
nerali  Concilio  Epheficdebtata.  condemnatio  errorum  Pelagiano  • 
rum  plenc  conrirmata  fuit.  Remonftrantes  quidem  tam  craffe  no  I 
ioquuntur  de hifcc articulis, quamolim  folent  Pelagiani ,  tamel 
illorum  fcntcntia  Ci  recte    infpiciatur ,  compcriemus  eam  in  ipf 
fundamentoa  Pclagianorum  fentcntia  parum,  aut  nihil ,  differre 
LinguaraquidenfPclagianorum  mutaat,  ledipforum  fentcntiar 
non  relinqunt.  Saltem  verc  non  poflunt  diffiteri  ipforum  fentcn 
tiam  omnino.confentirecumillorum  fentcntia,quiolim  Semi 
•pelaeiani  fucrunt  appellati ,  quorum  fentcntiacum  Rcmonftrant 
um  comparata ,  non  tantum  in  fenfu,  fed  etiam  in  verbis  &  argt 
mentisplane  confentit.Qiprc  Rcmonftrantcs  etiam  nupcr  ienter 
tiam  fuam  teftimonijs  horum  Semi  pelagianorum  volucrut  coi 
ficmarc;  Eta  nonnuilis  quoque  intcr  ipfos  aliquando  rotunc 

didui 


MlNISTR..    REFORM.    IW    HOLLAKD,  p    ' 

di&um  fuit ,  difpiciendum  ejfeats  Semipelagianifmtu  non  Jtt  merm 
Chriftianifmut.     Horum  Semipelagianorum  errores  ,  etfam  in 
hifccarticulis  ,  indiverfis  Synodis  olim  quoqixe  fuerunt    con- 
dcmnati,  &  judicati  nihil  aliud  eiTe   quam  reliquias  quafdam 
hsrefium  Pclagianarum,  ut  in  Sjnodo  Romana  fub  Epifcopo  Ga- 
lafio,in  Sjnodo  Epifcopomm  Afric<&  in  Sardinia  exuiantium:  ac  po-  eL^vtS d5 
fteaciicaannum  ^ip.ab  Ecclefiijs  Gallicis  in  Concilio  Araufwano ,  -*»nn«  0*- 
Sc  in  Sinodo  falentinachca  aimum  8jo.  cui  praeter  multos  pios  ^rium^S 
Epifcopos  etiam  tresGallias  ArchiepifcopiLugdunenfis,AreIaten-  prf»giani« 
fis,&  Viennenfisinterfuerunt.  Poft  Reformationem  Rcmonftran-  bgSs,pc" 
tium  icntcntia  ctiam  in  diverfis  Synodis  &  Ecclefiafticis  congrega-  nuperedi- 
tiombus  publice  condemnata  fuit ,  tam  intra  hafce  Provincias ,  tunv 
quam  extraeafdem.  Extra  hafce  regiones  in  Synodo  hzbiz^Argen- 
tin<e  adverfus  Hofmannum  :  In  congregatione  Ecclefiaftica  habi- 
ta  Geneva  contra  Bolfecnm'  in  conventu  habito  Berna  contra  Hu- 
berum,  in  conventu  Archiepifcoporum ,  aliorumque  Epifcopo- 
rum  Anglia  habito  Lambetha,  in  quo  do&rina  Baron  is,qucinR.c- 
monftrantes  hic  confitentur  in  ipforum  lententia  ftetiffe  ,  publicc 
fuit  condemnata.  IntrahafceProvinciasidemfadtumfuit  in  Sj- 
fjodo  Nationali  Middelburgenji  anno   1  j  7  9,    ac  poftca  in  Sy- 
nodo  pamculari  Harlemenfi  anno  1  j  82,  in  perfbna  Cafpari  Cool* 
hajij.   Item  in  Sjnodo  Nationali  Hagienfi  anno  *i$S6.  acpoftea 
in  Synodo  Bartichlari  Hagienf  anno  1  s9  *•»  m  perfona  Herman- 
niHerberti  :  acin  diverfis  particulatibus  Sjnodis  Ecclejiarum 
HollandU  Borealis  habitis  contra  Cornelmm  Viggernm  ,qu\bus  ac- 
ceffit  judicium  &  condemnatio  Academia  Leydenfs,  anno  //9/. 
Hifceaddi  poffent  omnes  publica?  Ecclefiarum  Reformatarum 
C6fe(Iiones,quas  ante  allegavimus,qu£  omnes  fummo  cum  con- 
(cnfu  fententiam  noftram  confitentur  atque  approbant.ac  proin- 
de  fententiam  Remonftrantium  rejiciunt  tk  condemnant,  uti  nos 
parati  fumus  cn  Coilfeffionibus  illis  abunde  demonftrare ,  ubi  o- 
pus  fuerit ,  quemadmodum  antea  diximus.     2.  Remonftrantes   «    9     . 
addunt,  Nos  declarare  akquem  propterea  Chrijrtana  commumone  ftrames  m- 
tfe  indignum}qma,addi£rusjitfententia  Remonjirantium  :  atj^  hoc  ^"•'c*m" 
ejfe Novitatem pugnantem  citm  22.  quaftione  Catechifmi.  Quod  Chriftian» 
ad  hanc  cauflam  attinet  cxiftimamus  difcrimen  efle  faciendum  f"inhau1'* 

_  nobis  ha* 

intcr  Generalcmillam  Communionem  totius  Chriftianitatis,  quae  beancur, 
fproh  dolor ! )  in  multas  fc&as  hodie  difciiTa  eft,  &  inter  Particu- 
laremCommunionem,  quaminter  fs  habent  Chriftiani  ejufdcm 
Gonfcflionis.  Nam  etfi  dcclarctur  quofdam  in  tah  ftare  fententia, 

N  UC 


$4        '!*•    Contra-Remonstranti  A. 

vu  indigni  cenfeantut  atque  habeantur  pro  Fratribus  hujus  aut  it- 

lius  Confeffionis,  eo  ipfotales  non  ftatim  omninocxclufos  volu- 

mus  ex  omni  Chriftiana  Communione  aut  Fraternitate.     Praete- 

rea  difcrimen  quoque  effe  faciendum  inter  pnvatum  Ecclefias 

rnembrum,  non  vocatum  ad  docendum,&  inter  Do&ores  Eccle- 

fiarum,  qui  eifdem  omne  D  f.  i  confilrum  proponere  debenr. 

Hoc  enim  fierietiam  potTet ,  in  Ecclefiis  ^Reformatis ,  ut  mem- 

bra  Ecclefia?  privata  addicTra  fententia:  alicui,quac  cum  rccepta  do- 

ctrina  pugner,fi  non  fit  ufqueadeo  magni  momenti.&  fi  quietc  fe 

gerant,aliquand  J  toleremus:  &  tamen  non  pofFet  permitu,ut  qui 

tati  fentenriaf  fit  addictus;,promovearur  ad  nuinus  docendi  rn  Ec- 

clefiis  Reformatis,aut  ut  illi  liceat  tale  fentetiam  pubJicc  in  ijfdem 

docerc.  Ac  proindccum  internos  &  Remonftrantes  comiover- 

tatur ,  non  tamen  de  privatis   membris  Ecclefiae  ,  quam  deejuf- 

dem  Dcctoribus  :  utquoquenon  tanrum  de  fententia  ipla  in 

'  fe,  quam  an  illa  fententia  in  Eccleiiis  Keformatis  docen  debeat; 

debuirTent  Remonftranres,  hanc  accufationem  dilucidius  &  di- 

ftinclius  propofuiffe.      Quod  ad  privata  Ecclefia;  mcmbra  arti- 

net,  ipfaomnium  Ecclcfiarum  communis  praxis  manifcftillime 

teftatur ,  eanunquam  proprer  errorem  in  Arriculo  de  Praedefti- 

natione,  quem  forte  velex  mfirmare,  vel  ex  imperiria  habeanr, 

modo  fe  qr.iete  gerant,  a  communionc  Ecclefiae  alicubi  aut  uii. 

quam  fuilte  exclufa.     Quod  attinet  ad  Miniftros  ,  qui  arnculi; 

de  PiardcUinationeeiqueanncxis,  in  /cntenria  Remonftrantiuui 

fucnnt ,  omnes  illi ,  qui  antehac  fequietc  gefferunt ,  fententiarr 

fuam  fibi  fervarunt ,  camque  non  docuerunt  neque  diflemina. 

runt ,  &:  receprae  dodtrinaj  non  conrradixerunt ,  illi  nunquam ; 

nobis  declarari  fuerunt  Hidigni  commumone  Chnftiana.    Sec 

quod  attinet  ad  hofce  Contra-Remonftranres,qui  non  tanrum  ii 

illaftantfentenna,  fedeandem  publice  docent,  &  magna  con 

tentione  propugnant,qui  acerbi{fimis,odiofis3&  calumniofis.con 

ciombus  cV  fcnptis  receptae  dc&rinae  quotidie  contradicunt,  ean 

condemnant,arqueomnibusmodis  exftirpareconanrur :  qui  iu 

iuper  in  multisaJijs  dogmatibus  mulro  majoris  momenti  fenti 

unt  Sc  docent  conrra  rccepram  do&rinam ,  &  recufant  rorun 

de  decJarare,quid   fenriant  dediverfis  craflis  crroribus  Socinia 

nis ,  gravefquc  dederunt  cauflas  fufpicandi  ,  fe  ab  ijfdem  iioj 

eflepiane  aJicnos :  qui  eje&ionibus  autexclufionibus  omniurj»| 

Miniftrorum ,  qui  lpforum  fententiae  non  funt  addicti.ac  vio 

iemam  Ecclefias  iiruptione,  iavios  Eccicfijs,  pubJicaMinifterJ 

pafljj 


MINISTR.    REFORM.    IN    HOLLAND,  0$ 

paflimconanturoccupare  :&qui  tam  diverfis  illegitimis  atquo 
exorbitantibus  actionibus  extra&  contra  ufitatum  Ecclefiarum 
noftrarum  Ordinem,  tot  difficultatibus ,  fcandalis  ,  diffidiis  ,  8c 
contentionibuscauflam  dcderunt,  an  illi,  finejdebita  culpaedepre- 
cationeatque  emendatione  haberi  poifint  pro  finceris>  Reforma-* 
tis  Do&onbus,acproFratribus  &  fymmyftiseiufde  noftra;  Con- 
fellionis ,  dc  eo  judicabunt  Ecclefias  Reformatae  harum  regio- 
numinSynodoNationali  ,  quando  ipfis  pcrmitfetut  eande  cele- 
brare.Casterum  Remonftrantes  hic  fortc  regerent,effe  diverfas  Ec- 
cle(ias,&  Miniftros  etiam  nonnullo*,qui  fe  omnino  a  Remonftra- 
tibus  fepararunt,atqueeo  ipfofraternitatem  illis  renuntiaverunt. 
Agnofcimus  hoc  in  diverfis  Eccleilis  hic  jam  fa&u  efle :  fed  dici-  CauffieS e  ■ 
mus  hujus  feparationis  lpfosRemoftrantcs  cauffam  pr?buifle,qua-  tarionis 
doquide  ifta;  feparationes  iis  in  Iocis  tantum  funt  inftitutae,in  qui-  i"™^™ 
bus  dodrina  noftra  ejufq;  docT:ores,procurantib.Rem6ftrantibus,  a  Remon- 
ex  publicjs  templis  excludebantur :  aut  in  quibus  Remonftrantes  ltr:*n"bus» 
doctrina  &  actionibus  fuis  erga  Ecclefias  earumquedoctores  ita  fe 
geflerunt,omnes  decori  Sc  fraternitatis  limites  tranfilicndo  ,  ut  ifti 
MiniftriEcclefiarucum  Rcmonftrantibus  communione  fraterna, 
tot  tamq:  diverfis  modis  ab  illis  violatam,  diutius  fine  confcienti- 
arum  befione  .  atq;  Ecclcfiarum  orfenfione  fervarenon  potuerint.' 
acproindeadfeparationein  procedere  coacti  fint,quandoquidem 
omnia  judicia  Ecciefiaftica,  omnefque  Synodi,in  quibus  ejufmo- 
di  difficultates  &  confufiones  emendari  deberent  ,iam  per  novem 
integros  annos ,  opera  Remonftrantmm  ceifarunt.  At  vero  etiam«» 
fi  res  eo  perveniret,  ut  Remonftrantes  dcclarentur  indigni  com- 
munione  fratcrna  Ecclefiarum  Reformatarum,  neque  hoc  novura 
torct,quoniamfupraoftendimus  Cafparum  Coolhafwm^Herman- 
mm  HerbertHmy6c  Cornelium  Viggerum  proptereandem  cauflam 
olim  ab  hifce  Ecclcfijs  hac  communione  indignos  efTe  declaratos, 
Neque  etiam  pugnaret  cum  ii.  qua^ftione  Catechifmi ,  quarhic 
producitur,  &  in  qua  docetur,0«;»/^  qu*  Chnftiam»  homini  adftt- 
Ifttem  creditufnnt  necejfaria  breviter  comprehendi  in  Symbolo  A« 
foftolico,feu  Articnlts  Catholica  atque  indnbitata  omnium  Chrifti- 
anommftdd.  Quid  enim  eft  quod  Remonftrantes  inde  con- 
cludent  ?  Videntur  hanchypothefinpraefupponere,  commu- 
nionem  fraternara  nulhs  efle  renunciandam  ,  quam  illis  folis, 
qui  errant  i\\  articulis  ad  falutem  prascife  necciTarijs. 
Cui  hypothefi  porro  fuperftruunt,  &  dicunt,quandoquidem  ipli 
v\  nullo  articulo  «renl  ad  faliitem  prajcife  necelfario  ,  quippe  qui 

N  z  agnof* 


95        II.   Contra-Remonst  rantia 

agnofcant  omncs  articulos  in  Symbolo  expreffos  ,  in  quo  fecun- 
dum  Carechifmum  breviter  comprehenditut  quidquid  crediru 
ad  faiutem  eft  neceffuium ,  non  debere  ergo  illos  indignos  de- 
clarari  fraterna  communione.  Refpondemus  primo  huic  ,  quam 
pr^fupponiit,  hypothefi  ;  eam  quidem  de  privatis  Ecclcfia?  raem- 
bris  concedi  polfe,  fed  in  Paitonbus  Ecclefiarum  non  lemper  pof- 
fe  locum  habere.  NamcuminEcclefiarum  Confeflionibus  po- 
nantur  non  tantum  Articuli  prxcifcad  falutem  fcitu  &  cieditu 
neceffarij ,  fed  etiam  omnes  ilh ,  qui  utiles  funt  &c  ferviunt  pro- 
pagationi  gloriaz  Divinns  ,  &  verse  pietatis  ,  ac  confolationi  fide- 
lium,  neceffeeft  utMinifter  Verbi ,  qui  pro  fratrcConfeflionis 
Ecclefiasillius ,  in  quaMinifteriofungitur ,  haberivoler,  affen- 
tiatur  non  tantum  articulis  praecifc  ad  falutem  neccffari;s  fe<j 
enam  omnibus  nlijs,  qui  in  Confeflione  Ecclefia?illius  exprimun- 
.  tur,  &  definiuntur.  Etenim  articuli,quibus  docetur  Infantes  efla- 
baptizandos,  Chriftianos  bona  confcientia  poffe  fungi  munere 
Magiftratus  ,  licereligitimum  juramentum  prarftare  ,aiijque  plu- 
res,  non  funt  ita  pracifc  ad  falutem  neceffanj ,  ut  fi  quis  in  ijs  ex 
imperitia aut  infirmitateerret ,  proptereaa  falutefitexcludcndus: 
tamen  fi Minifter  vcrbi  in  Reformara  Ecclefia  his  articuMs  non 
ancntirerur,  aur  cos  docerc  noller ,  merito  declarari  poffet  in- 
dignus  feu  non  idoneus ,"  ut  fit  Mmifter  in  Ecclefijs  Reformatis, 
aut  ut  pro  fratre  aut  fbcio  noftra:  Confcllionis  habeatur.  Quod 
porro  ex  Catechifmo  ab  lllis  cit«4tur ,  Omnes  articnlos  adfihttcm 
necejfarios  in  Symbolo  ^pofioltco  ejfe  comprehenfis  ,  eft  verum,  &  a 
nobis  libenter  conceditur,  modo  Articuli  fidei  in  Symbolocom- 
prehenfi  rectcexplicentur  atqueintclligantur.  Nam  non  in  ex- 
tcrna  verborum  confeflione,  fed  \\\  ven  fenfus  perceptione  atque 
agnirionefita  eft  fidcs  Chnftiana.  Pontifij  etiam  eofdem  atticu- 
los  fidei  nobifcum  externe  profitentur ,  fed  conftat  lllos  eos  non 
recte  lllos  inteiligere  ,  ac  proinde  dici  merito  non  poffunt  credcre 
omnia ,  qua?  Chnftiano  homini  ad  falutem  crcditu  funt  neceffa- 
na.  A t  vero  (i  ltafercs  haberet,  neminem  poffe  declarari  indi- 
gnum  fraternacommunione,qui  Articulos  fideiexterneoV  verbis 
confitetur,  nulli  Papifta»,  nec  Sociniani ,  nec  Anabaptifta: ,  nec 
ha;reticiquicunquequi  hodieinterChnftianosreperiuntur  ,  pof. 
fent  dcclarari  fraternacommunioneindigni  Quodad  Remon- 
Rem&nftri-  ftrantes  attinet,  etfi  nobifcum  ctiam  veiba  Articulorum  fidci  con-  I 
icsnoncrs-  fiteantur,  tamen  ex  ipforum  doctrina  parct ,  cos  nonapprobare- 
loi  tfdriii  nec  ctcdcie  eofdem  articulos  m.  Yero  fenfu,  quf  in  Catechifmo 

decia-' 


MINISTR.    REFORM.     1N  HOLLAND.       97* 

declaratur.     Namde  Dro  Patre ,  fecundum  do&rinam  ipfo-  vero  fcnfi,« 

rum,  non  crcdunt  :  Ettm  aterno  Juo  conjtho  cmma  gttbemare ,  &  icciufmo 

provifurum  effe  omnibm  3  qua  ipfirum  animabut  funtneceffaria.  <*«laiatur. 

Quseft.26.  In  aternumipfisfiiturtim  effe  benignum  Patrim-j.   In 

FormulaadminiirrandseCcen.    Omnianon temere  autfirtuitb  fed 

paterno  ejusconfilio&vohtntatecontingere.  Quaeft.  27.    Nihilef- 

fe ,  quod  nos  ab  amcre  ejtts  abfirahet.     Omnes  creaturas  ixa  ejfe  m 

ejtu  potefiate,  utfine  ejtts  arbitrto  non  mcdo  nihilagere ,  fed  ne  mo- 

vert  quidcm  poffw+j.  Quarft.28.  De  D  £  1  Filioquoquenoncre- 

dunt :  Ettm  nobts  partam  filutem  tueri  ac  confervare.   Quafft.  x  1 . 

lufiitiam  D  e  1  pofiulare  ut  peccatum  adverfus  fummam  Dei 

Aiajefiatem  admtjfum  etiamfummis.hoc  efi  ffimpitcrms  citm  ani~ 

mi  tum  corporis  fupplicijs  puniatur:&  propter  hancjuflitiam  D  e  1 

nuUo  altomodo  propeccatvs yoffe  fitisficri^quammorte  Etltj  Dei. 

Qujeft.  1 1 .40.  Dominum  noftrttm  lefum  Chrifium  meffabi!®  an~ 

guJHas,  crttciatm,  &  infirnales  dolores  pro  nobts  pajfumfiijfe,  atque 

eo  ipfi  nos  ab  angufiys  &  cruciatibm  infirni  libcraffe.   Qu.fft.44. 

Eum  malediclioncm^  qtu  nobis  incumbehat,,  infe  rectftffr  Qujrir. 

3  9.    Cum  Venturm  crit  adjudicandum,  eum  tpfis  in  dtcrnam  bea- 

titudmem  adfe  tradulhirunw  Quaeft.  52.   De  Spinru-San&o  im 

dem  non  credunc ,  nequeconfldunr :  Eum  in  £temum  cum  tpfis 

effemanfurumj.   Quae.ftjg.  Non  credunt  etiamquod  atunet  ad 

articulum  de  Eccleiia:  Eos ,    qttiviva  Ecclefiememhra  funt ,  in 

aterntim  viva  ejufdem  membraeffe  manfura.    Quarft .54.    De . re- 

miflione  peccatorum  :   J)eum  peccatorum  nunqttam  effe  recorda- 

turum.,.   Remtjfionem  peccatorum  fieri  propt  erfitisfhllionem  Chri* 

fii    Quajft.j-6.  jufiitiam,qu£ioram  Dei  Judicio  confificre  po- 

tefi,  plane,  perfitce  abfolutam.atque  omni  ex  parte  legi  D  e  i  con- 

gruentem  ejfe debere.   Qujeft.  61.    Solam  lefu  Chrtfit  fitisfitfio- 

nemyjufiittam,^finclttate>eJfejufiitianofiracora  D  e  o.  Quarft. 

Gi.Operan  ofirabona  nonpoffe  effejufiitiam  nofiram  ccram  Deo, 

necpartem  cjufdem.   Qnaeft.62.    De  Refurre&ione  Carnis :  Am- 

1  mat  eorum  poftcjuam  e  corporibm  excejferint,  evefiigic  ad  Chrifium 

caput  ipfirum.a$umi.  Hanc  ipfim  carne  cttm  animabm  noftris  rur- 

\fm efie uniendam.  Quasft. $7.  De  Vita  astcna  :  Futurum  efie,ut  om- 

i  nes,  quiinitia  vita  aterna  in  animisfuis  perfentifcunt,  poft  hanc  vi- 

\tamplena  beatitudine fint fimturi.   Ex  quibus  apparet  Remon- 

ftrantes,  etii  artkulos  ,  Fidei  ,  quod  ad  verba  attinet ,  nobifcum 

confiteantur,  tamen  eofdem,  quod  ad  fenfum  attinet ,  nobifcum 

non cre.de.re  t  ae  proinde  etiam  eofdem  ita  non  declarare ,  quem- 

N  3  admo* 


y$  II.  Contra-Remonst  rantia 

admodum  in  Catechifmo  noftro  declarantur.    Ac  proptcrca  non 

foretnovum,  etiamfi  .declararetur  tales  Do<5fcores  fraternacom- 

raunioneatqueunitatcFidei  ,  qucxin  Reformatis  Ecclefijs  ferva- 

tur,  non  clTe  dignos,  etiamfi  externc,  fecundum  verba,  Articulos 

Fidei  confiteantur. 

Dcc^ma  Dccima  Novitas  ,  qucc  nobis  affingittir,  ha:cefl: ,  Nos  Confi- 

Nomas,     jjloncm  &  Catechifmum ,  qnautracjHcfcriptaftnt  humana ,  vclle 

fubfgnari  a  Minijtris ,  non  tctntum  ttt  Formnlaf  confenfm ,  fecun- 

dam  primttm  &  veterem  ufum ,  fed  etiam  ad  tejiificandam  fani~ 

De  a-icoi-i-  tatem  in  docirina.  Confeilionem  <Sc  Catechifmum/cr/p/v*  ejfe  hti- 

ktiptioae    mana,  fcimus,  agnofcimus ,  &  docemus  tam  nos ,  quam  ipli  Re- 

Confenio-    monftrantes.     Nos  emm  folos  libros  veteris  &Novi  Teftamen- 

chitaL*1^  zi  >  id*  eft ,  fola  Prophetica  &  Apoftolica  fcripta ,  pro  fcriptis  a 

Deo  itainfpiratis ,  ut  far.&i  Dei   homines  ea  Iocuti  fuerinc 

&c  fcriplerinc  a&iaSpirituSau&o  ,quiipfos  duxitinomnem  ve- 

ruateai:  ac  proindcharc  fcripta  nullo  errori  obnoxiaefTe  poffc. 

Omnia  vero  alia  fcnpta ,  pra:tcr  ifta ,  quantavis  etiam  fan&itate 

&  doctrina  prxditi  fuerint  viri  illi ,  qui  ifta  fcripferint,  tamen 

cnm  fcriptafint  a  talibus  viris,qui  Spiritum  San&um  tanta  men- 

fura  noii  acceperunt ,  quam  Prophetx  &  Apoftoli  ,  &  qui  pro- 

inde  in  doctrma  crrarc  pofTent ,  erroribus  quoque  obnoxia  elTo 

poffe ,  ac  femper  ad  divina  fcripta  Veteris  &  Novi  Teftamemi  cx- 

aminari  debcre,  etiam  hbcntcr  agnofcimus ,  &  pro  c|ufmodi  hu- 

manis  fcriptis  etiam  habemus  Confcllionem  &  Catechefin  ,  quae 

tametfi  ab  hominibus,  qui  erroribus  crant  obnoxij ,  fint  con- 

fcriptaz  ,  tamen  nos  ln  illis  ha&cnus  nuhum  errorcm  deprchen- 

derc  potuunus,  qui  pugnet  cum  fcriptis  divinis.       Remonftran- 

tcs  ,  quiadverfus  ha?c  fcripta  humana  perpetuo  ita  debacchan- 

tur ,  eaquc  apudpopulumconantur  omnibus  modis  dcerrori- 

bus  fufpecTa  redderc ,  rcftc  facercnt ,  (i  arbitrentur  fe  errores  ali- 

qaos  ln  ijs  deprehcndilTb ,  ut  hoc  nobis  officium  prarftarcnt ,  at- 

que  iftos  errores  nobis  commonftrarcnc     Clamitant  quotidic 

advcrfus  hxc  fcripta ,  quafi  ftupcndis  erroribus  fint  rcfertiifi- 

nia  ,  fcd  eo  nunquam  perveniunt ,  utvehnt  illos  commonftraro 

&  demonftrarc.     Vtinam  tam  beatis  nobis  tandcm  effe  liceret, 

utiftas  infigncs  confiderationes ,  quas  Remonftrantes  ( uti  jam 

anno  r  6  i  o.  in  prima  Rcmonftrautia  declararunt  )    obfigna- 

tis  Epiftolis  ad  IUuftr.  DD.  Ordines  tranfmiferunt ,  ac  porrd 

Cfanfraittcrc  cum  temporis  parati  eranc,  tandom  aliquando  ccr- 

nero 


MINISTR.    REFORM.    INHOLLAND.  99 

ncre  darctur ,  utque  eafdem  in  legitima  Synodo  Nationali  Eccle- 
fiarum  Reformatarum  ,  fecundum   D'e  1   verbum  ,  examinari 
poffint,     Remonftrantes  hocfacile  poffent  pracftare^  fiyellent: 
ied  non  audent  cauiTam  iham  judicio  Synodi  Nationalis  permit- 
tere,  veritine  coniiderationes  ipforum  ad  Verbum  Dei  ex- 
aminarae  cum  eodem  non  poffe  ccnfiftere  deprehendantur.     Do- 
lltrinam  hifce  Scnptis  comprehenfam  [ufhcii  illis  apud  popn- 
Itim  fufpecTam    potuifie  reddere,  atque  interim   non  Judicant  . 
confuitum,  ut  porro  deveniaturadlegitimumexamen:    ut  hac 
ratione  fufpicio  iiladcctiina?  ifti  incumbat,  atque  ita  Ecclefias 
a  recepta  hac  dccTrina  magis  magifque  alienentur.     Ha?  pro- 
&6to  funt  artes,  quae  nihil  valent,  neque  finceros   Ecclefia- 
rum  doctores  decent.     Quod  autem  velimus  m  hifee  Scriptts  Antiqni- 
Mimfin  fiibfirtbatvL,  •',  verum  quidem   eft  ,  fed  non  Novum  fitaa.&TuiZ 
ln  Eccleiijs  Reformatis.     Semper  enim  atque  ubique  ab  ipfo  Re-  litas  Sub- 
formationis  mitio  hoc  ufitatum  ,   atque  in  diverfis  Syncdis  Na-  fcnPnt)ntt« 
tionalibus  mandatum  ac  ftaturum  fuit,  ut  in  omnibusRefor- 
matis  Ecclefijs   diligenter  obfervetur.     Quandoquidem  enim 
Scripra  ha;c  Formulas  fnnt  Confenfus  in  doc"trina ,  qui  femper 
inter  Mimftros  uniusEccIefiae,  feu  Religionis  ,  effe,  atque  ob- 
fervari  debet,  femper  in Ecciefia  Dei  ufitatum  fuit,  ut  om- 
nes  DocTores  ,  ad  reftificandum  cpnfenfum  fuum  in  DccTrina 
Orthodoxa,  hifceFormulis  ,  ut  Veibo   Dei    confentientibus, 
iubfcripierint.     Eftque  hoc  fumme  etiam    neceffarium :  fecus 
enim  haud  foret  poilibile ,  peflimis  praefertim  hifce  tempoii- 
bus,  confenfum  atque  unitatem  in   pura  doctrina  confervare. 
Quando  itaque  Remonftrantes  recufant,  uti  jam  aliquot  annis 
fecerunt  ,  hiicc  Formulis  ,  ut  Verbo    D  e  1    confentiennbus,, 
fubicribere  ,  eo  apcrtifiime  indicant  ,   eos   non  iervare  Con- 
fenfum  in  docTrina  cum  Reformatis   harum  regionem  Eccic- 

fij3. 

At  fane  res  eft  peflimi  exempli,quando  in  Rcformatis  Ecclcfifs 
habentur  docTores ,  qui  teftiikari  nolunt  fe  Confenfum  co~ 
lere  in  doeTrina  cum  iifdem  Ecciefiis.  An  unquam  cOmmodicr  $c 
compendiofior  via  fterni  pollit,  ad  quaflibet  haerefes  in  Ecclefias 
Reformatas  introducendas,  quam  ii  Miniftris  haec  permittatur  li- 
bertas  ,  ut  non  teneantnr  declarare,aut  teftificari>quid  de  docTri- 
na  Ecclefiarum  Reformatarum  in  Formuhs  Confenfus  exprciTa 
fcntiant  ?   Qut  fieri  poffec,  ut  haeretici  uili  ex  Mmifterio  Ecclefia- 

xum 


ioo      II.     ContrA-Remonstrantia. 

rum  arceri  queant ,    fi  doctores  Ecclefiarum  non  tenerentur  fen- 

^eutiam  fuam  de  doctrina  recepta  fubfcriprionibus  declarare.^H^c 

itaque  magna  fane  &  inaudita  eft  Novitas,cum  Remonftrantes  fe 

venditantes  pro  Reformatis  do&oribus  ,  noiunt  ncque  do&rina; 

Reforraatarum  Ecclcfiarum  fubfcribcre,  ncque  etiam  debite  Ec- 

clefiis  patefacere,  quid  adverfus  illam  habeant.Dicunt  nos  vellenc 

hifce  fcriptis  fubfcribatur,  non  tantlim  ut  Fermulis  Confenfts ,  fe- 

cundum  yrifcum  &  frimum  ufum,fed  etiam  adtcjiificandam  ftni» 

tatem  doclrina,Ptobixc  idipfum  conantur  ex  decreto  quodam  Sy- 

nodi  particularis  harum  Ecclcfiarum  cebebrata;  anno  1 6oj.   Ro- 

terodami,  inquo  de  harum  Formularum  fubfcriptione  agitur*  Vt 

a.irem  rectc  intelligamus,quomodo  ha;c  res  fe  habeat,fciendum  efc 

hocipfoanno,quifecundus  fuit  ab  adventu  Armiriy  in  Academi- 

am  Leydenfem,  lam  tumcomperiri  cepifie  Ecclcfias  Hollandicas, 

nonnullos  Miniftros  Arminio  addictosde  recepta  do&rina  haud 

rc<5tc  1  jqui,eandem  omnibus  modis  conari  dubiam  reddere.atque 

illi  criam.nonnulhs  inlocis  contradicere  ;    quam  ob  rem  jufta: 

fufpicionum  rationes  Ecclefijs  data?  funt    Miniftros  nonntilos 

a  recepta  Doctrina  defecuTe  ,    aut  deficerc  ccpiffc  adeo   ut  non 

cfTcrnt  certasdc  Orthodoxh   Miniftrorum  fuorum    in  Doctrina 

ac  prarfcrtim  etiam  de  Orthodoxia  eorum,qui  recens  ad  Minifteri- 

um  acccdcbant,  6c  fub  difciplina  Arminij  in  Academia  S.  Theolo- 

gixoperam  dederant.  Cumqueper  quorundam  negligcntiam  tn 

diverfis  Claihbus  hx  fubfcriptiones  lftanim  Formularum,  qua 

cum  in  hnem  fie.ii  folent,  j;im  annis  aliquot  nonerant  poftulatae , 

neceilanumjudicarunr  Ecclefix,  eafdem  fubfcriptiones  iterum.1! 

Mimftris  exigerc.  Aliqui  hic  noluerunt  fubfcribere ,  fed  omninc 

recufarunt.   Alij  animadvertentes  hanc  recufationem  haud  beiK, 

convenireMiniftro  harum  EcclefiarumReformatarum  ,  non  aufi, 

fucrunt  fubfcriptionem  fimpliciter  recufare,fed  diverfis  iniquis  cf  j 

fugijs  conatifuerunt  finemharum  fubfcriptionumeludere,  atqu< 

_. .   fufc_    ita  fubfcriptionem  lpfam  inanem  reddere.     Finis  ejufmodi  fiib- 

jtnptioiiuni  fcriptionum  duplex  eft :  Primarius  ut  Miniftri  Ecclefiarum  ijs  tefti 

ficentur  fe  doctrinam  Ecclefiarum  Reformatarum ,  uti  illa  in  ltti. 

Formulis  declaratur,  agnofcere  confenticntem  S.  Scripturae  ♦  atq  j 

ita  ie  Confenfum  colere  in  doctrina  cum  alijs  Reformatis  docto 

fibus.  Secundarius,  ut  fimul  etiam  promittant  fe  vellc  confenfun 

huncindocendoetiamcumilliscolcrc:  ut  ita  Ecclefias  certa?  eiTj 

queant,  omnes  earundem  Do6tores,doclrina?,  quam  Ecclcfiae 

(ana  &  Scripturis  confcntientc  do&rina  agnofcunt,  aiTentiri,& 

docend 


MINISTR.    REFOKM.     I  K    HOLLANDr     ioi 

jocendo  unicatem  feu  confenfum  fervare.  Secus  enim  impofllbi- 
c  eft,  uc  fchifraaca  &  confufiones  ab  Ecclefijs  avcrtantur.    Mini- 
rriicaque.hi  fupradi&i  cum  urgerentur,ut  hifeFormulis  utrumq;  EfflIffiaR^ 
n  fmera  fubfcriberent,  nonnulli  declarabant  fe  quidem  fubfcrip-  momtrmti- 
:ioiiemanuspromittercvelIc,  nonelTe  fcpublice  quidquam  do-  "c^'"^b" 
fturos  contra  do&rinara  illis  formulis  comprehenfam.ted eadem  bus^FcTiftu 
efhficari  nolebant,  fe  eandem  agnofcere.  S.  Scnpturis  confenti-  hnu»  «>a- 
ntern.  Alij  refpondebant,  fe  fubfcriptione  raanus  etiam  teftifica-  cn  us* 
i  veile  ,  fe  hanc  do&rinam  agnofcere  S.  Scripturis  confentien- 
e  m  ,  ^cd  quatenut  cum  Verbo  De  i  aonfentiat,  aut  acceptam  tnfen- 
4  Scripturis  congruente:  aut  cum  S,  Scripturis  confentire ,  inpra- 
ipuisfundamentis  Chrifliana  Religionis ,  interim  nolentes  expri- 
icre  quofnam  articulos  pro  talibus  fundaraentis  habeant    :  auc 
eniquepromittere,  do&uros  fcelTefecundura  VerbumDE  i,& 
[lodfecundum  illud>  in  hifce  Forwulis  docetur  Hajc  effugia  fim- 
licioribus  aliquando  videbanturrationis  aliquid  habere,fed"cum 
:cl:e  examinarentur,  deprehendebantur  fubfcriptiones  illas  pla- 
s  inanes  reddere  &eludere'     Sufcriptionibus  enimcum  ejuf- 
lodi  effugiis  fa&is,non  poterat  obtinen  primarius  earundem  fi- 
s,  q ui  hic  eft,  uti  jam  diximus:  ut  per  eas  Ecclefias  certas  reddan- 
:r  omnes  ipfarum  Do&ores  rcceptam  Ecclefiarum  doclrinam  in 
)rmulis  Confenfus  expreffam  agnofcere  S.  Scripturis  confenti- 
item,ac  fecundura  eam  fententiarum  unitatem cura  illis  fervare, 
li  eadem  mente  &  fenrentia  elTe  coagmentatos :  quod  necefTe  eft 
prarcedat,  &  quod  fundamentum  elTe  debet,fi  etiam  idem  con- 
ntienter  loquentur  feu  docebunt ,  ad  quae  duo  fimul  Apoftolus 
wadhortatur  i.  Corinth.  1. 10.  Omnes  enim  hsretici,qui  ho- 
•jsinter  Chriftianos  reperiuntur,etiamipfi  Sociniani.talibus  fub 
|nditionibus,etiam  hifce  noftris  Formuhs  poifent  fubfcribere. 
que  idera  etiara  promittere,  lcrvantes  lnterimfententiarnfuam: 
proinde  poiTent  in  hifce  Ecclefiis  ad  Minifteriura  ac  docendi 
unus  admitti,atq;  etiam  fententiam  in  iifdem  fuam  proponere,fii 
dtores  harura  Ecclefiaru  ulterius  nonobligarentur.5Deeo  enim 
J»n  qu£ritur,an  illud  quod  cum  Dfi  i  verbo  confentit  ,quod  fen- 
m  habat  S,  Sripturis  congruentem,  aut  quodcumijsconfen- 
,  doceri  debeat :   fed  an  dodhina  recepta  Ecclcfiarum   Refor- 
itarii,  qu^e  hifce  Formulis  breviter  comprehenfaeft,  abomni- 
s  harum  Eclefiarum  do&oribus  agnofcatur  pro  .'dodlrina  ,quae 
m  Verbo  D  e  i  confentiat,aut  qua;  fenfum  habeat  Scripturis 
ngrueutem,    Quaregura  Doctor  aliquis  Ecciefiar  Reformatae 

O  rogatur. 


»1 


I 


101       II.      C0NTRA-R.EM0NSTRANTIA 

rogatur,an  agnofcat  receptam  earundcm  Ecclefiarum  dodrinati 
cum  Verbo  D  1 1  confentirc,  aut  Formulas  iftas  confenfus  fen 
fum  habere  Scripturis  congruentem  ( quod  fit  cum  fubfcriptio 
nes  hx  ab  illis  poftulantur  )  fi  hic  refpondcret,  agnofco  hanc  do 
£trinam  cum  Verbo  D  e  i  confentire   ,  quatenus  cum   Verb 
Pe  i  confcntit,  aut  Formulas  hafce  haberc  fcnfum  Scriptmis  coe 
gruentem,acccptas  in  fenfu  Scnpturis  congruentc,  quid  hoc  alhj 
efletjquam  nugari,mhil  dicere,atque  Ecclefiis  aperte  illudere?  ^ 
vero  fl  minifter  Ecclefiae  Reformata?  no  tenerctur  ulterius  obliga 
quam  ad  hanc  promilfioncm.y*  dofturnm  ejfe  omnia,  cjm& confenti 
enter  Dei  Verbo  (fecundu  ipfius  fententiam)*#  V.ermulis  confsnft 
docentHr}q\iis  haereticus  idem  bona  confcientia  non  poffit  promi 
tere?Quam  obligationem  ad  unitatem  in  doctrina  talis  promifl] 
fecum  ferret,  fl  unicuique  liberum  eflet  ita  docerc,uti  ipfearbitr; 
biturS.  Scripturae  confentire  ?  Quomodo  foret  nobis  poffibi 
Socinianos  ullos  cx  Miniftcno  harum  Ecclefiarum  arcerc,fi  Miri 
ftri  hanc  tantum  promiffionem  praeftantes  cffent  admittendi,atq 
adulteriorem  declarationem  Sc  promilfionem  non  obligarentu 
Si  quis  promitterct  fedocturum  fecundum  D  e  i  vcrbumcV  qu«- 
cunq^eidem  confentienter  in  CocilioTridentino  decrcta  funt,  (q 
promilfione  omncs  Rcformati  Do&ores  bona  confcientia  praeft 
re  poflent )a.n  talis  ftatim  haberi  pjffet  pro  doctorejqui  cofenfu 
coleret  in  doctrina  cum  Ecciefia  Romana?Effugiaitaquc  harc  pl 
ne  tollunt  fme  propter  qucm  hx  Formulae  in  Ecclcfiis  concipiu 
tur  atquc  habentur,qui  cft  ut  Ecclefias  earii  fubfcriptionibus  cei 
reddantur,  doctorees  earunde  unitatem  icrvare&  in  fcntiendo 
in  docendo.IIIiqui  promittunt  lc contra  doctrinam  hifceForm 
Jis  comprehcnfam  nonelfe  publice  docturos,recte  quidem  huci 
qucfaciunt.fednondum  fatisfaciunt  muneri,  quod  poftulatur 
iincero  doctore  Reformato,qui  omne  D  e  i  confilium  Ecclef 
exponere  debet,&  non  tantum  in  quibufdam,fed  etiam  in  omr 
bus  doctrinx  Reformata;  capitibus  idc  fentire  dcbet  cum  Ecclef 
ReformatiSjin  quibus  pro  Doctore  haberi  &  cognofci  volet.Na 
fiib  taii  ptomiifione'fi  hasc  fola  poflct  fufficere^etiam  Sociniani 
Ecclefias  noftras  facile  fubrcptarenr.Etenim  fi  quis  add;<5tus  fe 
tentins  Socinianorum  dc  Dcitate  Chrifti,  de  ejus  Satisfa&ione  p 
pcccatis  nuftris,de  Iuftificatione,autaliis  magni  momentick:  fu 
dauicntalibus  Fideinoftrae  ruticuIis,promitteret  fentcntiam  fua 
ftbi efrc.fef yaturum,an Eeclefiis  re&e  profpcct  um  foret ,  fi  talc 

hab 


'MlNriSTR.    KtFOKM,    1»    HOLLAW».     *&j 

uberet  Do&ore,a  quo  nunquam  in  fundamentalibus  illis  fidciac 
iculis  inftitueretur?  Quare  Miniftri,qui  pro  Reformatis  Do&o- 
ibus  haberi  voIunt,non  tantura  proraittere  debent  ,  fe  contra 
eceptam  dodtrinam  non  efle  do&uros ,  fed  etiam  declarare,fe  il- 
aiu  in  oranibus  articulis  Sacrae  Scripturas  confentientem  agnofce- 
e.     Hsec  fuit  cauffacur  in  Synodo  Roterodamenfi ,  anno  i6of  ™e™  decr« 
ura  propofirum  eflet  nonnullos  in  hifce  Ecclefiis  Miniftrospla-  £oSu- 
s  recufarc  hifce  Formulis  Gonfenfus  fubfcribere ,    &  nonnul-  menfis. 
js  fupradictts  effugijsfubfcriptionemconari  eludere,  confultum 
c  necelfarium  fuerit  iudicatum  ,  renovare  Decretum  quoddara. 
ynodi  anno  i;8i    etiam  Roterodamihabitse,  in  quo  man- 
atur  Subfcriptionem  illam  in  Qaflibus  a  Miniftris  efle  facien- 
amatquc  obfervandam ,  ut  per  iBam  non  tantum  mitatemin 
lolirina),  fedetiam  fanitatem  ejufdem  teftificentur,  hoceft,uc 
eream  teftificentur,(enontantum  fervaturos  unitatein  docendo  Ank,  i7, 
;ta  ut  nihil  contra  illas  Formulas  doceanr,fed  etiam  fe  do&rinam 
lis  Formulis  coprehenfam  agnofcerc  profana  &  cii  S.  Scripturis 
)nfentiente  do&rina, ut  hoc  modo  oftendat  Scteftificentur  iffo- 
mfanitatem  in  dottrina,q\iando  approbant  receptam  do&rinara 
aam  Ecclefias  pro  fana  &  cumScripturis  confentierite  agnofcunt; 
!oc  enim  ab  Ecclefijs  praefupponitur  ,  receptam  do&rinam  hifco 
jrmulis  coraprchenfam,  fanam  8c  Scripturis  effe  confentientern 
:  proinde  do&ores  harum  Ecclefiarum  cumhifce  Formulis ,  ue 
ira  Verbo  Dfi  i  confentietibus,  fubfcribunt,eo  fanitatefuam  in 
)&rina  teftificari.  Aded  ut  ex  hifce  Synodi  verbis  concludi  nullo 
odo  poflit,  iftis  verbis  Formulas  hafce  conftitui  ut  Regulam,ad 
lara  fimitas  do&rinasexaminari  debeat,  fedtantum  ut  Regulara 
cundumquamjudicaripoflit,  ando&ores  Ecclefiarum  recepta; 
jnae  do&rin-as  aflentiantur,  nec  ne :  quod  ipfum  etiam  verba  De- 
I  eti  iftius  confirmant,  cum  ibi  dicitur :  Miniftrum ,  qui  in  do- 
ina  furni  eft,  nullam  hac  in  re  difficultatem  moturum[,  ut  fcilicec 
idiritatem  &  fanitatem  fuamin  do&rina  ■,  fubfcriptione  harum 
^rmuIarum,&rotUndadeclarationetQftificetur,  Atqueita  For- 
Jjute  iftas  non  conftituuntur  ut  Regula  Fideiy  nec  FerboDz  i 
{aquantur  ,  quod  ipfum  nos  aperte  confitemur  8c  docemus 
uicam  eflc  8c  pefecTriflimam  Fidei  regulam ,  ad  quara  folam 
liitas  aut  veritas  dodfcrinae  alicujus  ,  uti  quoque  horum  Scrip-» 
«rum  examinari  debet.     Ac  proinde  in  hifce  nullam  nos  no- 
lcatera.  docemus  ,  quae  pugnet  cum  feptimo  confeflionis  no- 

Q    i  ftra? 


1Q4:       n.      CoNTRA-REMONsTRANTIA 

ftrae  atticulo  ,  qucm  nos  plene  recipimus,  ac  fecundum  eunden 
libenteragnofcimus:  Nulla  fcripta  hominum  quantavis  etiara 
fan&itatepra-ditorum,  cum  Scriptura  divinaefle  comparanda 
In  hac  Synodoetiam  nihil  novi  fuit  ftatutum  ,  fed  tantum  reno 
vatum,  atque  ut  obfervetur  mandarum  cffe  ,  vetus  aliquod  decrc 
tum  Synodi  Roterodamenfis  habitse  anno  i  j  8  i.  quodfacTun 
fuerat  cum  revideretur  piimiis  articulus  capitis  quarti  Synodi  Na 
tionalis  habiras  Dordrechti,  anno  1578.  hifce  verbis  :   ArticuX 
Im  hic  non  tantum  ad  unitatem  dcfirina  3fed  ctiam  ntd (amtattA 
ejufdem  teftificandam  ohfervari  debet.  jitque  fi  aliquando  mim 
ma  etiamfufpicioftt  de  Miniftro  quodam,  male  Ulumfcntire  de  ar 
ticulis  qutbufdam  dotlrin&,Synodus  ferio  vult  monitos  rehquos  Mi 
niftros  in  convevtu  Clajfcali  agant  de  artkulis  doftrin<£>ut  ccrtifiy 
dc  orthodoxia  talts  Mtniftri:  &  Miniftcr  cjui  in  dotlrtna  pirnt  rf, 
kuc  in  renulUm  movcre  debet  difftcHltattm  :  &  ft  firtc  anis  al 
cjuam  in  dotlrina  dtfficultatem  habeat,  hoc  medio  potcft  melim  en 
(iiri.     Amculus  Synodi  Nationalis  Dordrechrana? ,  de  qua  h 
menrio  fir ,  ira  fe  haber :   j4d  tcftificandam  in  dolhrina  unitatcn 
Arbitramr.r  in  owmius  Bthica  Ecclcftjs,  Confijfioni  Fideixxxv  1  ] 
nrticiilis  comprchcnfz ,  /Wanno  /  /  7 Z.rccufie,  &  Rccti  J>bilipi< 
«nte  multos  annos  tradita,  efiefubfcrtbcndum :  atque  ut  hoc  a  M 
Tjfiris  Vtrbi  Cr  S.Thtologi*.  Profifioribmficridcbet,  ita  quoque  h 
numfirct,fi  ctiam  a  Sentoribnsfiuret.    Piarerea  quae  vei  jfimilirt 
dinis  ratio  elt,  hanc  Sy'nodum>qu&  mandar  hic  ur  eriam  dicTo  (• 
primo  Confcilioms  rariculo  fublcnbatur ,  ipfam  fendfTc  humaj 
fcripta  Cu  Sacra  Scnprura  a?quan  poiTc?  Adeo  utex  hifeeapparc 
hanc  affi&am  Novitarcm  nihil  rjiud  efle  ,  quam  qusefitam  boi 
hnjus  Synodi  fententia:  detorfionerri  :  atquc  infuper  calumnia 
eflc  cvidentillimam,cum  dicuntnOs  ha;c  Scripta  Sacra:  Scriprui 
exafquare. 
/n  Contra        H.inc  calumnir.m  porro  conantur  probare ,  arque  eum  in  ( 
ies  nolint     nem  dicunt  :  JSlos  propterea  nolmfie  ,  ut  eadem  ficripta  ,  uti  confu, 
miilae  tHm  efi  j„  Sjnodo  Nationali  reviderentur fecundum  Snprcmt  M, 
kv idcawr.  giftrattts  decretum.    Hoc  eriam  plane  a  vero  eft  alienum.  Res  ro 
lta  (e  haber.   Ab  anno  1  j  8  6.  in  hifce  Regionibus  impedirus  fu 
utiliffimus  &  maximenecefTarius  ufuscelebrandi  Synodos  N 
tionales ,  qux  antea  magno  cum  frudu  atqueardificationefingi 
Jis  tiienni;s  cclebran  folcbant.   Ecclefiae  harum  Regionuni  fa-pii 
quorannis  fupplicarunr  Supremo  harum  regionum  Magiflratu 
ut  didh;  Synodi  iteriim  ceiebrari  poffent,  quandoquidem  diveri 

pafllJ 


MINISTR.    REFORM.    Itt   HOLLANB.      105 

>3iTim  difficultates  in  Ecclefi  js  exortae  eflent ,  &  quotidie  magis 
mgifque cxoriebantur ,  quibus  remedium  adhiben  non  poterat, 
lifi  per  Synodum  Nationalem.    Poftquam  Ecclefia:  hanc  fuppli- 
:atione  aliquot  annis  fiuftra  inftituifTcnt  coram  confeffu  Iliuftr. 
3D.  Ordinum  Generalium  unitarum  Provinciarum  ,  confulrum 
>oftea  viium  fuir.ut  ha:c  rcspnus  ab  Ordmibus  fingularum  Pro- 
'inciarum  peteretur,  ut  fingulis  in  ejus  celebrationem  pro  fe  pau- 
iculatim  confentientibus  .tanto  facilius  confenfus  ab  Uluftr.DD. 
)rdinibusGerieralibusobtineripoftit.  Eumin  finem  Depntatis 
>ynodi  harum  Ecclefiarum  mandatum  fuic,  operam  dare  ut  iup- 
>Iicationibus  ab  illuft.DD.Ordinibus  Hollandiaefc  VVeft-Fniias 
onfenfum  hunc  impetrent:quod  multis  vicibus  per  diverfos  De- 
•utatos  faepius  tentatum  fuir.  atque  inter  alios  per  Ioannem  Vten- 
ogardum  &  francifcum  Lzrjbergmm,  tunc  tempons  Synodi  De- 
utatos,  qui  anno  1  5  9  6ex  confilio  Di  Advocati  Holiandiar,  uti 
}fe  Vtenbogardus  in  poftremaDelfehti  Synodo  publicc  decla- 
avit,  iednonex  fpeciali  Ecclefiarum  mandato,  petiverunt,ut  U- 
jlt.  DD.  Ordinibus  placeret  confentirein  ceiebrationem  Syuodi 
Jationaliseum  in  finern  ,  ut  in  illaSynodoConfeflio.haium  £c- 
iefiarum  refumatur  feu  revideatur.  Adquam  petitionem  obten- 
js  ftatim  eft  conienfus  ad  Synodi  diftae  celebrationem,fed  addita 
ac  conditione ,  ut  in  eadcm  Confiljio  Fidei  JLcclefiarum  Belgtca- 
'■im  rcfumatur.  Poftea  cum  reliquarum  Provinciarum  conieniusj 
uoque  ad  hanc  rem  particulatim  efiet  obtentus ,  Deputati  Ecclc- 
arum  anno  1  6  o  5.  ab  llluftr.  DD.  Ordinibus  Generahbus  peri- 
erunt ,'  ut  de  Confeniu  Provinciarum  incelebratione  hujus  Sy- 
odi  per  Actum  ,  uti  vocant,  feu  libellum,  Ecclefi  <s  conftarc  pof- 
r,  atqueutita  porro  de  ejufdem  convocationequam  primurn  d:- 
5JCiatur.    Deputatis  (upradidtis  refponfum  fuit ,  omnes  Provin- 
ias  in  celebrarionem  Synodi  Nationalis  jara  confenfiiTe,  &  para- 
3s  efie  lliuft.  DD.  Ordines  ea  de  re  Ecclefijs  Iibellum  concedcie; 
:d  cum  quaedam  Provincia  ln  Confenfu  fuo  hac  ClaufTulum  in- 
;ruiiTet ,  ut  in  ilU  Confiffio  fidei  Ecclcfaum  Belgicarum  refuma- 
nr,  non  poffe  Uluft.  DD-  Ordmes  hunc  libeiium  lpfis  dare  ,  fine 
hus  Provincice  prz judicio  ,  nifi  cura  infertione iiiius"  Claufuke, 
uamillaexprefTeaddiderat.     Si  Ecclelijs  hoc  minus  placeiet, 
e.novo  fupplicandum  efTe  ifti  Provinciae ,  ut  Clauffula  ifta  omit- 
trur :  fed  fimul  etiam  monebantur,  ut  deliberarentan  iftud  eifet 
onfuliura ,  cum  eo  ipfo  tota  Synodi  celebratio  facile  diftmeri 
tque  impedui  poffct.  .  Deputati  Synodi  inftanter  admodnru 

O   3  petive- 


roS      II.    Contra-Remonstraktu 

petiverunt,  ut  Uluftr.  DD.  Ordinibus   Gcncralibus  placerec  li* 
bcllum  hunc  Ecclefijs  conccdere  fine  infertioneejufmodi  ClauG. 
fulx,  cum  illafacile  offenfionem  effet  praebitura ,  &  finiftram  in 
ammis  hominum  fufpicioncm  fufcitatura  ,  ac  fi  ipfi  DominiOf 
dinesjudicarcntneccfariameffealiquamin  recepta  do&rinain- 
novationem.     Scd  cum  impetrare  id  non  poffent ,  tandem  anno 
1606.  libellum  Confcnfus  accepcrunt  ifto  modo  conceptum, 
utillluftr.  DD.Ordinibus  placuerat,  cum  infertionc  di&ae  Clauf- 
fnl£,atque  eum  ftatim  ad  Ecclefias  fingularum  Provinciarum  mi- 
fcrunr,  declarantes  fimul,  quidabipfiseffet  praeftitum ,  &  quo- 
modo  fupplicaverinr,  ut  libclium  confcnfus  obtinere  poflint  finc 
tali  claufula,qune  ab  una  Provincia  primum  erat  inferta.    Reliqux 
Provinciae  plerarque  omnes  judicarunr  non   cfTe  confultura  u! 
Ciaufula  iftaliteris  convocationis  Synodi  infereretur,  atque  id- 
ipfum  Illuftr.  DD.  Ordmibus  Gencralibus  flgnificandum  duxc- 
runt.  Synodus  etiam  Ecclefiarii  Hollandiae  Auftralis  eodem  annc 
habitaGorinchcmijftatuit  :  Supplicandum  ejfe  HluJlr.DD  Or- 
dinthm  Generalibns ,  ut  ijfdem  placeat  verba  Revtfionis  ConfiJ 
fionis  &  Catechifmi  (  quamvts  Ecclefia   intclligant  in  Synod* 
Generali  Confifionemfecundum  ufitatummodum  revidcri  &  te- 
cognofci  debere  )  emollire  ,  aliaque  idonea  &  minns  ojfenjioni 
bni  obnoxia  verbain  literis  Convocationis  Synodi  Generalis  adom 
nes  fingularnm  Provinciarum  Ecclefias  ponere ,  ut  adverjarijs  nul 
la  occafio  aliquid  innovandi ,  quafi  ipfi  de  dotlrina  noftra  dubi 
temnt ,  atcjue  infrmis  nullajujpicionis  finifira  aut  ojfendiculi  cauj 
(a  prabeatur.     Poftea  anno  fequentiHagae  celebratas  cft  Con 
ventusquorundam  Miniftrorum  ab  Ulult.  DD.  Ordinibus  Ge 
neralibus  convocatorum  cum  in  finem  ,  ut  ipfis  confilium  da 
lent  de  Modo  habendae  Synodi    Nationalis :  in  quo  convcnr 
dehacRcvifionequoquea&umfuit ,  &  aMmiftris  noftrae  fen 
tenriae  declaratum  fuit  Revifionem  hanc  fieri  inSynodo  quider 
poffe,  fed  addiderunt  etiam  fupphcandum  effellluftr.  DD.Oi 
dmibus  Gencralibus,  uc  Claufula  illa ,  quae  orTenfionibus  ob 
noxia  eft  ,  in  litcris  Convocationis  omitti  poflit ,  quod  ipfum  e 
tiam  multis  inter  illos  ab  Ordinibus  Provinciarum  fuarum,  j 
quibus  mifHcrant ,  diferte  mandatum  fucrat.    Adeo  utexhifc  I 
appareat,  undehxc  Clauffula  originem  fuam  habuerit ,  nofqu  I 
ipfam  horum  Scriptorum  Revifioncm  non  improbare,     Scd  c  1 
hac  Revifione  duplex  inter  ftos  &Remonftrantes  agitatafuitcor 
troveifia.  Prima  fait  de  infcrtione  hujus  Claufuljc  jn  lttcris  Cor 

vocatic 


MINISTR.    REFORM,    IN   HOLLAND,       Vr? 

rocationisSynodiNationalis,detqua  nos  judicabamus  confult:us 
effe,  quo  omnibus  offcnfionibus  &  pravis  fufpkiombus  occurra- 
:ur,  utillaomitteretur,  atque  cjus  loco  ufurparcntur  generaiia 
qu.xdam,&  minus  ofFeniionibus  obnoxiaverba ,  qua*  etiam  ano- 
jis  expreffa  funt  111  quadam  Remonftrantia ,  feu  libello  fupplice 
flluftr.  DD.  Ordmibus  Generalibuseum  m  finem  tradito,  nimi- 
*um  ut  convocatio  Synodi  fiat  eum  in  finem  :  ut  Orthodoxa  do- 
\  ^rma ,  C^  n ttns  in  regimine  Ecclefiaftico  Ordo  unanimiter  obfer- 
*  ventur  &  conferventur  3  omnefc^  difficultates  ,  qu&  aut  in  Dotirina 
tittinOrdinedeprehendentur,  idoneis  &  debitis  medijstollantnr. 
Jecunda  fuit  de  Modo  hujus  Revifionis.    Remonftrantes  volunr, 
lt  huncinmodum  hasc  fcriptarevideantut  3  ut  non  fit  confide- 
■andum  aroplius ,  quid  antehac  hic  do&um  fuent ,  fed  quid  jam 
5orro  docendum  erit :  Eos  qui  adverfus  receptam  dc&rinam  ali- 
[uid  effent  propofituri,  ipfos  de  his  quaj  proponunt  etiam  debere 
udicare:  quod  non  tantum  omni  )un  atque  squitati  repugnat,ut 
|uis  fit  judexincauffapropria,feu  judex&aftor'fimul,fed  etiam 
>raxi  ApoftolicaeEcclefia;,  in  qua  Propheta*  duoaut  trcs  loque- 
>antur ,  &  reliqui  dqudicabmL  :  3c  Spiritus  Prophetarum  Pro- 
•hetisfubjiciebantur.   i.Corinth.  14.  2.9*  32..     Nos  contra  af- 
^timus  Revifionem  deberefieri  fecundum  uftatum  modum  ,  uti 
iferteindiftaSynodoGorinchemienfi  ftatutum  fuit.     Mcdus 
levidendi  Confefiionem  ,  qui  antehacin  Synodis  Nationaiibus 
;  fitatus  fuir,  hic  erat.     Vbi  Synodus  convenerat ,  primumfem- 
ier  de  Dodrina  fuit  adtum  :   Confeffio  praele&a  fuit  Articula- 
i.m.acpoft  lectionem  iingulorum  Articulorum  rogatum  fuit, 
nin  Provincia  aliqua  fuper  lfto  Articulo  aliquas  effent  motse. 
ut  moverentur  difncultates.     Si-nemo  fe  manifeftaret ,  habitus- 
uit  ifte  Articulus  pro  approbato  ab  omnibus  Ecclefijs ,  atque  ita. 
dreliquos  progrediebantureodem  modo.    Si  vero  quis  ferna- 
dfeftaret,  qui  adverfus  hunc  aut  illum  Articulura  forte  quid  ha- 
'srer,  ille  auditus  fuit,  rogatufcjue  ut  proponeret  quid  haberet.-& 
(uarnam  effent  ipfius  rationes  ,  qua;  ubi  plene  fuerunc  prupofiia;,. 
eliqui  fratres  in  Synodo  congregati  rationes  hafce  in  timore  Do- 
aini  ad  amullim  Verbi  divini  accuratc  examinabant,  ac  judicium 
uum  tandcm  deijs  pronuntiabant.  Si  rationes  ejus  deprehende- 
2nturcu  Verbo  D  e  1  cofentire,  Articulus  mutabatur,qui  prius 
on  recte  fuerat  conceptus^fin  vero  cotra,rationes  ii\x  judicaretur. 
i.Verbo  Dei  non  effe  fundats,.Articulus  non  muubatur3: 


xo8     II.     Contra-Kemonstrant  I  A 

quifprius  re&e  conftitutus  fucrat.  Adverfuc  hunc  ufitatum  RevU 
dsndi  m  Jdum  nos  plane  nihil  habemus,fed  arbitramur  hoc  debe- 
reeiTeprimum&  prxcipuumSynodi  Nationalis  opus.  Adeo  ut 
manifeftafit  calumnia,  cum  Remcnftrantes  dicunt  nos  nolle  ut 
hxc  Scripta  revideantur  ,  ac  multo  adhuc  majoratqueatrocior, 
cum  dicunt  prbpterea  nos  hoc  nolle,  quia  hxc  Scripta  Vcrbo  divi- 
no  exarquemus. 

Vndecima&  poftrema  Novitas  ,  quam  nobis  Remonftrantesi 
fcpoftrc-     objiciunt  hacc  elt :  Nos  non  agnofiere  Suprcmo  Magtftratui  Chri 
au  Novuai  ftiHno  competere  fttmmam  A.itontatem  atcjue  mjpethonem  in  publi  j 
cis  EcelefuifticU  rebm ,  fub  D  e  i   Verbo>  &fecnndum  illud.  Noftj ;  i 
cifententtaaperte  nos  opponere.  Quod  dicunt  efle  Novitatem,^tf 
Ve  A  iccn-  „jam  \jAC  Autoritas  Supremo  M.i^iftratui  Chriftiano  in  omnibn 
miMagf1'    Rtformttis  Regnis ,  fdncipatibut   &  Rebufpublicvs    attribuitur 
ftiatoschri  Quod  hanc  Autoritatem  Supremo  Magiftratui    Chriftiano  nojj 
rebjs  ^      attnbuamus.  quod  nos  illi  apertc  opponamus,&quod  nos  (  ut ' 
EcficGafti-  in  initiohujus  Remonftrantix  dicunt)  conemur  Legitimam   5 
C1S'  Chnftianam  Autontatem  Illuftr.    D  D.  Ordinum  in  rebus  Ec 

clefiafticisj  pcnitus  opprimero  ,    eft  accufatio  quam   injuftifli 
ma  3c  calumnia longe atrocillima , adverfus quam  coram  Deo 
6c  Supremo  Magiftratu  noftro,  proteftamur  de  fumma  ,  qua  hic 
Retnonftrantibusafficimur,  injuria.    Remonftrantes  cauflae  fu, 
bonitati  diffidentes,  videntur  nullisaliis  mediiseam  labafcentei 
fulcire  poffe,  quam  coa&iva  Magiftratuum  poteftate,quas  ut  cal 
lide  in  partes  fuas  pertrahant ,  quia  norunt  Magiftratus  merit 
Autoritatem  fuam  cum  zelo  diligere  &:  tueri ,  quippe  finequ 
Refpublicx  confiftere  nequeunt,  exiftimarut  fe  nullo  commodic 
rt  medio  Magiftratus  poff:  a  nobis  abalienare,&  adverfus  nos  cor 
citare,  &c  m  ipforum  partss  pertrahere,  quam  utquotidie  illis  irr 
primant&perfuadeant,  noslegitimam  lllorum  autoritatem  or. 
primerc.     Ha?ceftquotidianaipforum  cantiiena,  quam  ad  aurc 
Magiftratuum  quotidie  occinuntj  hifce  accufationibus  icripi 
ipforum  redundant,  atque  eum  in  finem  integros  confcripferur. 
iibros  ejufmodi  calummis  Sc  mendaciis  refertos.  Quamvis  autei 
omnes  noftrx  actiones,  omniaque  fcripta  noftra  contrarium  ape; 
tc  doceanr,  omnefque  Magiftratus  in  omnibus  illis  locis,  ubi  d( 
ctrina  niftraproteguur,  aperta  noftra?  mnocentiae  in  hac  cauf 
dent  teftim  Jnia  ,  declarantes  unanimi  confenfu  anobisnullai 
iinquam  ipfiscauTamfuifTedatam  >  curinhac  re  de  nobis  jufi 
conqueri  quidquam  pofllnt:   tamen  quiahaeccalumnia  a  R< 

monftrat 


MlNISTR.    REFORM.    Itf    HOLLAMD.         to^ 

tnonftrantibus  tanta  cnm  animi  confidcntia  quoridie  nobis  im- 
pingitur  ,  ut  eadem  apud  nonnullos  Magiftratus  fidem  inveniffc 
vidcatur,breviter  declarabimus  quid  fit  de  toto  hoc  negotio  ,  &: 
quid  nos  deeo  fentiamus,  doceamus,  &  faciamus, 

Ita  fentimus.Ecclefiae  Chrifti  in  hifce  rerris  per  fe  confiderata? ,  Sententi* 

:um  non  fubeft  prote&ioni  Magiftratus  Chriftiani.a  Domino  no-  JOH,cra 

"tro  Icfu  Chrifto  datam  effe  poteftatem  atque  autoritatem  in  om-  atam°um. 

iibus,qua:-utilia  ac  neceffaria  funt  ad  aedificationem ,   difpo- 

lendi  fecundum  D  £  t   Verbum,tam  in  iis,  qux  ad  do&rinam, 

juam   q\ix  ad  R.egimenEccIefia:petrinGnt  •  ac  poteftate  etiam 

:i  datam,ut  illa  abommbus  membris  Ecclefiae  obfervari  faciat 

>er  Difciplmam  Ecclefiafticam  .    Sed  cum  D  e  v  s  hanc  gra- 

iam  Ecclefiae  largitut,  ut  illi  donet  pios    Chnftianos  Magiftra- 

us ,  qui  ut  Altores  ,  eam  protegunt  &  defcndunt,  quiquc  in 

itionibus  fuis  vcrae  Chriftianae  Religionis  exercitium  publicum 

iftituunt,atque  illud  protegunt,  etfi  exiftimemus  hofce  Chriftia- 

,os  Magiftratus  Ecclefiae  non  dari ,  ut  tollant  aut  infringant  de- 

itam  autoritatem,  quam  Chriftus  Ecclefiae  fuae  dedit,  fed  potius 

team  ccnfirment  &  tucantur  ,  agnofcimus  tamen  Chriftiano 

lagiftratui Suprcmo  nihilominus  competere  fub  Dei  Verbo,& 

icundum  illud,  fummamautoritatem&  infpe&ionem,  in  omni- 

us  publicis  Ecclefiafticis  rebus-Cum  enim  Ecclefiae  per  Chriftia- 

os  Magiftratus  id  eonfequantur,  urquseantea  fuerunt  Ecclefia» 

;iandcftinae>  nunc  fiant  Publicae  Ecclefiae ,  quae  fub  illorum  pro- 

i&ionearqueautoritate  Religionem  fuam  publicc  exercere  pof- 

nt,atqi  in  hoc  exercitio  protegantur,libetiter  agnofcimus  quid- 

uid  ad  publicum  fpe&at,  qua  publicum,  dcpendere  ab  Autorita- 

:Supremi  Magiftratus  Chriftiani,ade6  quidem  ut  etiam  exifti- 

icmus  in  publicis  Ecclefiis  nullam  do&rinara  doccri  poffe ,  nc- 

ue  ullum  Ordincm  obfervari  poffe   ,  neque  ullas  Ecclefiafticas 

onftitutiones  vim  ac  vigorem  Lcgum  publicarum  m  Ecclefia 

aberepoffe,  fine  approbatione,  confenfu  ,ac  autoritate  Supremi 

Ihnftiani  Magiftratus,  qui  eafdcm  Ecclefias  publice  protegit.   In 

ionfeftioncnoftradcautoritate  Supremi  Magiftratus  Chriftiani 

lrebus  Ecclefiafticis  hxc  profltemur  :     Supremt  Magifitatm  Artlc  }*• 

hrifiiani  officium  effe  non  tantum  pohtU  civilis  curam  gerere,ve- 

im  etiam  oferam  dare  ut  facmm  Minifierium  conferveturjmnis 

lololatria  &  adulterinm  Dei  cultmemedio  tollatur,  Regnum  An- 

chrifii  diruatur,  Chrifii  vero  regnum  propagetur:  denique  efficere 

t  facrum  Euangelij  Verbum  ubiqne  pradicetur ,  ut  finguh  yure 

P  D  £  V  M 


i'ic      II.    ContrA-Remonstkantia. 

Deum  colere&  venerari  exfrtfcripo  Verbiipfittt  libere  pjfint, 
Huic Confeflloni ut  VerboDEi  confentienti  nos  omnes  mani- 
busnoftris  fubfcripfimus  ,eoqueabunde  (ignificamus  nos  etiam 
Supremo  Magiftratui  attribuere  tantam  Autontatem,  quanta  in 
ullis  Reformatis  Regnis,(Sc  Rebufpubiicis  fecundum  Verbum  Dei 
atttibuitur.  Cumenim  duplex  fit  bonum  fubditorum,Civile  feu 
Corporalequodadhanc  vitamejufque  Bona  fpeetat  :  &  Spiri- 
tuale  quodad  vitam  jeternam  <Sc  falutem  animarii  pertine-t,  agno. 
fcimus[hic  diferre,  Supremum  Chriftianum  Magiftratum  a  Dcc 
liio  in  loco  hic  efte  collocatum  ,  ut  fupremam  habcat  utriufq  I 
huius  boni  infpe&ione,ut  utramquc  Subditis  fuis  procuiet,  u 
non  tantumhic  lpfis  benc  fit,fed  etiam  poft  hanc  vita  aeterna  beati ; 
tudme  fruatur.  Ac  proinde  ofHcium  illius  effe  non  tantum  curar 
gerere  politia*  civilis,qua  corporale  &  civilc  bonii  Subditoru  pro 
curaturrfed  etiam  operam  darcut  S.Minifterium  confervetur,qu( 
bonu  ipforum  fpirituale  Sc  falus  animaru  procutetur:  Cura  quoq 
deberc  gerere  ut  fubditi  fub  ipforu  gubernatione  vitadegant  tran 
quillam&  quieta  non  tantum  m  civih  honeftate,fedetiam  in  omr 
pietate.Adeo  ut  toto  corde  agnofcamus  Suptemum  Chriftianui 
Magiftratum  a  Deoeffec6ftitutum,ut  fit  cuftos  utriufquelegisd 
vinae  Tabula?,non  tantum  fecundae,in  qua  amor  proximi  cV  )uft 
tiainter  homines  mandatur,led  ctiamprim2e,inquaamor&cu. 
tusDcipr^fcribitur^Agnofcimus  hic  porro  inConfciTionenoftr; 
officium  Supremi  Magiftratus  circa  cuItumDivinum  efTe,ut  ipfc 
rum  autoritate  primo  omnis  Idololattia  &  adulterinus  Di  i  cu 
tus  e  medio  toliatur:  ac  fecundo  ut  contra  verus  Dei  cultus  ipf< 
rumautoritateftabiliatur,&protegatur,&:  Kegnum  Iefu  Chrif 
propagetur:atque  hunc  in  finem  tfticere  debere  ut  Vcrbum  Euai 
gclij  paffim  in  ditionibus  fuis  publice  &  fincere  praedicetur,  on 
nemque  regiminis  Ecclcfiaftici  Ordincm  in  Ecciefiis  fiiis  debe 
autontate  fua  ftabilire,atq«,  efticere,ut  inEcclefiis  obfervetur.Nui 
quam  nobis  ex  ulla  Supremi  Magiftatus  noftri  declaratione  innc 
tuir,eum  cxiftimare  majorem  autoritem  lpfis  dcberi ,  aut  vellc  i 
major  ipfis  aficribatur,quam  quaeanobis  hic  agnofcitut.  Et  1 
tamen  quotidie  traducimur,  nos  conari,ut  lcgitimam  Magiftrati 
Supremi  m  rebus  Ecclefhfticis  autoritatei/n  diminuamus.    Illi 
quidem  verum  eft,nos  Magiftratibus  Supremis  nonafTcribere  a! 
iolutam  aliquamcirca  cultum  Dei  &  res  Ecclefiafticas,authorir 
?em  qua  liceat  illis,  prout  libuent ,  quaflibet  in  Ecclcfiam  D  e 

do£i 


MISTISTR..    KEFORM.    IN    MOLLANB*  UX 

loctrinas  introducere ,  aut  quaflibet  conftitutioncs  Ecclcfiafticas 
n  illis  obfcrvari  mandare,(ed  hanc  Autoritatem  ipfbrum.  f  uci  ipfl 
juoqueRcmonftrantesagnofcunt,  omnefque  finceri  Magiftratus 
Jhriftianinon  di/fitebuntur)  fempcr  Vcrbo  D  e  i  fubjici  deberc, 
deo  uc  nonliceat  illismandare,  ut  aliqua  do&rina  prsdicetur 
Icripcuris  non  confentanea,  aut  Ordoaliquis  obfervetur  in  Eccle- 
ijs,  qui  cum  Verbo  D  e  i  non  congruic.  Agnofcimus  enim  in 
lcclefia  tantum  unum  abfblutum  Legiflatorem,qui  poteft  iervarc? 
cperdere.  Iacob.  4.  iz.EtunuseftSuprcmus  Do&or  nofter,Do- 
ainus  lefus  Chriftus.Matth.  23. 10.  cujus  Supremi  Magiftratus 
intMmiftri,  fcquitur  eos  non  habere  abfolutam  potcftatem  feu 
iitoritatem quidlibet in Ecclefia  ftatuendi,  fed  tantum  illud  quod 
)ominus  ipforum  mandavit  ac  prafcripfit.  Quare  cum  hac  in  ra 
intopereinterfittum  Magiftratuum,  tum  imprimis  fubditorum 
uam  Do&rinam,  aut  quem  Ordinem  in  Ecdefias  autoritate  fua 
ltroducant,  nccefie  quoque  eft  ut ,  dum  hanc  autoritatem  exer- 
3nt,cum  magna  animi  foIIicicudine,&  exa&a  rerum  nototia  pro? 
:dant  fecundum  VerbumiD  e  i,  ne  confcientias  fuas  laedant  Sc 
e autoritate fual, quam  DEVsillis  concefTitad  Ecclefia?  ipfius" 
iotectionem,ad  ejufdem  detrimentum  &  deftru&ionem  abutan- 
ir.   Acproinde  arbitramutomnes  Supremos  Magiftratus  ,  qui 
>oc"crinam  aliquam  vel  Ordinemin  Ecdefias  autoritate  fua  intro- 
acere  voIunt,fi  confcientijs  fuis  debite  fatiffacient,debere  ad  ex- 
npium  omniumpiorura,&Chriftianorura  Imperatorum,  Ra- 
um,&  Principum,  non  tantum  ipfos  S.  Scripturam  diligentiffi- 
le  toto  vits  tempore  fcrutari,fed  etiam  fuper  hac  re  priuscognof- 
src  judicia  Ecclefiaru  fuarum,quibus  ut  Altores  praefunt.  Quare 
uotics  contoverfia  incidit  de  Do&rina,aut  de  Ordine,quse  in  pu- 
licis  Ecclefiis  fit  docenda,  &  quis  in  ijfdem  fit  obferyandus,  exi- 
imamus  Supremum  Magiftratum  Chriftianum  in  tanti  momeu«> 
negotio,  non  debere  fuum  tantum  unius  mdiciura  fequi,  auc 
:iam  paucorum  tantum   Theologorum  ,  qui  Ecclefias  com- 
lunes  non  poflimt  rcprxfentare  ,  &  quietiamaliquandoSu- 
remum  Magiftratura  peffime  poffent  feducete :  fed  debereEc- 
lefiis  fuis  mandare,ut  ipfse  ,quippequi  huius  rei  optim^m  ha^ 
eant  notitiam  ,  maxime  idoneos  ,  pios ,   pacificos ,  &c  iii  Sacrfs 
.iteris  verfatos  Do&ores  Ecclefiarum  mittere  8c  deputare  ve- 
nt  ,  qui  fub  autoritate  Supremi  Magiftratus  iegitime  conve- 
icntes  »  caufTam  totam  in  timore  Do.inni  iecujudum  D  e  1 

P    z  Verbum 


111         II.    Contra-Remonst  rantia 

verbum  accurate  in  Conventu  illo  examinent  &tandem  decla" 

rent,  quid  de  illa  fecundum   D  e  i   Verbum  fit  ftatuendum.  Hoc 

judicium  Ecclefiarum  ita  in  legitimo  Conventu  Ecclefiaftico  ,  feu 

Synodo,formatum  Supremus  Chriftianus  Magiftratus ,  fi  officia 

&  Confcientiae  fatisfacere  velit ,  non  debet  temere  aut  praeterire, 

aut  conremnere  ,  quando  in  rebus  Ecclefiafticis  aliquid  ftatuere 

velit:  Nifi  fortc  temporibusextraordinariaj  Ecclefiarum  Refor- 

mationis  ,  quandoillaeabOrthodoxado&tina  forte  cundrae  de- 

fecerint:  nam  hoc  cafu  ab  illis  Ecclcfiis  fanum  judicuim  expe* 

ftari  non  poteft. 

An  Cona-        Atquc  hac  ratione  legitima  Supremi  Magiftrattis  Autoritas 

«s^supre-3"  tam  parum  imminuitur ,  quam  imminueretur  fi  idem  Magiftra- 

moj  Magi-  tus  volens  in  ditionibus  fuis  leges  aliquas  ftatuere  ad  juftitjae  ad- 

c£hc*cos  miniftrationem  fpedtantes  ,  priusjudicia  Curiarum  fupremarum 

«ecucoies   fuper  hac  re  exploraret  &  cognolceret.     Nequeenim  volumus, 

corura^de*"  ut  Magiftratus  Supremus  huic  Ecclefiaftico  judicio  itafit  alliga- 

titcorum.    tus ,  ut  quafi  caeci  debeant  efTe  executores  ejus,  quod  in  conven- 

tibus  Ecclefiafticis  ftatutum  fit,  uti  m  Papatu  fit,  &  quod  nobis  ; 

Rcmonftrantibus  per  calumniam  infigncm  affingitur  ,  quafi  & 

nos  conemur  Supremos  Magiftratus  ftatuer,e  cxcos  decretorun 

noftrorum  Ecclefiafticorum  exccutores:  fed  exiftimamus  quandc 

ha?  Ecclefiarum  Synodi  fiib  autoritate  fupremi  Magiftratus  con 

vcnerunt,  dcbereetiam  Suprcmum  Magiftratum  ,  vcl  ipfum  ve 

per  Legatos  feu  Dcputatos  fuos  ,  hifceSynodis  interefle,  arqu» 

autontate  fua  earundem  adiones  ita  dirigere  ,  ut  examen  caufla? 

cx'  judicmm  de  eadem  legitimc  £v  debitc  lecundumVcrbum  D  £  : 

inftituantur.  Ac  quando  Eccltfia?  lta  judicium  fuum  formarunt 

agnofcimusctiamillud  nondum  vim  &  vigorem  Legis  publica 

pofle  habeie,  neque  in  Ecclefias  pnblicas  introduci  pofle ,  nifi  il 

Iud  prius  Supremus  Magiftratus  Chnftianus  cVnKpi<nj  fuaap 

probet,  autoritatefuaftabiliat,  atqueobfervari  mandet.   Atqu 

hoc  modoolim  in  rcbus  Ecclcfiafticis  e^eiunt  omnes  Chriman 

Imperatores  &  Reges ,  &  nunquam  quifquam  inter  lllos  exifti 

mavit,  hac  ratione  autoritatem  fuam  fuiflc  lmminutam.  Ac  tan 

tum  abeit  ut  eo  Supremi  Chnftiani  Magiftratus  autoritas  in  rebu 

Ecclefiafticis  imminuatur,  ut  arbitremur  eam  eo  magis  magifqu 

conftabiliri.  Nam  cum  Chnftianus  Magiftratus  hoc  modo  agit 

ifto  medio  in  animo  fuo  ctiam  magis  magifquecertus  redditur,  I 

bonam  tueri  cauflam,  &  Ecclefias  mandatis  fuis  obtcmperaturas 

utpoteouiepriusinillarum  conventibus.  Verbo  divino  confcn 

tient 


MINISTR.    REFORM.    INHOLLAND.       1I| 

cntia  fuerunt  judicata.  Sccus  facile  contingerct,  ut  quando 
Vlagiftratus  fuo  unius  judicioaliquid  ftatuerit,  non  auditis  Eccle- 
larum  judiciis,  Ecclefia?  hac  ftatuta  accipientes  judicent  fe  bona 
ronfcientia  talibus  Statutis  non  polTe  obtemperare,  atque  hac  ra- 
lone  haud  parum  Magiftratus  Autoritas  mfirmaretur  feu  infrin-. 
jeretur,  cum  aliquid  temcre  ftatuerit ,  quod  poftea  fine  Ecclefia- 
um  ruina  exccutioni  mandari  non  podit. 

Quodattinet  ad  Inferiores  feu  fubalternos  Magiftratus,exifti-  ^°'"M 
namus  eos  non  habere  plus  autoritatis  in  rebus  Ecclefiafticis,  Magiftra- 
[uam  qux  ipfis  legibus  &  ftatutis  Supremi  Magiftratus  ,  fub  quo  jj""n£^1rc* 
ollocati  func,  conceditur.  Ac  proinde  tam  eofdem  fe  intra  Vo-  fiafticis,  " 
ationis  fuas  limites  continere  debere,  quam  debent  perfonae  Ec- 
[cfiaftica;  :  iit  omnes  confufiones  e  Rebufpublicis  &  Ecckfiis 
rceantur  atque  exterminentur.  Quare  nec  approbare  pofiuinus 
uando  InfenoresMagiftratus  fibiarrogant ,  autmoliuntur  no- 
um  aliquem  Ordinem ,  feu  novas  quafquam  Leges  in  Eccieiias 
itroducere,  qua?  a  Supremo  Magiftratu  nondum  fint  decietae  ne- 
ae  ftabilirae.  Neque  eo  imminuimus  autoritatem  Infenorum 
[agiftratuum,  cumnotiflimufitpoteftate  No^o^tikLo  feuLe- 
is  ftabiliendi,  tam  in  Ecclefia,  quam  in  Politia ,  non  In/erionbus 
iagiftratibus,  fed  tantum  Supremo  Magiftratui  comperere,a  quo 
iferiores,hafce  Leges  accipere  debent.  Atque  hxc  m  fumma  no- 
:a  fententia  eft  de  Autoritate  Magiftratus  Chnftiam  m  publicis 
:clefiaiticis  rebus.  Vnde  manifeftiffime  patet  Remonftrantcs 
mmamnobis  injuriam  facere,  cum  nos  accufant  &c  calumni- 
iturjquod  legitimam  Supremi  MagiftratusChnftiani  in  pubims 
xlefiafticis  rebus  autontatem  non  agnofcamus  ,  ied  1II1  nos  op- 
mamus ,  eamqueconemur  opprimere.  Ciijtis  impudentifii- 
x  Calumniae  Remonftrantes  aliquando  rationem  redditun  funt 
i ,  qui  omnia  jufte  erit«  judicaturus ,  cui  noilram  mnocentiam 

vindictam  commendamus.  Remonftrantes  hic  nihil  plane 
oducunt ,  quo  hanc  calumniam  probent ,  nifi  quod  videancuE. 
prarcedendbus  hoc  velie  probare,  quoniamnos  Decreraiilufi. 
D.  Ordinum  de  Toleranua  &  moderatione  fervanda  in  qmn-  DeDecmi, 

1'ie  illis  Articulis  admittere  nolumus.  Nos  hic  brevibus  refpon-  Tol&.aiia,. 
mus,  notum  efle  ommbus,  etiam  ex  publicis  Scnptis  ,  hazc  De- 
:taaSupremo  harum  Regionum  Magiftratu  ,  fecundum  con- 
tutiones  harum  Regionum ,  nondum  plane  efle  ftatuca  aut 
omnibus  Ordinibus  approbata ,  ac  propterea  pro  Decretis  Sa- 
t  eiiu  Magiftratus  noftn  nondum  haben.     Praeterea  intelligeret 

P  z  non 


1X4        II.  Contra-Remonst  rantia 

non  polTumus  quomodo  haec  Dccreca  fpe&ent  ad  Toleranriam 
auc  Moderacionem ,  fed  pocius  exiftimamus  ea  fpe&are  ad  con* 
demnationem  ienrenciae  noftras  ,  quam  condemnationem  proir.de 
nos  ipfi  non  poflumus  approbare.     Praeiertim  vero  quia  ctiara 
arbitramur  m  illisnobis  mandari,  utdoceamus  &populoinfi- 
gamus ,  quoties  itaferrec  occafio  ,  fencentiam  Remonftrantiurc 
ds  condicionaca&  Vniverfali  Eledtioneomnium  eorum  ,  quiex-l 
terne  vocantur  :    quam  nog  non  approbamus.     Exiftimamu<  i 
autem  omnes  cequos  homines  hoc  nobifcum   fentire ,  honeftun  j 
Verbi  DiviniMiniftrum  bona  confcientia  non  poiTe  in  fe  reci- 
pere ,  feu  promittere ,  fe  do&urum  cfle  Do&rinam  feu  Senren 
tiam  aliquam ,  cui  ipfe  in  animo  fuo  non  alTenticuc.     Qiiare  e< 
probarinequaquam  poreft,  nos  Autontatom  Supremi  Magiftra 
tus  velle  imminuere,  quando  quam  humillime  fupplicamus 
ne  gravemur  ea  re  >   quam  intelligimus  nos  bona  confcienti; 
non  poffe  praeftare.     Neque  etiam ,  nos  Decreta  Illuftr.  DD 
Ordinum  rejicere,  cum  illa  nondum  plene  fint  ftatuta  acfto 
bilita. 

Exhifceomnibusconfidimusomnesillos  ,  qui  partium  ftt 
dio  non  abripiuntur,  perfpicuc  intcllexifle  Remonftrantes  ir 
jtifte  nobis  Novitates  in  Do&rina  aut  Ordine  Eccleiiarum  al 
ringerc,  &  feipfos  fruftra  a  Novitatum  introdu&ione  excufar 
Dicunt  plures  adhuc  ejfe  Novitates  ,  quae  a  nobis  doceantur ,  fe 
cum  hx  ipiae,  quas  ut  praecipuas  voluerunt  producere ,  tam  p; 
rum  fundamenti  habeant ,  &  tam  calumniofe  nobis  affingantu 
cxeofaciJccolligipoteft  ,  reliquas  multo  minoris  momenti,<i 
mulco  dctcrioris  mareria?  elTe. 

InConclufione  Duo  petunt  Rcmonftrantes.  Primum  ef 
uo*sPr1"  ut  lllnflrijflmi  DD-  Ordirtet  non  velint  credere  ,  eos  Novit, 
monftrau-  tes  docere  tn  hifce  Ecclefljs  :  fed  Remonftrantes  habere  pro  ijs  ,  q 
ciunx,  omnibns  modu fervant  &  fcrvare  cupiunt  Confenfum  cum  Sac, 

Scriptura  ,  cum  primitiva  Orthodoxa  Chriftiana  Ecclefta  ,  ac  j 
i.Ne  habe-  mul  ctiam  cum  primo fimdamento  Rcformatiouis  (hrifttanamhif 
Novatoii-   regi0f1ibx4reccpta.     Haec  petitio  admodum  eft  iniqua  ,  quia  I 
bui,  luftnifimi  DD.   Ordines   hoc  modo   Remonftrantes  habcre 

pro  talibus  ,  quales  non  funt.     Probavimus  enim  fupra ,  &  p) 
nmsidemadhuc  probare  parati  fumus  ,  etiam  fencentinm  fua 
inquinqucillis  fuis  Articulis  comprehenfam  Novitatem  efle 
Ecciefijs  noftris  Reformatis,  eamque  difcrepare  a  Sacra  Sc 

ptur 


MXN1ST&.    REFORM.    JNHOLLAND,       11$ 

ptura  ,  aprimitiva  Orthodoxa  Eccleila,  &  adoctrina  Chriftia- 
nas  Reformationis  in  hifce  regionibus  receptas.     Prseterea  notif-  Aiise  Novi* 
fimumquoqueeftamulus  Ecclefiarum  in  hac  regione  Do&o-  lAles>i  * 
ribus  Remonftrantium  lententia;  addictis ,  praner  quinqueillos  queArticu- 
fl,rticulos ,  doceri  ac  difleminari  diverfa  alia  dogmata  ,  quae  certe  l°s>*  Mini- 
)ptimo  jureNovitates  in  Ecclefijs  Reformatis  appellari  potTunt,  monfhan- 
^quasnon  tantum  cum  Sacra  Scriptura,  fed  etiam  cum  una-  lium  [«««» 

.'...■/-i       r     r  ~  it  •  us-addiSi» 

umi  Confeniu  ■omnium ,  tam  Veterum  quam  recentiorum ,  or-  contrarc- 
hodoxarum  Chriftianarum  Ecclefiarum ,  manifefte   pugnant.  «pwm,doi. 
^uod  ut  conftet  vcrum  efle  ,  nos  hic  ex  multis  pauca  ejufmodi  «ntuTin' 
logmata  producemus ,  paratiexpublicis  ipforum  Scriptis  om-  Hoiiandia, 
ia  haec  clare  &  plene  probare. 

Inprimo  Conftffionis  noftra  articulo  docetur ,  EiTentiam  Dei  Connapri- 
!Te  Spiritualem,  Simplicem,  &  Invifibilem.     Contra  docet  Vor-  ^J;011' 

tUS%  Articulu», 

/.  DeoCorpmattribuipoJfe.  De  Natma 

2.  Jn  Deo  ejfe accidentia. 

3,  Jn  D  e  o  compofitiofiem  locum  habere  pojp* 
4-.  Deum  externa  oculorum  vifione  cernipoffe* 

•idem  etiam  docetur,  Dei  eiTentiam  eiCs  infinitam.  Et  in 
atechefiqua»ft.48.  DeitatcmeiTe  ubiquepraefentem.  Contra- 
scent  Vorftius  &  Slatius, 

5\     Deum  non  ejfe  infinitunu  ,  neque  omqiprafent^ms ,  fie^ 
1  ndum  ejfentiam^ ,  fed  tantum  fecundum  virtutenu. 
va\  :  D  e  v  M   eife  perfe&e  Sapientem.    Contra  docet  Vor- 
ust 

6.  D  e  v  m  omnia  &  fingnla  qua  nuncin  mundo  fiunt  non 
tfcivifie  certa  vifionis  prafcientia. 

7,  Deum  quaditm  per  difcurfum  fcire  t      . 
8. ,  Dcumquadamfujfticari,. 

]  :m ,  Deum  efte  perfccti  juftum  :  quod  plenius  docetur  in  Ca-* 
t:hifmo,  quaeft.  ix.  Sc  16.  Iuftitiam  Dei  poftuiare,  ufpcc— 
«jiaaeternis  psenis  incorpore  &  anima  puniantur.  Contra  do* 
u  VorftiusSc  Slatius. 
9.  ln  D  e  o  non  efie  efientialem  juftitiam,  qu<z  omnino  po~ 
f\Ut poenam prepter peccata^fid  Deym  peccatapofse  impunita 

Itensi 


Contra  i. 

Aitic.il. 

Contra 
3.Artic. 
De  S.scri- 

pcara. 


Contra 
8.  Arcic.' 
Dc     SS. 
Tnnuate, 


Contra 
io.  At.ic. 
De  Oeuate 
Eiltj. 


Contra. 
it.Atric. 
Dc  Dcitate 
Spiri^ 
Sancti, 


tr6      II.     C6ntrA-Remo~>tstra~ntiA*; 

Item  ;  Deum  effc  immutabilem.    Contra  docet  Vorftitts. 

i  o.   Volmtatem  Dei  aliquo  modo  ejfe  mutabilem. 
Hsc  orania  manife(fce  funtNovitatesinnoftris  Ecclefiis  ,  atqu 
omneshaeftatimininitio  Confedionis  conrra  primum  &  unun 
Articulum  mvcniuntur  &c  ab  illis  docencur. 
Infecundo  Articulo  docetur  *  Deum  polTe  cognofci  ex  Creation 
&  Gubernanone  totius  mundi.  Contradocet  Vorftim. 

1 1  Deum  natura  ex  rebus  creatis  coanofci  non  pofte.  In  Te rt\ 
Arciculo  docetur:Scnpta  Veteris  &  NoviTeftamenti  fancta  3c  di 
v;na  Scripta  e(Te  ,  quas  fancti  D  e  i  viri  elocuti  funt  divino  affla 
Spiritu.  Contra  docet  Vorftim. 

12.  Scriptores  horum  Scriptorum  in  nonnullls  potuiffe  errarl 

N  mnulli  Remonftrantes  etiam,  dubitant  de  cu>T07nric!,   Sacr  j 

Scriprur*, 

ln  Oliavo  Articulo  docetur,  Deumqui  eflentia  unus  cft,  revera; 

aerernodiftinctum  intres  Pcrfonas  incommunicabilibus   propri 

t  cibusdiftinctis,  nempein  Patrem,FiIium,  &Spiritum  Sandui 

Contra  doc:t  Vorftim, 

15.  In  Deo  effe  tres  res,fi  nonfint  plures,  quamm fintfuU  fua 
peculiarem  cjfentiam  habent. 

InDecimo  Arriculo  docetur :  Iefum  Chriftum  cffe  verum  ,  xt< 
num  Deum  ,  &  Omnipotentem.  Contra  dicunt  quidamcxR 
monftraritibus.  • 

14.   Nullum  effein  S.  Scripturairrefutabile  argumentnm  »t 
aternsi  Dcitat  Iefu  Chnftiprobari  pojfit. 

Irem.Chnftum  fecundura  divinam  naturam  fuam  unigenitt 
eircFiliumDE  1  ,  ab  aeternogenitum.  Contradocet  Vorftim. 

1 5 .   Chriftum  propterea  unigenitu  Dei  Filium  appe/lart }quia 
*virgtne  fit  natm,  &  ex  mortuts  refurrexerit. 
Item,  DeitatemChrifti  probari  poflTc  exeoquod  Scriptura  di 
MundumcVomniaabipfocreataeiTe.   Iohan.  1.3.     Col,  1.  J 
Hebr.  1.  2-  contra  docet  Vorftitu. 

1 G.  Dettatem  Chrifti  ex  Creatione  mundi  non  pofte  folide  proi 
ri,  quia  D  e  v  s  etiam  creatura  hanc  virtutem  commumcare  poftet 
per  eam  Aiundum  condat. 

Xnundecimo  Articulo  docctur,  Spintum  San&um  cum  Pattc 
Filio  efTb  verum  &  a?ternum  Dcum.   Contra  docct  Slatius. 

17.   Sptrttum  Dei  effe  virtutem  ,  quam  Dem  aje  diffudit  ,  f 
incepitcreare ;  ac  tum  eum  cepiffe  creare,cum  cepit  jfirare. 
In  Decimo  terrio  Articulo  docetur :  In  hoc  mundo  nihii  ficri  i 


MINISTR.    REFORM-     IN    HOLLA&D.     xl/ 

3  e  i  prarordinatione:  feu  ut  in  Catechifmodocetur ,  quxft.  2^.  fcnn* 
ineejus  arternoConiilio&Providentia.  Contradocent  Veirflim  De  pioW. 

cArminiuj.  d&maD«« 

1 8.  Qu&damfieri  fine  Dti  pr&ordinatione  &  decreto :  et  multa 

vcmre  ,  de  qmbtti  Dcm  certo  non  decreverat ,  *n  ejfent  eventura, 

ec  ne, 

em,  llefpe&u  Providcntia?  divina?  nihil  cafu  aut  fortuito  evenirc 

jfle.  Contra  docent  Arminiut,  Vorfliws,  cV  Epijcopiut. 
i  9 .  Itta  qtu  in  fe  fnnt  c onttngentia^  non  pojfe  dici,refpeblH  Pravi- 

rnt/x  De \ ,ejufque prtordinationis  ,neccfiariofieri. 

e m ,  D  u  i  noneffe  autorem  neque  reum  malorum, qud  in  hoc  mnn- 

!  accidmt.  contra  docet  Arminiu*. 

2o .  D eum  creatura  non  omnino  in  malo  ohdurat<t,&  aUum,quis 

ccato  junctus  Jit  ,patrare  nolcntt,  fapihs  incitamenta  c?*  trritamcn* 
/  ad  ill.im  patrandum  obijcere. 

[n  Decimo  quarto  Arcicuio  docerur:  Deum  hominem  creaile  Concra  14, 
1  num,  juftum,&  fin&um.  Conrra  a\oct£„Arminim.  f  "*■  °c 

1 1 1 .    ln  bomineante  lapl nm  fmfie  tnclmauonem  ad  psccandum,  homims 
I tf  non  tta  vehementem  aquc  &  mordtnatam,  tit  m?  r  efi .  ^d  .:mj s1  ue* 

I  m,Totam  hominis  naturam  pet  peccatum  corrupcam  effe.Ho- 
fj  nem  in  omnibus  vijs  fuis  impium,  perverftim  &  corruptum  ef- 

\  In  ipfo  nec  mentem,nec  voluntatem  eflc  intellectui  &  volun- 
k  De  i  congruentem,  nifiqnam  Chviftusin  lpfoiic  operatus. 
Itt)  pleniusexpiicaturinqureft-ione  y- 8.  Hominemita  corru- 
J  m  elfe,  ut  natura  propenfus  fit  ad  odium  De  r  6c  proximi :  &  De  c<?«"np~ 

1  j     11         1  ~  f  tlone  honu 

a non  Ut  ldoiieus  adullumbonum  ,  &  prochvis.  ad  omne  ma-  nis, 

Ui .  Contra  docent  Remonftranres, 

I  ^.  7«  fnorfr  /pirituali,a  voluntate  hominit  non  ftdjfe  feparata 
t  fptritudiafedm  homine  remanfijfe  pofl  lapfitm  libertatemtUam 
omtm&  ad  ma\umycum  qua  crcattafuit.  Idera  etiam  docet  Ve- 
r,H$mintm  natura  non  effe  in  wteftectu  occacatum»  neque  in  vo- 
te  adm.ilum  ntceffario  propenfit?m  Horninem  natura   verum 

*m  pojfe  intc&\gere,e$-  eperafaccrc  qux  nonflnt  maia  lllfcm  non 

t\ftrio  sdiffe  Deum  cfrproximum.  Hominem  non  ejfe  natum  cum 

wtentia  ut  pojfitfalvuifieri. 

\\)ecimo  quinto,  Arriculo  docetur  :  Pcccarum  originale  eHe  co- 

|>aturaeiioftraecorruptionem,&haereditariura  vitium.  Con-   Aeuc* 
mt  Arminitts,  loannes  Arnoldi  ck  alij  Remonrtrantes.         °e.  Peccaio 
•   Pecca  um  origmis  non  effe  pecutmu  :  efie  tantum  carentiam  °"=mi  ' 

flU  mrinalis. 

w 

Q^  Itcm, 


i/S     II.    Contra-Remonstrantia 

Ircm :  Infantcs  peccato  originis  in  utero  marris  cfife  infe&os.CoI 
tra  docet  Venator 

24.  Infantes  naftiin  eodemftatujn  quo  Adamus  creatus  fiu 
Omnes  homines  ab  Htero  matris  non  efse  vitiatos  in  anma&  com 
re :   &  neminem  malum  nafci , 

Itcm  docetur  ibidcm :  Peccatum  originis  per  inobcdientiam  Ac 
mi  in  totum  genus  humanum  ciTe  propagatum  ,  Aut,  ut  in  Ca  - 
chifmolatius  declaratur  :  Naturam  .noltram  corruptam  eiTc  \ 
lapfu&inobedientiaprimornmparentum  Adami&Evae  in  U 
radifo,  quo  natura  noftra  ita  fit  vitiata.ut  omnes  inpeccatis  c(  I 
cipiamur  &  nafcamur.  Contra  docet  Venator ,. 

25 .  Veum  Adamum  &  Evam  non  coHocaJfe  utradicem  toi  % 
generk  hnmani}eorumque  pofteros  nonefte  reosmali,quodkiduo  w 

mines  perpetrarunt.  Hosprimos  parentes  noftrospro  pofterisfuis  a>  fc 
pta  dona  non  potuifft  amittere:  emnes  homines  propter  lapfum  A  « 
tni  a  conceptione,atque  ab  utero  matrisjtion  ejje  maUdtliioniobm  *■ 
es,  neque  m  antma  vitiatos. 

Idem,  Pectatum  originis  tam  turpeatqite  execrabilecoramDeo  ^ 
ut  ad  univerftgeneris  hnmani  condemnationem  fufficiat .  Coj  a.i 
iloccnt  drmimns  &  Venator. 

2x*  Peccatum  originis  nonfacere  nos  reos  mortis)&  condemn  *m 
cnem  nonmereri. 

Itcm,  Peccatii  originis  non  effc  imitatione.Contra  docet  Vent.  ri'\ 

27   Adamum  propterea  pofterisfuisfuifte  caujjam  peccati , . M 

ipftsfpeculum  exemplum,  &  anteceffor  in  peccando  fuit. 

a?™".  I9'  I"  Decimo nono  Articulo  docetur,  Divinam  naturam  Filij  C 11 1 

i>c  vi.ionc    in  conceprione  Perfonaliter  fuiffe  unitam  cum  alTumpta  huu  m 

<iiooai«,     naturn  .jra  IU  dux  ^tmx  in  unam  Perfonam  fint  unitaj.  Co  m 

docet  VorftiHS  » 

1 8 .  Hanc  unionem  conftftere  in  inftuxu  quodam  divino  vir.  'k 

in  humanam  Chriftinaturam- 

Corur*        }n  i/jrefimo  Arncuio  docetur :  D  e  v  m  „  qui  perfe<5te  juftus  e!  3t 

De  $3.11%.  nos  faJvos  faciat,)u(litiam  fuam  dcclaralTe  adverfus  filium  fu  I 

«ioac  Chn  ni  quem  noftra  pcccata  conjeccrat,&  quem  mifit  ut  afTumcret  a- 

turam  humanam^ut  jn  illapuniiecpeccata  noftra  per  cius  ac» 

pailionemcx:  mortem.     Quod  darius  docetur  inCatechil|fci 

quxft.  11. &  40-  Devm  vclJe  ut  juftitiae  fuas  fiuisfiat,  ac  prc  c* 

rea  non  clTe  aJiud  modium  ,  uc  ab  #terna  paena  liberemur  <&• 

reccnciJiemur  ,  quam  ut  jufhtiaj  D  e  1  fatisfiat  per  MediatcP 

noftrum  Iefum  Chnflum :  atquehulc  jurtitiie  D  e  i  non  {P 

iliiei istisrieri,  cmipej;  mortemFiiii  D  E-i.Con.ua  docet^/  0 


TVflNISTR.    REFOPvM»     IN    HOLLAN*D.     Itj 

i  9 ,  Exfcripturis  aliam  Chrifti  propeccatis  noftris  Satisfatiionet» 
txtrui  non  pofie ,  quam  quod  Chrifttes  nobis  pcccatoribus  annuncut- 
vit  &  multis  modis  confirmavit,  hanc  T>ei  liberalitatem,quod  Detu 
iecreverit  refipifcentibus  peccatajuacondonare,non  acceptapro  ij$ 
rfenafatisfalttoneiAtqueut  hititugratU  Deiparticipes  nos  ejficer» 
\wfiet,  ttos  a  peccatis  avertit.  Abfoltttam  totius  debiti  noftrifolutio~ 

i  \iem  non  pofie  confiftere  cum  liberah  illa  &  munifica  peccatorum  con- 

\  hnatione,  quam  S,  litera  paffim  Dco  tribuunt,  etiatn  cum  de  Chr{~ 
l?o,  ejufque  hwrqodpronobis  impenfe  agurtu 

1  i   In  vicefimo  primo  Articulo :  Chriftum  iram  D  e  i  placafle  plc-  f,0^*- 
<ii(fimafati$fa<5tione:  Eum  m  corpore  Sc  in  anima  fenfiiTe  horri-    '        ■ 

s|iIemillampamamquamnospeccatisnoftris  eramus  commeriti. 

1  itin  Catechifrao  quasft.  37.  44.  Chriftum  iram  D  e  i  adverfus 

Haccatumuniverfigenerishumanicorpore  8c  anima  fuftinuiiTe: 

^  mm  dcmcrfum  fuifle  in  incnarrabiles  anirai  anguftias  ,  cruciatus, 

«iiterroresinfernales.utnos  ao  infernalibus  anguftiis&  cruciati-» 
is  libcraret.  Contradocent  Arminitu  StVerftiw. 

'm\  30.    Chriftuminperfonafuanonfenfifieomnes  pmas,quas pec~ 

lol  ta  noftra  commeruerant,  neque  hocmodopro  nobis  fatisfecijfe:  Sed 
itrem  fecundnm  peculwe  pattumcum  ipfo  initum3a5ius  aliquos 

m  edientia  iUiprafcripfiJfe  <&ftipulatum  ejfe  addita  promiffione  ,fort 
t  aternam  redemptionem  iis  acquireret. 

bi.In  Vigefmo  fecundo  Articulo  docetur:  VeramFidem  Iefum  conn%] 

i,lliriftum  cum  omnibus  ejus  mcritis  apprehendere,&  fibi  applica-  li.Acdc, 
1  Et  clarius  in  Catcchifmo  quxft.21 .  Veram  Fidem  non  tantum  ailliill^' 

Eqsccrtam  notitiam,qua  firmiter  aireiitimur  omnibus ,  quas  Devs 
ir  bis  in  Verbo  fuo  patefecit,  fedetiam  certam  fiduciam,  non  fo- 

tolra  alijs,ied  raihi  quoque  remiflionem  peccatorum,a»ternam  ju« 
i  iam  &  vitam  aeternam  donatam  eife,  idquegratis  ex  D  e  i  mife- 

■■[:  Dtdia  propter  unius  Chrifti  meritum,    Contra  docent  Armi- 
is,Venator ,  Bertins,  Epifcopius,  Sc  alij. 

i,:  S * .  Veram  Fidem  pojfe  ejfe fine co gnitione  GbrifliJPtxtctea.  do- 

iM  tt  Arminint&  Vorftius. 

iciil  52.-   Fidemjuftificantemineo  non  confiftere  utquis  credat  & 
nfidatpeccata  ipfi  efie  remijfa  propter  fatisfattionem  Chnfti. 

ittijVorftitu  atque  alii  Remonftrantes, 

;   3*  Crederein  Chriftum  effe  nihilaliud  quam  prstcepta  obfcr~ 

'*; Ineodem  Articulo  docetur .  Icfum Chriftum,quiorauia  fua  t°on".homi 

sijjrita  nobis  iraputat,  e(Te  juftttiam  noftram  ,  qua  in  judicio  n»«o«m 
S8  «  connfteraus.EtclariusiaCatechefiquaift.  tfi.Solam  fatis-Dc°' 

Q   1  faftio. 


■:■::, 


'iio      II.    Contra-Remonstrantia 

fa&ionem,  juftitiam  ,  &  fan&itatem  Chrifti  noftramjuftiriai 
coram  Deo  eflfe.  Contra docent  Arminias,  Vorftm ,  Bertik 
&alij 

5  4-.  Chriftijuftitiam  nobis  injuftitiam  noftram  non  imputarl 
3f.  Nosjnfttftcari  perjuftttiam  nobts  inh&rentem ,  &perpr 
priam  juftittanu. 
lrem,  docemr  ibidem,Fidem  ipfam  propric  I:  quendo.nori  per  i 
^elex  fe,  nos  juftirkare  ,  fed  duntaxatveluti  inlirumentuinin  ) 
ftificatione  noftri  coniiderari  ^quo  Chriihim  juftitiam  noftffl 
apprehendimus.  Contra  docent  ArmtniM,  Bcrtttts,  VorfttasJ 
nnnes  Arnoldi,  &  ajij 

36.  Fidem  ,  proprie  lequcndo ,  nobis imputp.ri  injuftitiam  n 
ftram,&per gratuitam  D  £  i  acceptdationtm  pro  pcrfttla  L^ 
obfcrvatione  cenferi. 

c«nn-a.i+.  jn  ^aeftmo  quarto  Articulo  docetur ;  Opera  etiam  qttar  pro\ 
niuntcx  iincera  radicefidei  ad  nos  juftificandos  nujlms  prorl 
effe  momenti.  Ez in  Catecheii  qua?ft.6i.  Bona  noftra  operan 
pofteeftc  juftifiam  noltram  coram  Deo,  nec  partem  aliqu: 
ejufdeoi.   Contradocent  Vorftius,  Bertius,  Vcnator  &alij, 

37.  Noscaram  D  e  o  juftiftcariper  noftrabona  opera  Fi 
Euangeltj,ftu  qtu  Chriftas  nobis  prafcripftt. 

ltem  ,  Cum  Deus  opcra  bona  in  fuis  remuneratur  ,  id  mera  f 

gratia  ficri,  ut  qui  dona  fuain  nobis  coronet.  Contra  docent  F 

monftranres, 

3S.    Dcum  h.wc  mercedcm  operibns  noftris  dcbere :  &  Vit, 

atcrnam  nobts  tantlim  ut  mcrcedem  promitti. 
^?  p"  c"    ln  eodem  Articulo  docerur.Nulla  nus  poiTeedcre  opera  bona.q 
jninis  in      noii  tnit  carnis  noitrae  vmo  poiluta ,  ac  proinde  iupplicio  poef 
lucyjca,      que  digua.   Et  in  Catechciil  qua:ft.62.    PrxftantiiUma  opera  1 

ftra  in  hac  vira  cfle  imperfecla ,  atque  adeo  peccatis  inquin.1 

Contra  docent  Amintns  &  Venator, 

3P .  Nos pojfe  prafrare  opera,  qua  plane  ftnt  perftUa ,  &  nh 

poenis  digna. 

In  Catechellpra^rerea  docetur,  qua?ft.  114.     Illos  qui  adDeil 

converfi  funt ,  Prarcepta  Legis  divina:  perfc&c  irv  hac  vita  ferv  X 

non  pofie-    Contra  docent  Armintus^  Vorfttm,  Venator, 
Conrraif  4-0.  Homtncm  regemtum  Legcm  Dei  in  hac  vtta  perjit 

Dr&xi'.    poffifervare. 
«•ntv.ac    In  Vjgcfimo  quinto  Articulo  docetut :  Nos  Prophctarum  te- 

Domijs  utt  t  ut  ijs  nos  ipfos  in  Euangelij  do&iina  confirmein  . 

£l 


N  Tcfta 
Ijjcati, 


MINISTR.    HEFORM.   tN  HOLLAND.      m 

Etin  Catechifmo,  quseft.ijj.  Deum  ipfum  in  Paradifo  Euange- 
hum  primum  patefeci/Te ,  ac  deinceps  per  Patriarchas  &  Prophe- 
tas  propagaffe.  Contradocent  Vorftim,  &  Epi/copim3 

41.  Promilfiones  Euangelicas  devita  atcrna  non  extitijfein 
VetcriTeftamento. 

[tcm,  Nos  /ecundum  teftimonia  Legis  &  Prophetarum  vitam  no^ 
[tram  honefte  ad  D  £  1  glonam  juxta  ipiius  voluntatem  compo- 
aere.   Conrra  docent  Forftim  &c  Epifcopim, 

42.  Chriftum  m  Novo  Teftamento  nohh  nova  quadam  & 
t>erftcl/ora prtcepta prafcripftjfe,  qiu  tn  Lpge  nonftnt  mandata. 

fn  Vigeftmofeptimo  Articulo  docetur :  Veram  Ecclefiam  efle  con-  J™"'a  %7' 
.jregarionem  feuccetum  omnium  ridelium  Chriftianotum_,  qui^eiccie- 
otam  fuam  faiutem  ab  uno  lefu  Chcifto  expe&ant.  Contra  do-  fl*' 
:et  Venatory 

43.  jid  veram  Eccleftam  D  e  i  etiam  pertintre  omnes  illos 
\ui  honefte  vivunt,ttiamftm  Chriftitm  non  credmL,. 
n  Trigeftmo  ArricuJo  docetur  3  Eccieiiam  debere  regiacguber-  Conna  30. 
iari /pintuali  poiitia,  quam  nos  Devs  ipfe  Verbo  fuo  edo-  J"^;.m. 
ait,  per  Paftores,Semores,  Sc  Diaconos.   Contra  docet  Vtenbo-  nc  Ecdefi»; 
ardtu. 

4*.  Mdgiftratui  politieo  cum  Chriftianm  eft  competere  regi* 
ten  Eccleftd. 

h  Trigeftmo primo  Articulo  docetur :  Miniftros  Verbi ,  Seniores,  fonti-jy, 
cDiaconosadmunus  fuum  vocan  debere  per  legitimam  Eccle-  Auic* 
•  <£  ele&ionem.  Contra  docet  Vtenbogardm, 

45-  Mtniftros  Verbi^Stniores  ,&  Diaconos  a  Chriftianis  Ma- 
iftratibm  eligi  dcbere. 

n  Triffefimo  tcrtio  Arriculo  docetur :  Sacramentaa  Deo  infti-  F^m  1$, 
ita  eflo,  ut  ijs  promiffiones  D  e  i   nobis  obfignentur  3  atque  ut  De  Sacra„ 
ignora  nobis  iint  benevolentias  &  gratiae  divintf  erga  nos.  Con-  menus. 
ra  docent  Arminim,  Venator,  alifcjiie, 

46.  Pracipuum 'ftnem,cur  Sacramenta  ftntinftituta  3  effs  tne- 
noriamfeucommemorationem  mortis  Domtni  ,atque  obligationem 
d  charitatem  mutuam, 

temJnNovoTeftamentoranmmDuo  eiTe  Sacramenta  ,  nimi- 
um  Baptifmum  &  Ccenam  Domini.   Contra  dccet  Venator, 

4?.  Tria  effe  Novi  Teftamenti  Sacramenta}  B  apnfmum  ,Coe- 
am  Domini  &  Lotionem  pedurru. 

11  Trigeftmo  quartokmcxxlo  docetur:Infantes  fidelium  eiTe  bapti-  ccmraj/j» 
andos.  Cotra  docet  Venator, 

Q^J  48.  Non 


ll%       II.     CoNTKA-REMOirsTRANrTIA 

48.  Nm  dcUre  quemquAm  baptizm  ,  nifi  qm  prius  decer) 

poftet.  t 

c«n«a  57.  inTrireftmofeptimoatquenltmoAtiicvilo  docetur:  In  Rcfur« 
£ccic'~  re&ione  animas  efle  conjungendas  itcrum  cum  ijfdem  corpori- 
jtfonfhu-^  bus  ,  in  quibus  vixerunt.  Quod  etiam  docctur  in  Catechefi, 
>iu  c*rnij,  qUaeft,y7.  Hanc  noftram  carnem  cum  anima  noftra  rurfus  cfii; 

u  niendam.    Contra  docet  Vorftius, 

4q  .  Hanc  carnem  noftram,quod  adfibftantiam  attinet jregnum 
D  s  1  non  efse  pofsefiuram  ,  fed  animas  noftras  uniendas  efie  cim 
corporibnf,  qn&  quo  adfibftantiam,  ermt  Spiritmlia, 

In  Catechifmo  etiam  additur,  qusftione  cadcm :  Animas  noftra: 
poft  hanc  vitam  cveftigio  ad  Chriftum  caput  fuum  affumi.  Con 
tra  docet  Vorftins, 

50.  Hominempoftmortemufyaddiemjudkij  dormire  ctiant 
qnoad  ammanu. 

OmncshasNovitates,  totnumero,  &  tammagni  momenti 
plurefquealix,  quas  adhuc  commonftrarc  poffcraus  ,  adivcrfi 
Ecclefiarum  Miniftris  in  Hollandia  &  V Veft-Fnfia  fontcntiae  Rc 
monftrantium  addictis,  cxtra  &  prxter  quinque  iftos  Articu 
los,  apertc-  &  publicc  docentur.  Adeo  ut  hinc  viderc  liceat ,  vi: 
aliquem  noftrae  Confelfionis  Articulum  effe,  qui  alicujus  fit  mc 
menti,  adverfus  quemab  ijfdem  non  doceautur  divcrfae  Novj 
tatcs  :  ac  piomde  noneffcinjuftascriminationes ,  aut  calumniat 
cum  Miniftri  Ecclcfiarum  Remonftrantiura  fententiae  addicti  ac 
cuiantur,  ipfos divcrfas  Novitates  in  hafce  Ecclefias  introdu 
cere  advcrfus  rcccptara  harum  Ecclefiarum  Dodrrinam  in  Cor 
fellione  5c  Catecheii  earundem  explicatam.  Si  Remonftrantfi 
hicquidquam  veiintnegare  >  parati  fumus  hasc  omnia  in  Legi 
dmoEcclefiafticoConventu,  qui  hac  de  caufa  judicare  poflii 
perfpicuc  atqueabundc  comprobarc.  Qu^are  admodum  iniqu 
cft  haec  petino,  ut  hofce  homines ,  qui  tot  Novitates  adverfus  re 
ceptam  do&rinam  docent,  habcamus  pro  ijs  qui  confcnfum  fct 
ventcum  primo  Chnftianae  Reformationis  in  hifce  locis  fur 
damento.  Aperteenim teftanrur,  quando  omnes  hafcc  Novi 
tates  docent,  aos  penc  ab  omnibus  Articulis  Reformatae  doc"tri 
nae,  ab  initio  Reformationis  in  hifce  rcgionibus  rcceptae  j 
iffuS;uin  ^  magno  cum  confenm  tradita:  dcfecifTe.  Rcmonftrantes  hic  fc 
^ewoa  w-  j£nC  e0-agjum  jn  pComptu  habcre ,  &  dicere :  Quodcunquc  Ar 

minih 


MINISTR.    REFORM.   IN  HOLLAN».       123 ■■* 

miniw,  Vorfthu ,  Venator,  aut  quifquam  alius  forte  docuerit,  id 
rpfos  communiter  non  tangere.     Sed  non  fufEcit  id  dixifle ,  of- 
tendendum  quoque  erat  reipfa  ,  quod  Remonftrantes  antehac 
nunquam  fecerunc :  fed  potius  contra  magis  magifque  cauflas 
nobis  prajbuerunt  fcntiendi  ,  plerofque  omnes  hifce  Novitanbus 
:fle  inquinatos.     Si  enim  hifce  dogmatibus  &  Novitatibus  non 
uTentiantur,  curcum  hifccDo&oribus  tam  arcfom  femper  co- 
uerunt  atque  ctiamnum  colunt  familiaritatem    ?     Nonne  pu- 
Dlicc  declararunt ,  fe  in  libris  Verttij  nihil  invcnifle  quod  jure 
pfum  gravarc  poflit  ?    Nonne  fcripta  Jlrminij  magna  cum 
:om.mendationepubliceediderunt  ?     Nonne  Venator  intcr  Re- 
nonftranres,  atque  etiam  inter  Afliftentes  Arminij ,  unus  /uie 
n  Collatione  Arminij  cum  Gornaro  ?   An  unquam  hi  ipfius  er- 
oresaRcmonfttantibusdamnatifuerunt  £     Quid  cftquod  di- 
ant  hos  errores  ipfjs  non  tangere ,  quam  dui  errores  illos ,  quoa 
licunt  ipfos  non  tangere,  comdemnare  nolunt  ?     Hoc  nun- 
juama  Remonftrantibus  obtineri  potuit  ,  uti  quoque  adhuc 
ecufant  ,  atque  omnibus  modis  hanc  condemnationem  fub- 
isrfugcre  conantur,  atque  ita  fatis  oftendunt,  haice  Novirates 
\  ifos  Jegregie  tangerc.     Si  enim  hifce  Novitatibus  non  eflent 
ddi&i ,  qua:  nam  poilent  elTe  rationes ,  cur  gravarentur  rotun- 
a  declarationc   hafce  Novitates  rejicere  &  condemnare,  at- 
ueita  feipfbs  ,  (1  infontes  eflent^ab  hifcc  fufpicionibus  libe- 
ire  ?    Quod  fi  verd  Reraonftrantes  omnes  ,  aut  fpome  vel- 
nt  fententiam  (uam  rotunde  exponere,  aut  a  Supremo  Ma- 
iftratu  conftringerentut,  ut  fe  declarent,  verendum  elt  pau- 
os  fore  ,  qui  omnibus  hifce  Novitatibus  non  affentiantur. 
Secundum  quodRemonftrantcs  petunt.hoe  eft,  mllluft.  J)j)t$>^^vf- 
)rdines  mifereat  Chriftianorum  EcclefiA  jimftelodamenfis  mem-fcznuum* 
"omm ,  qu& fequuntM fententiam  Remonftrantium ,  ut  ibidem  iUU  ^QlluAhv 
berum  Religimis  excrcitium,fecundum  ipforum fkntentiam  conce-  nes  fehiik»! 
atur.  Membrahsecabillis  hoctituJoornanfur  cjuod  antiqm  0*™  ^,ccle,fi* 
rim&  Meformationiadhareant.  In  pracedentibus  contrarium  fuit  men.fi  ab  i- 
robatum,  fcihcet  omnes  iJlos  qui  fententiam  fequuntur  Remon-  Pfis  &<*"?*• 
rantium  defecilTea  iententiaantiquarnm  &  primarum  Reforma-  tatVappT©!" 
irum  Ecclefiarum  :  quapropter  hsec  pctitio  non  minus  eft  iniqua  bent. 
uam  iila  fuperior.  Omnia  enim  mebra  Ecclefia;  Amftelodamen- 
s,qua?  rev«ra  feu  vere  adhasrent  antiqus  &  prima?  Reformationi». 
abcncibidem  gubhcum  &iibexum  Rjcligionjs.cxcjxitiuinsfecun» 


H4;     II.    Contra-Remonstranti  a 

dum  fententiam,  fuarn  m  fex  publicis  Templis,fub  minifterio  un- 
decim  Miniftrorum  Verbi ,  qui  omnes  magno  confenfu  ftant  ir 
fententia  antiqnarum  &  primarum  Ecclefiarum  Reformatarum, 
Reliqua  membra,qu:e  ibidem  fortc  funt  addi&a  fententiseRemon 
ftrantium,quae  numeroadmodum  funt  pauca, in  eodefecetuntat 
antiqua  Reformacado&nna.Ac  propterea  quandoillaa  Miniftri[ 
Remoiiftrantibnsexcicataatque  incit.itaapublica  RefcrmataEc; 
clefia  fo  fepararunt,  Eceleiiam  feparatam  ibierexerunt,  &  congrc 
gitiones  feparatas  inftituerunc,  eo  ipfo  apercum  &  formatii  fchif 
rna  feccruntin  bene  confticuta  Sc  pacata    Eccleiia  Reformatas 
Quociccaetiam  Ampliliimusejuscivicacis  Magiftratus  ex  offici  4 
quo  obligacus  eftomnia  non  neceifaria  fchifmata  ex  Eeclefia  De  fi 
atcere.admodum  Chriftianeac  prudentillime  fecit,  multafqu. 
graves  ac  fohdas  rationes  habuit,  quodinterdicendo,  ne  feparat  I 
iilaj  congregaciones  in  urbe  habeantur ,  hoc  fchifma  impedrveri 
In  publica  enim  Ecclefia  Amftelodamenfi  ab  ipfo  Reformation 
imcio  nulla  unquam,  neque  in  Doctiina,  nequc  in  Ordinc  ,  mi 
tacio  facfca  fuit.omnefque  ejus  EcclcfiarMiniftii  fummo  cum  cor 
fenfu  cjnftancer  perfiftunc  inilla  do&rina  ,qua?ab  inicio  Refo 
macionis  m  llJa  Ecclefia  femper  fuit  cndica,qu.eque  adhuc  in  on 
rtibus  Iiarum  regionum  Ecclefijs  Reformacis  ,  m  quas  Remoi 
ftrances  cumNovitaubus  fuis  non  irreplerunt ,  magnu  cum  cj 
ienlu  docetur.   Quas  igitur  ifti  homines  rationcs  pia?tendere  p< 
terunt,cur  fe  ab  illa  £ecleiia,cjufque  dodfcoribus  feparantA'  fchi 
mainftituunt,fipcrii!terevolunt  in  Do<5r,rina&:  Ecclcfia  Refo 
mata  ?  Rsmonftrantes  dicunt  proptercahacc  membra  feparat: 
nem  nhm  fcaiTc^cfnoniam  Miniftri  Amftelodamenf&s  omncsiH1 
dicbat  Novitates,qu\s  nobis  fupraarTmxerunt,  in  Ecclefiam  illa 
introdHcebant.Qu.\\x\  falib  hic Miniitn  Amftclodamcnfcs.uti qu 
que  fupranos  omnes,  Novitatum  accuiencur,  fupraabunde  d 
monftratum  fuit.  Adeo  ut  velinde  pateac  Schifma  ipforum  pi 
ris  putis  mendacijs&  calumnijs  cffe  fundacum.      Addunc  co 
&\  fuilfc  illamembrauc  fefe  fcpirarc.it  ,  quia  Docirina  Remo! 
ftrantmm  perpetno  ab  illis  Miniftris  condemnabatur  &  tra 
batur.  Hancdjctrinam  hic  icerum  iniuftc  Antiqttam  appdhn 
Veritas  fecundum  fententiam  noftram  non  poteft  docen  &  coi 
rirmari ,    nili  eo  lpfo  contraria  falfitas  condeinnctur.     Atq  xi 
hocetiamad  officiumfidelis  do&oris  pertinet,utnon  tantum  V 
ritaccm  doceat  led  eciam  filficatem  reprehendataciefutet ,  acq' 
Ecdefiam  diligentet  ac  fideliter  moneat,ut  caveat  ab  erronbus,iJ 

prxferti 


Mltflsf  fc.    R.SFOKM.    !tf    tfOLtAtf».  t2f 

•rxfcrtim  qui  fparguntut ,  ne  facile  illis  feducatur.  Quod  fpfum 

ulgd  injuftc  appellari  folec  Caluraniari.   Et  cum  hoc  a  Miniftrist 

Imftelodamenfibus  fac"tumfuit,nihil  aliud  fecerunr,  quam  qu-cf 

>furum erac officij,ncminique  eo  ipfo  cauflam  faciendi  fchiima- 

is  dederunt.   Nifi  force  hi  fchffmatici  diccre  velint  dogmaca.  ifta, 

tue  Mimftri  Amftelodamenfes  tanquamerrores  reprehenderunc, 

intieffc  momenci ,  uc  non  liceat  communionem  fraternam  co- 

:re  cii  ijs,qui  in  idis  dogmatibus  ab  illis  diffentiunt :  quod  ipfum 

•fletomnino  evertere  fundamentum  ipforuni,cui  fuamillamTo- 

iranriam  fuperftcuercconantur.Sed,  mquiunt ,  refrehendunt  ifia 

ogmatn  perpetub  calumniando  :  atque  hancob  cauiTam  ifta  mem- 

ra  ie  feparacunt.Miniitri  Amftelodamenfes  diferte  hoc  negant.ac 

ropcerea  probari  hoc  debcret.  Ac  tamctfi  forte  unus  atque  alcec 

cillis  adverfus  Remonftraniium  crrores  paulo  acrius  fubinda 

ivehatur,quam  Remonftrantium  fenteutiae  addi&is  pIaceat,pro- 

:crea  tamen  ifta  membca  non  impediuntw  Chrifiianam  Refirma* 

m  Religioncm  publice  in  illa  Ecclefia  exercere,cum  lbidem  divet- 

rrffalijMiniftri,  qui  quoties  ha?c  doginaca  controverfa  pcttra- 

ant,  ca  utuntur  modeftia  &"  prudentia ,  ut  ipii  illi ,  qui  Remon- 

:antium  fententia?  addi&i  funt,agnofcerecogantur,  ne  vel  romi- 

am  fe  habere  rationem.cur  dc  ipforum  vehementia  conqueran- 

r.  Adeo  ut  h#c  petitio  non  tantum  fit  iniqua  &  roale  fundata, 

detiam  ridicula,  cum  pctant  ut  lll.DD  .Ordimbtu  placeat  com- 

\iferefcere ifiorum  membrorum :  haud  aliter  ac  li  iila a  Magiftrata* 

jaiftelodamenfi  exilijs,carceribus>  bonorum  connTcationibus,a*~: 

j um  deraolitionibus,  eje&ionibus  ex  muneribus  publicis,  atqus 

jifmodi  perfecutiombus(quibus  Remonftrantes  ijtis  in  locis,ubi 

j  periores fa&i  funt,  membra*Ecclcfiarum,  quas  nofttam  fcquun- 

ij  r  fententiam,quotidie  oppnmunt )  gravarcntur  :  cum  omnibus 

:;  nociflimum  Aroplifllmum  ejus  urbis  Magjftracum  Rehgionis 

j  ufla  nemini  unqua  moleftiam  ex  hibuiffe.  Mirandum  fane  ma-< 

:jiopereeft,quaCGnfcQntia  Remonftrantes  non  tantum  potuermc 

hifmainficclefia  Amftclodamenfiinftituerei  fed  etiam  pubiice 

jtdeantpoftulare ,  uc  Supremus  Magiftratus  autontate  fua  hoc 

hilma  veht  approbarc  ac  tueri :  cum  ipfi  fcmper  clamitent ,  at- 

le  acerrime  afierant,  hax  dogmaca  cam  exigui  effe  momenci ,  ut 

j  opter  illa  nemo  bona  coiifcientia  polfit  fchilma  aliquod  infti- 

(cre.  Vcrumhocmodo  aliquando  oportec  confcientias  homi< 

unrevelari. 

j  Regerent  fortc  hic  nobis,  a  parte  noftra  prius  ceptum  fuiffe  in- 

R.  ftitui 


i±6         II..  ContrA-Remonst  rantia 

Sepavatio- v  ftitui  congregapiones  feparatas ,  atqueipfos  voIuifTepar  parire< 
nes  iaase  a  jfen:e.Ca?terura  fi  exiftiment  (•  uti  femper  dicunt )  idipfumapart< 
tibus,"       noftra  malc  fieri ,  an  ergo  dedita  opera  malum  (  fecundum  ipfo 
rum  opinionem  )  malo  rependent  ?  Prxterea  conftat  inter  utriuf 
que  fa&i  caufTas  ingens  efTe  difcrimem  A  parte  noftra  coacta?  fuc 
runt  Ecclefia;  tales  feparatas  congregationes  inftituerc ,  illis  in  lo 
cis  ,  in  quibus  do£trina  noftra  antea  tradita  ftiit,  &  Ecclefijs  ill 
ftiit  erepta  ,  aut  per  eje&ioncs  injuftiilimas  orthodoxorum  Mini 
ilrorum  ex  publicis  mimfterijs  ,  aut  pcr  iniquas  obtrufioncs  hetc 
rodoxorum  Mimftrorum  ineadem  minifteria,  invitis  Ecclefijs 
Eo  emm  Ecclefia?  ad  hrec  extrema  fuerunt  redact£,ut  coa&as  fue 
rint,  tut  novam  hanc  Remonftrantium  dodtrinam  recipere,atqu 
ita  antiquam  Reformatam  doctrinam  deferete  :  -aut  fineReli 
gionis  cxercitio  vivere:  aut  fibi  profpicere  de  Religionis  exerc: 
110  per  minifterium  orthodoxorumMiniftrorum  in  fepararis  cor 
gregationibus.  Cumqucintelligerent  Ecclefix ,  fe  bonaconfcier 
lia  non  poiTe  dodfcrinam  Remonftrantium  fcqui  aut  rccipere,qui 
eam  pio  nova  &  heterodoxa  doctrina  habebant ,  per  quam  ipfc 
rum  confcientioe  non  potcrant  adjalutem  debite  inftrui ,  &  qu 
in  hifceEccIefijsReformatis  nunquam  eflct  recepta,/ed  femperr* 
jccta :  cumctiam  horrendas  illas  Remonftrantium  calumnia 
quibus  receptam  doctrinam  quotidie  onerabant ,  non  pofiTent  ni 
cum  magna  animi  perturbationc,  atqueanimarum  ofFenfioneat 
dire:Cumque  etiam  judicarcnt  fe  non  pofTe  bona  confcientia  fi 
Keligionis  &cuhus  diviniexetcitiovivcrc,  coactae  tandemfu< 
runr.etiam  cum  bonorum  &  ftatuum  fuorum  periculo&  jactur 
feparatasinltiruerecongregationes,  Utin  ijTdera  omnicum  mt 
deltia  quietecultum  divinum  excrcercnt,  Verbum  D  e  i  in  finc 
litateexphcariaudiient,  atqueutita  in  recepua  docttina  Refo 
mata  perfifterent  ac  perfeverarent.Adeb  ut  hx  Ecclcfia;  fe  feparai 
tcs  a  Miniftris  Rcmoaftrantibus,  quu  novam  ipforum  doctrinai 
amplecti non poflimr ,  fcCc noh  feparent nb Eccle.fijsReformat 
harum  regionum,  ac  proindectiam  ini)fdem  fchifma  nullum  i 
ciant.  Tantum  cnim  abeft ,  ut  has  Ecclefia^hifce  feparationibi 
iuis  fe  velint  ab  Ecckfijs  Reformatis  feparare,  ut  cam  obcaufla 
ie  feparent  a  Remonftrantibus ,  ne  fefe  ab  alijs  Eccleiijs  Reform; 
tis  cogantur  fepararc,  fed  ur  cum  ijfdem  confenmm  in  Do&rii 
Scin  Ordinc.£cdefiaftico  poflinr  colete.   Ai  raro  quod  attin 
ad  rnembraEcclefia:  Aniftelodamenfis  ,  qua:  ibi  fchifma  cona 
lucriwc  inltiiuwe ,  quaiijdoquidem  revera-probaichon  poffiift 

Mjniitr* 


MINISTR.  RIFORM,  INHOLtAND.  11? 
iiniflros  Amftelodamen  fes  a  ReformatarumEcclefiarum  recepta 
o&rina,  quartbi  ab  initio  Reformationis  do&a  fuit,  aut  ab  Or- 
ine,  qui  ibi  femper  obfcrvatus  fuit,  defecifie,fatendum  erit  nul- 
im  ibi  efle  cauifam  faciendi  fchiimatis,  fed  quando  illa  membra» 
)i  feparationcm  inftitucrunt,  eo  ipfo  fefe  feparafle  ab  unitate  ha- 
jm  Eccleiiarum  Reformatarum,in  qua  Ecclefia  Amftelodamen- 
s  femper  ftetit,  atquc  adhuc  perfiftit  pcr  Dei  gratiam .  petitio  cs- 

Quamobrem  poftremo  nos  ioco  harumjnjqMatfum>Remon-  tia-Remo» 
rantium  petitionum,  quam  humillimc  ab  Illuftr»  PD.  Ordini-  ^JfVjJJ- 
us  HolJandia:&  VVeft-Frifi£epetimus,utIlluft.Dominationibus  ordines 
lis  placeat,  ex  ofHcio  atque  autoritatc,quam  Devs  illis  confeflit  ij*™1}?*  ■ 
hriftianam  curam  gerere ,  atquc  omnibus  modis  prohiberc ,  ne  ^  c  "  "" 
Witates  aliquae  adverfus  receptam  Reforraatam  Do&rinam  ,  & 
fitatum  Ordinem  Ecclefiafticum  in  hafce  Ecclcfias  ihtroducan- 
ir.   Inde  enim  extiterunt  omnia  haec  incommoda,omnefque  hae 
fficultatcs,  confufiones,  triftiflimsque  turbas&  diflenfioncs  in 
xlefijs  harum  regionum.  Nos  hic  perfpicue  probavimus  iftius 
cinoiis  nos  noneflereos,noiquenihil  aliud  quaerere ,  quam  ut 
)bis  liceat  perfiftcre  in  antiqua  &  recepta  Reformata  harum  Ec- 
sfiarum  Dodtrina ,  utiillain  Confeffione&  Catechefi  harurn 
rclefiarum  comprehenfa  ac  declarataeft  :  &  fimul  etiam  fervare 
itat-um  Ordinem  Ecclefiafticom.    Petimufque  ut  Illuftr»  DD. 
rdinibus  placeat  nos  pro  talibus  habere  arque  aeftimare.    Con- 
ioftendmaus  Miniftros  harum  Ecclenarum  qui  fequuntur  ibii' 
ntiam  Remonftrantium,  non  tantum  in  quinque  ipforum  Arti- 
,lis,  fed  etiam  in  diverfis  aliis.,etiam  magni  momenti,Chnftiana3 
)ftras  ReformataeReligioniscapitibus,  tot  tantafque  Novitates 

Ecclefijs  harum  Regionum  docere,  ut  perfpicere  vix  poflimus  ,,. 
hac  in  re  quam  primum  hgitimum  non  adhibeatur  remedium  , 
lomodo  in  Ecclefiis  harum  regionum  Do&rinas  puritas  fervariV 
jque  unitas  inter  do<ftores  confervari  diutius  queat.  Remonftran- 
s  hic  conantur  dirKteri  fe  Novitates  docere ,  quod  nos  afFirma- 
us,atque  eius  rei  ipfos  accuiamus:Ilii  contra  nos  accufant,quod 
)S  aliquas  Novitates  doceamus,  quod  6c  nos  omnino  negamus» 
t  tandem  aliquando  huius  controverfias  finis  &  determinado  ali- 
la  efle  poffit,quodnam  porerit  efle  convenientius  medium,quam 

audiantur  ludicia  Reformatarum  ,  quaein  hifce  Eederatis  Pro- 
iciisfiintEcclefiarum  Legitime  eumin  finem  congregatarum; 
dicia?  Quapropter  nos  etiam  orani  cum  humilitate  &  fubiect-io- 

Detimasa  uc lUuftV  DD*  Ordinibus  Hollandis.&.VVeft-Erifi53: 

lt 


lli        IL     Cotf?&A-REMONST^ANTIA,. 

placcat>  una  cum  aliis  Federatis  Provinciis,atTentiri  <k  ftatuere ,  B 
tandemaliquandoSynodusNationalisante  multosannos  Ecclef 
Ciis promirta,  ac  magnis  illaxum  defiderijs  expe&ata,  quae ordina 
rium-eft  et  convenientiflimum  remcdium,  quod  femper  in  Ecclc 
fiaD  e  i  ad  eiufmodi  c-ontroverfias  6c  difficultatcs  tollendas  ad 
hiberi  folet ,  quam  primum,fub  autontate  Supremi  Magiftratus 
infticui  atque  haben  pjflit :  ut  per  illam  debite  &  legitime  inqui 
ratur,  quininWVu  ilii,qui  Novitates  in  Ecclefias  introducant ,  at 
queeo  ipfo  eafdcm  tam  miferandum  in  modum  perturbant:  atqu 
uc  in  eadcm  porro  opera  dari  pollic,  ut  omncs  hx  multifariac  diffi 
culrates    ,  ct7a^/a/,  &  confufiones  ex  Ecclefifs  harum  regk 
num  debitb  tollantur,&  conltans  cv  recffca  aliqua  Ordinis  r.uio  in 
ri  po(fic,qua  Vnitas  in  Do&rina  &  Ordmc  Ecclefiaftico  conftab 
liri  queat.  Denique  ut  111.  DD.  Ordines  etiam  commiferefcat  E< 
clefi.irum  Reformatarum  in  hac  regione ,  'qu;e  perfiftentes  in  n 
centa  Dotliinajatque  ufitaro  harum  Ecclefiarum  Ordine,eo  quc 
falvis  confcientiis  non  p  >ffimt  nova  hanc  Remonftrantium  D< 
ctrinam  fcqui ,  &  cultum  divinum  omnicum  rnodeftia  qua?ru; 
pcrMimftros,qui  conftanter  in  do6fccina  recepta  perftitcrunc,cxc 
cere,  propterca  diminutionc  Iibertatis  civium,  mul<5tis  pecunarii 
exiliis,c;ircenbus,  aliifquepaenis,  divcrfis  inlocis,  hicgravantu 
ac  promdc  ut  dictis  Ecclcliis  iutcrim  permittatur,  ut  cultum  div 
num  fine  impedimentoaut  perfccurione  modeltc  cxerccrc  illisl 
ccat :  doncc  in  SynodoNatiouali,  cum  afienfu  Summi  Magiftr 
tus,rec5fcus  dc  conftans  aliquisOrdo  ftatutus  fucrit.,  fecundu 
quc  iftaj  Ecclefia:  una'cum  Rcliquis  Eccle/iis  Rcformatis  in  hif 
regiombus  (e porro gcrerc dcbeant,  Devs  Vericatis & Pacis  n< 
bis  omnibus  hanc  gratiam  fuam  largiatur,  ut  unufquifque 
vocationcfua,  &  fccundumcam,  Zelo  Chnftiano  omniquc  dil 
gencia  acpiudenciaallaborec,  uc  hx  maeftze  curbat;equc  Ecdcfia 
falva  Evangclica  Veritare,tandem  rurfus  ad  Chnftianam  vnitatc 
&  Pacem  rcducantur.ad  Nominis  fnigloriam,diiecti  Patnx  n< 
ftra:  bonura,  &:  incolarum  hums  regionis  SaLutem.   AMEN« 


^Ki